Bloggfęrslur mįnašarins, nóvember 2014

Erlendar fjįrfestingar lķfeyrissjóša

Ķ vikunni kom śt ritiš Įhęttudreifing eša einangrun eftir dr. Įsgeir Jónsson og dr. Hersi Sigurgeirsson. Ķ ritinu fjalla žeir um žį įhęttu sem felst ķ slakri dreifingu į eignum landsmanna ķ lķfeyrissjóšum. Sį slaka įhęttudreifing er nįnar tiltekiš til kominn vegna žess aš ašeins um 22,4% af heildareignum lķfeyrissjóšanna eru erlendar. Žeir telja aš ęskilegt hlutfall ętti aš vera ķ kringum 50%. Benda žeir į aš einkaneysla sé innflutt ķ kringum 40-50% og ešlilegt sé aš eiga erlendar eignir fyrir sambęrilega prósentu. Žeir leggja til aš fjóršungi nżs fjįrs lķfeyrissjóša verši variš ķ erlendar fjįrfestingar til aš rétta žaš hlutfall af. Ķ óbreyttu įstandi gjaldeyrishafta myndi žetta kalla į undanžįgu frį gjaldeyrishöftum.

Žaš er vel til fundiš hjį Įsgeiri og Hersi aš vekja athygli į žessu. Žaš er augljóst aš eignir lķfeyrissjóša aukast stöšugt žegar aš nżtt innflęši ķ sjóšum getur einungis rataš ķ ķslenska fjįrfestingakosti. Eins og titill ritsins ber meš sér fela gjaldeyrishöft einnig ķ sér takmarkanir į įhęttudreifingu. Ég er sammįla nišurstöšum žeirra en tel aš ganga megi lengra ķ žessum efnum.

Ķ mars įriš 2009 vitnaši Morgunblašiš ķ orš Kįra Arnórs Kįrasonar, framkvęmdastjóra Stapa lķfeyrissjóšs, sem sagši: „Ef gagnrżna į ķslenska lķfeyrissjóši fyrir lélega įhęttustżringu hlżtur gagnrżnin fyrst og fremst aš vera sś aš žeir hafi fjįrfest of mikiš ķ eigin hagkerfi. Betra hefši veriš aš hafa stęrri hluta eigna erlendis og dreifšan į fleiri hagkerfi.“

Ķ grein minni, Fjįrfestingarstefna lķfeyrissjóša,* sem birtist nokkrum dögum seinna benti ég į hruniš hafi ekki einungis veriš stórt högg fyrir efnahag Ķslands heldur töpušust gķfurlegir fjįrmunir hjį fólki į versta tķma. Lķkja mętti žessu viš žį stöšu sem margir starfsmenn fyrirtękja eins og Enron og Lehman Brothers lentu ķ. Žeir höfšu fjįrfest ęvisparnašinn nįnast eingöngu ķ fyrirtękinu sem žeir unnu hjį. Žegar aš fyrirtękin fóru į hausin varš höggiš tvöfalt. Žeir uršu atvinnulausir og lķfeyrissparnašurinn gufaši upp į sama augnabliki. Žetta er įgętis dęmi um aš fjįrfesta einungis į takmörkušum męli ķ žvķ fyrirtęki (eša atvinnugeira) sem mašur persónulega vinnur ķ. Sömu sögu mį segja um heilt lķfeyriskerfi hvers rķkis, žaš er lķtiš vit ķ žvķ aš allar fjįrfestingar žess sveiflist kerfisbundiš meš afkomu landsins.

Takmarkanir į eignum ķ erlendis

Ķ 36. gr. ķ VII kafla laga um fjįrfestingarstefnu lķfeyrissjóša (1997 nr. 129) eru įkvęši meš žaš fyrir augum aš lįgmarka įhęttu. Žar kemur mešal annars fram aš lķfeyrissjóšir skuli takmarka įhęttu ķ erlendum gjaldmišlum ķ heild viš 50% af hreinni eign sjóšsins. Žessi tala var reyndar sett ķ 40% įriš 1997 en hękkuš ķ nśverandi stęrš įriš 2000.

Góš rök hafa veriš fyrir žessu į sķnum tķma. Žetta įkvęši hefur sjįlfsagt haft eitthvaš aš gera meš reynsluleysi meš fjįrfestingar į erlendum mörkušum, sem raunar žekktust vart fram aš byrjun tķunda įratugarins og žvķ var lķklegast litiš į žessar takmarkanir frekar sem aukningu heimilda į erlendum fjįrfestingum frekar en aš veriš vęri aš takmarka žęr. Į sama tķmabili var mikil įhersla lögš į aš fjįrfesta ķ ķslenskum veršbréfum til aš skapa hér skipulagšan markaš meš auknu višskiptaflęši samhliša žvķ aš lagt verši ķ fjįrfestingar įn rķkisafskipta. Mį meš öšrum oršum segja aš žaš hafi veriš ešlilegt įstand aš fjįrfesta ķ ķslenskum eignum og hafiš yfir flesta gagnrżni.

Žetta voru žvķ gild rök lengi framan af en vęgi žeirra hefur hins vegar minnkaš įn žess aš ofangreind lagasetning hafi hugsanlega tekiš nęgjanlegt tillit til breyttra ašstęšna.

Žó svo aš slķk stefna geti veitt framśrskarandi įvöxtun ķ įkvešinn tķma er žaš svo aš į ögurstundum, žegar mesta žörfin er fyrir aš baklandiš sé tryggt, er skynsamlegt aš eiga mikiš af fjįrfestingum tengdum erlendum veršbréfum. Mętti ķ žvķ sambandi lķta į alla fjįrfestingarkosti lķfeyrissjóša sem veršbréf, eša ašra fjįrfestingakosti, ķ alžjóšlegu ljósi. Žrįtt fyrir aš įkvešnum hluta fjįrfestinga sé haldiš innanlands ętti meginžungi fjįrfestinga aš vera į svęšum sem eru óhįšari įrferši efnahags Ķslendinga.

Taka ętti einnig miš af undirstöšum ķslensk efnahagslķfs og śt frį žvķ sjónarmiši dreifa fjįrfestingum ķ ašrar įttir. Skynsamlegt vęri ķ žvķ sambandi aš undirvega atvinnugreinar į erlendri grundu sem eru rįšandi ķ ķslensku efnahagslķfi. Ķ undanfara hrunsins hefši til dęmis veriš glórulaust aš fjįrfesta mikiš ķ erlendum fjįrmįlafyrirtękjum žvķ aš ef, eins og kom į daginn, žau fyrirtęki lentu ķ vandręšum (eša yršu gjaldžrota) vęri lķklegra aš slķk žróun vęri einnig aš eiga sér staš į alžjóšlegum vettvangi.

Eins og įšur kom fram er ég sammįla Įsgeiri og Hersi um aš auka ętti eignir lķfeyrissjóša į alžjóšlegum vettvangi. Ég tel žó aš žaš žyrfti aš ganga lengra ķ žeim efnum og breyta ofangreindri löggjöf meš žeim hętti aš takmörk séu į innlendri fjįrfestingu, ekki erlendri. Ekki vęri óešlilegt aš af heildarfjįrfestingum vęru erlendar fjįrfestingar lķfeyrissjóša į bilinu 70-80% af fjįrfestingarsafni žeirra. Višmiš į dreifingu safna varšandi atvinnugeira tęki tillit til óbeinna fjįrfestinga žjóšarinnar ķ geiranum. Žetta er ekki óžekkt form og žarf ekki aš leita lengra en til olķusjóšsins ķ Noregi sem žó gengur lengra ķ žessum efnum.

Fjįrfesting ķ erlendum gjaldeyri

Meš žyngra vęgi erlendra fjįrfestinga ķ eignasöfnum landsmanna gęti žaš virst vera óhjįkvęmilegt aš lķfeyrissjóšir auki gjaldeyrisvarnir sķnar. Skuldbindingar lķfeyrissjóša, sem eru ķ ķslenskum krónum, eru góš rök fyrir 100% gjaldeyrisvarnir, ķ žaš minnsta viš fyrstu sżn. Mįliš er aftur į móti ekki svo einfalt.

Žegar innlent efnahagslķf į hverjum staš er ķ blóma er gjaldmišill žess rķkis almennt sterkur og innlendir markašir skila afar góšri įvöxtun. Nżleg reynsla hlżtur žó aš sżna fram į aš žaš er skynsamlegrar umręšu virši aš meta kosti og galla viš aš sleppa gjaldeyrisvarnir į fjįrfestingum ķ erlendum gjaldmišlum. Sveiflur į gjaldmišlum, sérstaklega minni gjaldmišlum, verša meiri og hrašari en flesta órar fyrir. Ķslenska krónan er frįbęrt dęmi žvķ hśn var stöšug um įrabil og veitti mörgum tįlsżn um aš rétt vęri aš taka lįn ķ erlendum myntum. Allir vita aš sį stöšugleiki varš aš engu į nokkrum mįnušum įriš 2008. Žvķ veita fortķšargröf litla vķsbendingu um framtķšina ķ žeim efnum. Ķ umhverfi sterks innlends gjaldmišils minnkar virši erlendra eigna ķ žeirri mynt. Erlendar eignir minnkušu til dęmis ķ krónum tališ įrin fyrir hrun žegar aš virši USD gagnvart ķslensku krónunni fór śr 110 krónum įriš 2001 nišur ķ 58 krónur seint į įrinu 2007. Žaš skiptir minna mįli žegar aš vel gengur. Žegar aš efnahagslegt stórslys į sér staš veikist gjaldmišill žess rķkis nįnast undantekningarlaust. Ķ slķku umhverfi vęri įkvešiš mótvęgi ķ hluta af eignum lķfeyrissjóša įn gjaldeyrisvarna fyrir hendi žvķ meš veikingu innlenda gjaldmišilsins, sem žżšir hękkun į virši erlendra gjaldmišla, hękkar eignavirši erlendra eigna ķ gjaldmišli viškomandi rķkis.

Žetta hefur sķna ókosti žvķ sveiflur ķ virši fjįrfestinga aukast og mętti žvķ lķta svo į aš aukin įhętta sé tekin meš slķkri óbeinni fjįrfestingu ķ erlendum gjaldmišlum. Kosturinn viš aš hafa erlenda hluta safnsins óvaršan gagnvart gengissveiflum er sį aš almennt į veiking innlends gjaldmišils sér staš žegar aš mikil kreppa į sér staš ķ viškomandi rķki.

Ķsland 2008

Į fundi sem ég hélt varšandi lķfeyrismįl haustiš 2012 (og hef sķšan notaš viš kennslu ķ HR) leit ég nįnar į ofangreind rök varšandi Ķsland, sem verša rakin hér ķ stuttu mįli. Į mynd 1. sést aš ķslenska krónan var stöšugur gjaldmišill ķ mörg įr, en féll (hękkun vķsitölunnar žżšir aš ķslenska krónan er aš veikjast) sķšan meš lįtum haustiš 2008.

Mynd 1. ISK vķsitalan

visitala gengisskraningar

 

 

 

 

 

 

 

Heimild: Sešlbanki Ķslands

Samkvęmt śttekt Héšins Eyjólfssonar var tap lķfeyrissjóša ķ hruninu 480 milljarša króna. Samtala eigna lķfeyrissjóša ķ upphafi įrsins 2008 var um 1.640 milljarša króna. Tapašist žvķ um žaš bil 30% af lķfeyriseign landsmanna ķ hruninu – į versta augnabliki sem hęgt var aš hugsa sér. Hefši „ašeins“ helmingur eigna landsmanna veriš fjįrfestur ķ erlendum bréfum ķ töluveršan tķma er ekki ólķklegt aš um žaš bil 2/3 hefšu veriš ķ traustum skuldabréfum og 1/3 ķ hlutabréfum (erlendar fjįrfestingar hafa reyndar hingaš til veriš nįnast einungis ķ hlutabréfum, ótrślegt sem žaš mį vera). Hefši slķk skynsamleg stefna veriš rķkjandi hefši hagnašur af skuldabréfasafninu (traust skuldabréf hękkušu ķ virši ķ hruninu 2008 og hefur sś hękkun einungis aš takmörkušu leyti gengiš til baka) vegiš upp į móti įętlušu tapi į hlutabréfasafninu. Erlendar eignir lķfeyrissjóša hefšu žvķ stašiš hér um bil ķ staš į žessu óvissutķmabili.

Ķslenska krónan féll aftur į móti um 80% įriš 2008 (hśn féll meira į versta punkti). Helmingseign ķ erlendum veršbréfum hefši žżtt aš 820 milljarša ķslenskra króna hefšu veriš ķ erlendum eignum. Sś eign hefši, einungis vegna veikingar krónunnar, hękkaš um 650 milljarša króna – žegar aš mest į reyndi. Ķ staš žess aš lękka um 450 milljarša króna hefši lķfeyrir landsmanna žess ķ staš hękkaš um 170 milljarša króna ķ virši samkvęmt žessum forsendum į žessu erfiša tķmabili, um žaš bil tvöfalt meira en žaš fé sem nś er variš til leišréttinga hśsnęšislįna.

Nišurlag

Įvöxtun lķfeyrissjóša hefši ekki naušsynlega veriš betri samkvęmt ofangreindum įvöxtunarleišum. Hęgt er aš deila fram og til baka um žaš hversu mikiš eign landsmanna ķ lķfeyrissjóšakerfinu hafši hękkaš vegna hękkana meš litla sem enga innstęšu. Žaš breytir žvķ ekki aš er rétt aš staldra viš og endurskoša fjįrfestingarstefnur lķfeyrissjóša meš langtķmasjónarmiš ķ huga, žar sem įhętta viš val į fjįrfestingarkostum er borin saman viš stöšu žjóšarskśtunnar. Lķta žarf til erlendra fjįrfestinga bęši hvaš varšar įhęttudreifingu og einnig til kerfisbundina varna sem erlendar „óvaršar“ fjįrfestingar veita. Žvķ ber aš fagna śtgįfu rits Įsgeirs og Hersis.

MWM

Hér er frétt um śtgįfu ritsins - http://www.visir.is/munu-ekki-geta-tryggt-sjodfelogum-ahyggjulaust-aevikvold/article/2014141129098

Hęgt er aš skoša og hlaša nišur ritinu hérna - http://ll.is/wp-content/uploads/2014/11/LL-skyrsla_FINAL_24112014.pdf

Hér er upphafleg grein mķn (*hluti af žessum pistli er unnin śr greininni) um erlendar fjįrfestingar lķfeyrissjóša sem birtist ķ Morgunblašinu ķ mars įriš 2009 - http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1280630/

Hér er Powerpoint sżning mķn sem notuš var viš umręšu mķna um lķfeyrissjóšamįl haustiš 2012 - http://www.slideshare.net/marmixa/lfeyrissjir-helstu-ml-dagskr-nstu-rin

 

 

 


Leišrétt lįn

Óhętt er aš segja aš umręša um verštryggš lįn aukist enn einu sinni vegna leišréttingarinnar. Raddir koma til meš aš heyrast aš hafi lįnin ekki veriš verštryggš žį hefšu lįnin ekki hękkaš jafn mikiš og raun bar vitni.

Žetta er žó ekki alveg rétt. Vaxtastig bęši fyrir hrun og ķ nokkra mįnuši eftir hrun var afar hįtt. Undirliggjandi veršbólga var afar hį en gengi krónunnar sem var allt of sterkt vegna žess aš erlent fjįrmagn flęddi inn ķ landiš, ekki bara fjįrfestingar heldur aš miklum hluta til einungis įhęttufjįrfestingar (carry trade) til skemmri tķma, sem kallaši į hįtt vaxtastig. Vešlįnavaxtastig Sešlabanka Ķslands frį aldamótum hefur veriš aš mešaltali 8,8%.

Vedlan SI 2000-2014

Mešaltališ var hins vegar 13,5% frį įrsbyrjun 2006 til įrsloka 2009 og var ķ sjįlfu hruninu, žegar sķst skyldi, į bilinu 12% til 18%! Hśsnęšislįn banka bera vart minna en 1% įlag ofan į vešlįn Sešlabankans, sem hśsnęšiseigendur hefšu žurft aš bera. Mešalvaxtastig Sešlabankans įriš 2008 var 15,5% og aš višbęttu 1% įlagi hefši vaxtakostnašur (afborganakostnašur ekki meštalinn) veriš 16,5%.

Žaš žżšir aš fyrir fjölskyldu sem skuldaši 30 milljón krónur ķ hśsnęšislįn žį hefši vaxtakostnašur įriš 2008 veriš tępar 5 milljón króna. Er lķklegt aš margar fjölskyldur hefšu rįšiš viš žaš? Augljóst svar er nei. Eina leišin til aš komast hjį žvķ aš žurfa aš borga svo mikiš į einu įri hefši veriš aš "fį lįn" fyrir hluta upphęšarinnar. Žį er aftur į móti lķtill munur į óverštryggšum og verštryggšum lįnum.

Leišrétt lįn žegar aš allt hrynur

Žaš er annaš kerfi sem hefši aftur į móti hentaš mikiš betur og žaš er hśsnęšisvķsitalan. Hśn er sįraeinföld. Ķ staš žess aš lįn séu bundin viš vķsitölu neysluveršs eins og verštryggš lįn žį eru žau einfaldlega bundin viš hśsnęšisvķsitöluna. Ķ staš žess aš lįnaš sé fyrir hśsnęši en gengi lįns sveiflist ķ takti viš veršlag, sem getur sveiflast ķ allt ašrar įttir en hśsnęšisverš, hękkar og lękkar višmišun lįnsins einfaldlega viš hśsnęšisverš.

Hefši žetta višmiš veriš viš lżši įrin 2006 fram aš įrinu 2010 hefši höfušstóll lįna hękkaš žegar aš hśsnęšisverš į Ķslandi fór langt fram śr undirliggjandi veršmęti fasteigna (sś žróun hófst reyndar töluvert fyrr). Žegar aš fjįrmįlakerfi landsins og efnahagurinn og krónan meš féll hśsnęšisverš mikiš į sama tķma og veršbólguskot įtti sér staš.

HNV 2006-2009

Frį įrsbyrjun 2006 fram aš hausti 2007 hękkaši vķsitala ķbśšaveršs um 20%. Žeir sem įttu hśsnęši hefšu vissulega hagnast minna. Lįn žeirra hękkušu samhliša hękkun į virši eignar žeirra. Žeir einstaklingar sem keyptu į sama tķmabili hefšu aftur į móti ekki žurft aš glķma viš forsendubrest. Žeir einstaklingar sem keyptu fasteign ķ október, 2007, hefšu žvert į móti séš höfušstól lįna sinna lękka um 15% aš nafnvirši į sama tķma og veršbólguskot įtti sér staš. Žaš hefši veriš meiri uppbót en nśverandi leišrétting.

Žetta er stór įstęša žess aš afnema ętti verštryggš lįn bundin viš neysluvķsitölu og taka upp hśsnęšisvķsitölu. Ef fasteignaverš hękkar žį hękkar höfušstóllinn lķka. Slķkt į sér staš almennt žegar aš efnahagsįstandiš er gott. Ef hśsnęšisverš fer aš hękka óhóflega fara óįnęgjuraddir aš heyrast frį hśseigendum. Ef hśsnęšisverš lękkar, sem gerist almennt ķ kreppum, lękkar höfušstóll lįna og greišslubyrši fólks einnig. Lįn bundin hśsnęšisvķsitölu eru aš stórum hluta til meš sjįlfvirka "leišréttingu" žegar aš kreppir aš.

Ég hef skrifaš meira um žetta įšur. Sjį til dęmis:

Verštryggingin burt en hvaš svo? Svar: Hśsnęšisvķsitölulįn

Afnįm verštryggšra neysluvķsitölulįna

Upptaka annars gjaldmišils, afnįm gjaldeyrishafta og hśsnęšisvķsitalan

Japan og óverštryggš lįn

Fyrir žį sem vilja reikna sig ķ gegnum hśsnęšislįn ķ Excel, bęši verštryggš og óverštryggš, žį er hér Excel skjal sem sett er upp į įrlegum grunni (žaš žarf aš hlaša skjalinu nišur).

MWM

 

 


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband