Bloggfrslur mnaarins, ma 2013

Verbrfaumra gerviverld

Umra, ea vntun hennar,um blumyndun slenskum verbrfamarkai hefur gegnum tina veri undarleg.Vert er a rifja hana aeins upp v dag er hn enn eina ferina stdd gerviverld, nema hva n er s verld ndverum meii vi gerviverld sem ur rkti.

Gerviverld 1- engin varnaaror

ri 2003 hkkai slenska hlutabrfavsitalan54%, ri 2004 var hkkunin 57% og ri 2005 geri hn enn betur og hkkai um 60%. eir fu sem undanfara Hrunsins settu spurningarmerki um verhkkanir slensku hlutabrfavsitlunnar voru almennt thrpair sem svartsnisrausarar.

Slkar hkkanir ttu sr enga hlistu sgu aljlegra hlutabrfa og m v sambandi nefna a besta rlega (mlt fr upphafi til loka rs) sgulega vxtun hlutabrfa mld Dow Jones hlutabrfavsitlunni Bandarkjunum var 54%. S vxtun fkkst ri 1933 egar a hlutabrfavsitalan hafifr 5.9.1929lkka um nstum v 90% (etta er ekki innslttarvilla hj mr).

Eftir rlti bakslag ri 2006 skugga ora fr fundssjkum Dnum hfst balli njan leik ri 2007 og hafi hlutabrfavsitalan um mibik rsins hkka enn eina ferina um rmlega 50%. sama tma styrktist slenska krnana sem geri innfluttar vrur drari sem tmabundijk velsld slendinga. Hr voru tekin ln tengd erlendum myntum til fasteigna- og hlutabrfakaupa og greiningardeildir hmuust vi a sp enn frekari verhkkunum gengi hlutabrfa og a krnan hldist stug.

Heyrust varnaaror? a voru nokkur en eir sem slkt geru lentu almennt svipaa stu og Paul Warburg, helsti arkitekt af stofnun Selabanka Bandarkjanna ri 1913, egar hann varai 15 rum sar vi of mikilli httuskni rtt ur en Kreppan mikla skall . Hann var thrpaur fyrir a veitast a bandarskri hagsld. Margir hins vegar komu fram me alls kyns tskringar til a rttlta slkar hkkanir. Greiningardeild Glitnis spi meira a segja hkkunum upphafi rs 2008 sem nmu eim tmapunkti sem spin birtist almenningi um (aftur) 50% hkkun. Gerviverld 1 s ftt athugavert vi rlega 50% hkkun, r eftir r.

Gerviverld 2- varnaaror tma og tma

N er ldin nnur. egar a tbo Haga tti sr sta fssuu margir og bentu (rttilega) a hlutabrf vru httusm.Hins vegarvar veri a bja t brf sem voru tiltlulega drt verlg og rekstur fyrirtkja smslu eins og eignasafn Haga er byggt upp verur vart stugri.

Einhverra hluta vegna fylgdi v ltil umra egar a brf Eimskip og Vodafone voru boin t gengi sem g taldi vera heldur dru veri keypt (a srstaklega vi Vodafone) og gengi hlutabrfa Hgum hafi meira en tvfaldast fr tbosgenginu rtt rmlega ri. a hefur veri umra um hkkunum gengi Icelandair en viri eirra hafa margfaldast nokkrum rum. Gengi brfa flugflgum hafa aftur mti sveiflast miki gegnum tina og v er tilfelli Icelandair ekkert ntt um a ra.

Allt var aftur mti "vitlaust" egar a gengi hlutabrfa tveggja tryggingaflaga hkkai nlegaum 25-30% kjlfar tbos. etta var srstaklega hugvert ljsi ess a brfin voru samkvmt langflestum stlum frekar drt verlg tbounum.

framhaldi af v kom fram yfirlsing um a Selabankinn hefi verulegar hyggjur af hkkunum hlutabrfamrkuum. a hltur a vera einsdmi a Selabanki einvers rkis gefi t slka yfirlsingu af v a brf tveimur tryggingarflgum hkki viri um 30%.

Fleiri hafa bst hpinn. N virast "allir" vera sammla um a hr hafi eignarbla myndast verbrfamrkuum slands. En er a svo?

Hlutabrfablan

Eins og g hef skrifa um ur tel g gengi nokkurra flaga slandi vera ori nokku htt meti. Rtt er a taka a fram a essi umra vi um rf flg, ekki safn fjldamargra brfa.

A segja agengieirrahafi fjarlgst llum raunveruleika er hins vegar fjarsttt. g f ekki betur s en a raunhf rleg vxtun af brfum tryggingarflaganna, eftir undanfarnar hkkanir, s kringum 9-10%. Hn er tluvert lgri af rum brfum en af eim (afar fu) hlutabrfum sem eru n boi fyrir almenning virist vxtunarkrafan sem ger er til eirra eilti hrri en til skuldabrfa.

Einn af eim ailum sem lklegast hefur bestu hugmynd um etta er einn af forstjrum annars tryggingarflagsins, sem keypti brf tboinu fyrir 40 milljnir krna.Forstjrinn hltur a hafa ga hugmynd um nverandi rekstur fyrirtkisins og vnta afkomu ess framtinni.Elilegt er a spyrja hvort a a slklegt a hann hafi fjrfest svo miki ef hann teldi fyrirtki ekki hafa veri tluvert vanmeti tboinu?

Ef g rk vru fr fyrir v a nverandi hagnaarmyndun essara fyrirtkjas bygg sandi vri ef til vill mark takandi varnaarorum um gengi hlutabrfa; g hef hreinlega ekki enn s au. anga til m vera a sum hlutabrf su hu veri keypt, en gengihlutabrfa er almennt samkvmt nverandi hagnaartlum ekki nlgt bluhum.

Blur verbrfum me fstum tekjum

vxtunarkrafa slenskra skuldabrfa er almennt sg hkka (og gengi eirra v lkka) egar a gjaldeyrishft eru afnumin. Rkin eru a erlendir og jafnvel innlendir fjrfestar rjki upp til handa og fta og selji au me miklum affllum egar a hftin eru afnumin. Me essu er gefi sterklega skyn a au su nlgt einhverskonar vermyndum sem lkja megi vi blu sem hjkvmilega hjani.

skipta rkistrygg verbrf enn hendur sem veita vertrygga vxtun til fjlda ra semer nlgt 3%. etta er a mnu mati allt of h vxtun umhverfi ar sem a hagvxtur hefur dregist saman og lklegt a ni eim "gullaldarhum" sem hann ni 25 kjlfar seinni heimsstyrjaldarinnar (hagvxtur sem auk ess nist aldreifyrir ann tma). g f raunar ekki s a jafn skuldugt rki og sland geti greitt svo ha vexti til lengri tma. Slk brf eru v ef eitthva er afar hflega verlg; af hverju ttu menn a selja au me frekari affllum?

vertrygg brf veita kringum 6% vxtun sem (aftur) er a mnu mati hrri vxtun en raunhft a rki geti til lengri tma greitt n greislurots (nema a hagvxtur aukist tluvert meira en raunhft m tla).

dageru rkisskuldabrf tgefin afBandarkjunum a veitartt rmlega3% vertrygga vexti og vertrygg rkisskuldabrf eru einfaldlega ekki a veita neitt anna en vertryggingu og styttri brfin jafnvel neikva raunvexti!

Slkar vxtunarkrfur til slenskra rkisskuldabrfa geta v vart talist til bla. Ef eitthva er eru rkistrygg innlend brf a veita afar ga vxtun.

Ef innstur eru flokkaar sem verbrf me fastar tekjur hefur s flokkur frst nr v a veita viunandi vxtun ar sem a bankar hafa auknum mli hkka innlnsvexti fyrir aila sem eru reiubnir til a binda pening sinn 6 mnui ea lengur. Almennt veita slkir reikningar rmlega 5% ef upphin er bundin allt a 36 mnui.

Afofangreindu m ra averbrfamarkaurinn slandi s frekar skilvirkur dag. Mesta vxtunarkrafan er ger til hlutabrfa, aeins lgri vxtunarkrafa er ger til skuldabrfa og innstur veita svo minnstu vxtunina en ekki afbrigilega lga vxtun. Munurinn vxtunarkrfu essara flokka er innan elilegra marka. Ef eitthva er er vaxtastig enn of htt og lkki a leynast n kauptkifri skuldabrfum og einnig vera langtmafjrfestingar hlutabrfum enn meira alaandi kostur.

t vil ek, ea hva?

Hva gerist egar a gjaldeyrishft eru afnumin? Vtk skoun er a slenska krnan veikist miki (g tel a hn veikist hreint alls ekki a mikien er minnihluta). Ef hn veikistverur aftur mti eftirfarandi spurning nrtk: tla lfeyrissjir landsins virkilega a a t me innlent fjrmagn, veikja krnuna enn meira og me drkeyptustu krnum sgunnar kaupa erlendan gjaldeyri til a fjrmagna kaup erlendum hlutabrfum, sem eru til dmis n methum Bandarkjunum,og skuldabrfum sem eru me tluvert lgri vxtunarkrfu en slensk skuldabrf?

etta vri algjrri andstu vi hina einflduBuy Low - Sell High regluna. g leyfi mr v a efast um a lfeyrissjir fari a rjka upp til handa og fta a fjrfesta erlendum httusmum fjrfestingum. Nr vri a fjrfesta innlendum inai sem skapar gjaldeyristekjur til a mynda n jafnvgi jarbskap slands.

Verlagning ekki hluti af gerviverld

Gengi hlutabrfa er frekar elilegum slum slandi. Sum flg eru a mnu mati dr en slkt ekki vi um gengi allra skrra hlutabrfa. Gengi brfa tryggingarflgunum er innan skekkjumarka ess sem teljast m vera elileg verlagning. Ef eitthva er eru skuldabrf tiltlulega drt verlg og tel g til dmis a elileg vxtunarkrafa slenskra vertryggra rkisbrfa tti a vera kringum 1,5% til 2,0%. svo a skammtmasveiflureigi sr sta vi afnm gjaldeyrishafta eru engar forsendurfyrir v a verlagningin breytist miki til lengri tma.

Helsta skekkjan tengist v ekki verlagningu verbrfa slands. a er frekar umran kringum hana sem er stdd gerviverld sem er ekki til alvrunni.

MWM


Q. Hlutabrfabla? A. J og nei

kjlfar mikilla hkkana gengi eirrarfu skrra hlutabrfa innlendum markai upphafi essa rshfst umru um a agengi margra hlutabrfa vri ori of htt. g var eim hpi.

San hefur gengieirra brfa sem voru skr sveiflast lti.Gengi brfa Hgum hefur hkka kringum 10% en a m a einhverju leyti rekja til styrkingar krnunnar sem eykur, til styttri tma a minnsta, framleg fyrirtkisins. Gengibrfa Hgum hlutabrfamarkaier vel lagt a mnu mati en g tel a gengi hlutabrfa Eimskip vera kringum 40-50% ofmetin og brfVodafone eru a mnu mati jafn enn ofmetnari.

Bla!

N er njan leik veri a fjalla um hugsanlegt ofmat hlutabrfa og er helst vsa a a gengi hlutabrfa tveimur nlegum tboum tryggingarflaga hafi hkka um 25-30% fr tbosgengi. Einnig er fjalla um tilvik ar sem flk tk ln til hlutabrfakaupa.

etta tel g hins vegar ekki standast nnari skoun. Vi tbo Eimskips og Vodafone fyrir sustu jl mat g brf beggja fyrirtkja lgra gengi en tbosgengi eirra, srstaklega Vodafone brfin. g taldi raunviri hvers brfs Eimskip vera kringum 170-180 krnur en tbosgengi var 208 krnur. g mat elilegt markasviriVodafone vera kringum 5 milljara krna en a er dag rmlega tvfalt hrra. v tk g ekki tt essum tboum.

San hefur gengi brfa Eimskips hkka kringum 25% sem ir a annahvort er g a vanmeta fyrirtki grflega ea a er allt of htt skr markai. Gengi Vodafone brfa eru svipuum slum og au voru boin t til almennings. g keypti hvorugu tboinu og hef augljslega misst af skjtfengum gra.

Bla! Redux

ar sematbosgengi hlutabrfa ofangreindra fyrirtkja var jafn htt og raun bar vitni var g undrandi v vi treikning tbosgengi tryggingarflaganna hversu lgt a var. Fkk g ekki betur s en a a vri vanmeti bum tilvikum kringum 25-30% og fjrfesti g v hlutabrf beggjafyrirtkja. a hefur reynst vel og hefur gengi beggja flaga hkka hr um bil jafn miki og treikningar mnir gfu til kynnaavri munurinn raunviri eirra og tbosgengisins.g bar mnar tlur undir ara einstaklingame srfriekkinguog vara almenn skoun atbosgengi vri tluvert vanmeti.

v er a ekki elilegt a gengi beggja fyrirtkjahafi hkka jafn miki og raunber vitni. Nverandi gengi er samkvmt frekar stluum mlingum ekki htt n lgt heldur nlgt elilegum slum.

Ln til hlutabrfakaupa

a a flk hafi skr sig fyrir strri hlut en sumum tilvikum hafi veri raunhfur skrist a sumu leyti af v a vita var a margfld eftirspurn yri stareynd. Slkt hefur veri rkjandi undanfrnum tboum. Auk ess hafa sjlfssagt margir tali a tbosgengi tryggingarflaganna vri lgt og v hafi hvatinn til skuldsetningar aukist. a er auk ess langt san a spurist t a ln til hlutabrfakaupa vri a gerast hrlendis. Slk ln eru oft merki um a blur vru a myndast en almennt tengist a einnig v a almenningur s farinn a vera str tttakandi slkum viskiptum. g veit ekki til ess a slkt stand s rkjandi slandi dag.

Bla?J & Nei

a m v segja a kvein bla rki n eim litla hlutabrfamarkai sem n rkir slandi dag. S bla tengist aftur mti ekki gengi brfa nlegum tboum svo a mikil hkkun hafi nlega tt sr sta. ar sem a raunvermti hlutabrfa tengist rkjandi vxtunarkrfu skuldabrfa m a sama skapi spyrja hvort aeir einstaklingarsem telja hlutabrf su ofmetin telji ekki a skuldabrf su dag a sama skapi vanmetin?

MWM

Sj fyrri umru um slenskar blur 2012-2013:

http://www.mbl.is/vidskipti/pistlar/marmixa/1276478/


r sreign hseign

Nlegar tillgur Sjlfsstisflokksins varandi leiir til a lkka hfustl hsnislna slandi vera vonandi eitt af eim mlum sem vera sett forgang essu ri.

Skattaafslttur

Ein leiin er a veita srstakan skattaafsltt vegna afborgana af balni. sta ess a fjrmagni fari t meiri neyslu samflaginu er afsltturinn nttur til a greia niur hfustl hsnislna, sem Sjlfstisflokkurinn "lofai" yri allt a 40 sund krnur mnui ea tplega hlfa milljn krna ri.

etta er raun merkileg stefnubreyting fr v kerfi sem hefur veri vi li mrg r, ar sem a rki nnast hvatti til skuldsetningar me vaxtabtakerfi (sem tti a mnu mati vel a merkja rtt sr n nlega skugga kreppu). Langtmasjnarmi skynsamrar stefnu hltur hins vegar a liggja hvatningu til sparnaar en ekki skuldsetningar og vonandi er etta upphafi a slkri breytingu.

Me v a rva uppgreislu lna sem fer einungis a lkka hfustl lna myndast einnig nnur jkv hrif, sem eru au a slkt dregur r verblgursting. Aukning peningamagns slenska hagkerfinu var ein af helstu birtingarmyndum ess a ensla hr fr r bndunum undanfara Hrunsins. hugaveri bk eftir George Cooper, The Origin of Financial Crises: Central Banks, Credit Bubbles, and the Efficient Market Fallacy, ersnt me skemmtilegum httihvernig uppgreisla lna verur til ess a peningar hagkerfinu nnast hverfa eins og um galdur s a ra.

Me sama htti myndi hvatning til uppgreisla lna flta run a hrlendis ni peningamagn v jafnvgi aftur til a verblga hjani. Lofor Framsknarflokksins um "leirttingu" lna tti me sama htti a takmarkast vi lkkun hfustl almennings sta ess a senda tkka heim tiless me tilheyrandi eftirkastaenslu og eyslufyllirs.

Sreignasparnaur

Hin leiin er a nota framlag sreignasparnaar til a lkka hfustl lns. Sumir ailar eru andvgir essari stefnu og telja a etta dragi r sparnaarvitund flks. g tel aftur mti a hn vert mti auki hanaar sem a hn stular a eignamyndun heimilanna hsni. Flk augljslega minni sreignasparna egar a fer eftirlaun en mti kemur a afborganir og vaxtagreislur vegna hsnis eru lgri og munar jafnvel miklu.

Auk ess eru raunvextir almennt af hsnislnum slandi svo hir a vart er hgt a finna betri fjrfestingarkost en a greia niur slk ln. Lfeyrissjsln vegna hsniskaupa bera a jafnai kringum 3,5-4,0% raunvexti (Lfeyrissjur Verzlunarmanna veita betri kjr, sj www.live.is) mean a vxtunarkrafa babrfa er kringum 2,5-2,9%. a ir a rlega fr flk 1% betri vxtun af v a greia niur ln sn.

essi rk eiga augljslega ekki vi um aila sem gert hafa langtmasamninga varandi sreignasparna gegnum tryggingarflg eins og til dmis Allianz. eirra hagur liggur augljslega v a halda sinni stefnu.

Rtt eins og me tillgur um lkkun hfustls me v a veita skattaafsltt, myndar notkun sreignasparnaar til lkkunar hfustl hsnislna aukin stugleika slenskt samflag, eykur sparna og dregur r verblgu.

MWM

Bk Cooper fsttil dmis Bkslu Stdenta- http://www.boksala.is/DesktopDefault.aspx/tabid-8/prodid-48908/- Bagus og Howden fjalla um aukningu peningamagns undanfara Hruns bkinni Deep Freeze en hgt er a nlgast hana hr lglega pdf formi keypis ea gegni vgu gjaldi formi e-bkar - http://mises.org/document/6137/Deep-Freeze-Icelands-Economic-Collapse- og g og rstur Olaf Sigurjnsson fjlluum lka um enslu v tengdu grein okkar fram rauu ljsi sem er agengileg hrna - www.efnahagsmal.is/.../2010/12/1_2_Afram-a-raudu-ljosi_final1.pdf.

g hefur ur fjalla um sreignasparna til greislu hsnislna, t.d. hrna - http://www.mbl.is/vidskipti/pistlar/marmixa/1257494/- og hr er (held g) fyrsta greinin ar sem essari hugmynd var komi framfri Viskiptablainu tpu ri eftir Hruni - http://www.slideshare.net/marmixa/20090922-sereignarsparnadur-husnaedislan.


Stefnu(fjr)ml slenskra stjrnmlaflokka

a er merkilegt a aeins rmum fjrum rum eftir a eitt mesta hrun fjrmlasgunnar tti sr sta slandivarsraltil umra varandi fjrml nliinni kosningabarttu. Af fjrflokkunum fjlluu tveir nnast ekki neitt varandi stefnu fjrmlum.

VGkomu ekki fram menokkra einustu stefnu eim efnum. Ef mr skjtlast var hn vel falin.

Samfylkingin fjallai einnig nnast ekkert um fjrml. a var eiginlega aeins eitt atrii; upptaka evru.

rtt fyrira almenningur virtist hafa takmarkaan huga Evrpumlin adraganda kosninga kva Samfylkingin a spila enn einu sinni evrutrompinu um a upptaka hennar myndi leia til lgri fjrmagnskostnaar. (hrilegri) auglsingaherfer var meal annars vitna a slensk fjlskylda borgar heimili sitt a jafnai tvisvar en evrpsk fjlskylda borgar sitt aeins einu sinni. Ekki kom fram auglsingarherferinni hvort veri vri a mia vi raunviri ea nafnviri n hvort mia vri vi sambrileg ln hva meallengd varar. Skilaboin eru hins vegar augljs: Upptaka evru myndar einhverja galdralausn vi a lkka fjrmagnskostna.

Gaman vri ef lfi vri svo einfalt. Vandamli slandi er a raunvextir eru miklu hrri en ngrannarkjum og a hefur ekkert me gjaldmiil okkar a gera. Hr hefur lnakerfiveri um rabilslakt og bankakerfi kostnaarsamt samanburi vi nnur lnd. landi ar sem a gi lnveitinga hafa veri jafn slakar og slandi arf stugt a afskrifa allt of stran hluta tlna. Slkur kostnaur er dekkaur me v a hkka raunvexti fyrir alla hina. Me of dru bankakerfi arf a leggja enn hrri vaxtakostna ln. Til a bta gru on svart var allt gefi botn sastliinn ratugvarandi lnshlutfllaf hsni og gylliboum af hlfu bankanname alkunna endalokum.Krnur ea evrur skipta einfaldlega engu mli essum efnum; svo lengi sem gi tlna slandi eru slk vera raunvextir hrlendis hir, allt of hir.

Sjlfsstisflokkur kom me gar tillgur varandi sparna. a m segja a a s kominn tmi til a einhver flokkur komi fram me hugmyndir um a verlauna flkime vilja til aspara og jafnvelgreiainn hsnisln sn og skapa annig fljtarieignamyndun. Einnig hefur flokkurinn lagt herslu a lyklalg taki gildi, eitthva sem g erfitt me a tta mig af hverju var ekki keyrt gegn sasta kjrtmabili. Hann hefur auk esssett fram viljayfirlsingu um a askilja bankarekstur annig a einhver takmrk veri httugleinni sem hjkvmilega myndast nst egar a ofurbjartsni nr tkum landsmenn(anna ml sem virist hafa daga uppi sasta kjrtmabili).

VeriSjlfsstisflokkurinn nstu rkisstjrn hltur a a vera sklaus krafa flokksins a essi ofangreind atriikomi strax til framkvmda.

Mrgum hefur sjlfssagt tt a vera undarlegt a Framsknarflokkurinn "lofi" skuldarniurfrslu eftir 90% lna fask-i. Jafn gagnrnin og g var flokkinn fyrir tt sinn v a hella olu ann tlnaeld snum tma hefur flokkurinn veri stugt me hugmyndir a lausnum tengslum vi heimilin sambandi vi fjrml sastliin r. g er ekki sammla llum hugmyndum flokksins en g, eins og til dmisStefn lafsson, fura mig a arir flokkar hafi ekki nlgast eim hugmyndum sem Framsknarflokkurinn hafi kosningabarttu sinni. Betra hefi veri a koma me arar hugmyndir tfrslum varandi fjrml ogheimilin sta ess a einblna a skjta niur hugmyndir Framsknarflokksins.

Eitt sem olli mr hins vegar vonbrigum me alla flokka var a enginn eirra minntist hvernig lkka tti raunvexti slandi (evru-lausnin er mnum hugaekki alvrulausn). a gengur ekki til lengdar a land og j greii raunvexti almennt bilinu 3,5% til 4,0% me hagvxt besta fallitplega 2,0% mia vi hvern einstakling. Fr sjnarmii raunvaxta hefi tt a vera augljst a hr fri allt versta veg einhverjum tmapunkti. Lkkun raunvaxta tti a vera eitt af forgangsatrium stefnu(fjr)mlaslenskra stjrnmlaflokka nstu rin.

a hltur a vera umhugsunarefni a eir flokkar sem minnst fjlluu um fjrml kosningabarttu sinni hafi goldi jafn miki afhro og raun bar vitni. Vart er hgt a kenna a einfaldlega um a eir hafi urft a framfylgja erfi ml. Fyrirtki eru me stefnur sem taka tillit til fjrmla; ttu stjrnmlamenn ekki a gera slkt hi sama?

MWM

Vibt 5.5.2013 - Hgt er a sj vital vi mig tengslum vi essa grein hr - http://www.mbl.is/frettir/sjonvarp/82090/- en g fjalla vitalinu einnig um mguleika flokka til samstarfs vi Framsknarflokkinn. Mn skoun sem fram kemur vitalinuer s a a vri hglega grundvllur fyrir samstarfi me Sjlfsstisflokknum rtt fyrir tluveran mun stefnumlum fjrmlum. Rtt er a halda v til haga a g taldi hina flokkana lka vera kandidata, einfaldlega a v a stefna eirra fjrmlum vri hr um bil skrifa bla.


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband