BloggfŠrslur mßna­arins, ßg˙st 2014

═ v÷ruh˙si menningarlegra leikmynda

Eitt af einkennum ˙trßsar Ýslensku bankanna ßrin 2002-2008 var hin mikla ■jˇ­ernislega umrŠ­a sem ßtti sÚr sta­. Eins og flestir muna vari­ var a­ lÝkja Ýslenskum bankam÷nnum og vi­skiptam÷nnum vi­ vÝkinga fyrri tÝma. ═ umhverfi ■ar sem ßhersla er l÷g­ ß sÚrst÷­u ■jˇ­arinnar getur s÷gulegur samanbur­ur vi­ a­ra virst vera frßleitur og ■annig au­velda­ a­ liti­ sÚ fram hjß a­v÷runarmerkjum sem annars Šttu a­ vera augljˇs.

á

á

┴kve­in ■vers÷gn felst Ý ■vÝ a­ ß sama tÝma og Ýslenskt bankakerfi fylgdi ■vÝ sem var a­ gerast ß al■jˇ­legum m÷rku­um var fjßrmßlaumhverfi­ ß ═slandi Ý auknum mŠli t˙lka­ sem hluti af ■jˇ­areinkennum ═slendinga. HagrŠnar breytur eru ■vÝ samhli­a hluti af hnattrŠnu og sta­bundnu umhverfi jafnframt ■vÝ sem ■Šr eru tengdar samfÚlagslegum hugmyndum um ■jˇ­erni og samkennd.

á

Ůessi ßhersla ß Ýslenskt ■jˇ­erni kemur skřrt fram áÝ bŠklingi sem Landsbankinn sendi landsm÷nnum ß hßpunkti ˙trßsarinnar svok÷llu­u ■ar sem yfirskriftin var: Vi­ ■ekkjum okkar fˇlk. Ekkert var fjalla­ um bankastarfsemi Ý bŠklingnum. Ůess Ý sta­ var fjalla­ um heillandi sÚrkenni ═slendinga sem ger­i Ĺokkurĺ a­ einstakri ■jˇ­. ═ almennri umrŠ­u var oftar en ekki vÝsa­ Ý einkenni ■ess hversu miklir vÝkingar ═slendingar vŠru, sem er afar fjarri raunveruleikanum ■vÝ ■jˇ­in var fram a­ aldamˇtunum 1900 nŠr ÷ll starfandi vi­ landb˙na­ og haf­i gert slÝkt um aldara­ir.

á

═slenskt bankakerfi var b˙i­ a­ vera me­ svipu­um hŠtti nßnast frß upphafi ■ess, sem rekja mß aftur til sj÷unda ßratugar nÝtjßndu aldar ■egar a­ sparisjˇ­ir komu til s÷gunnar og sÝ­an nokkrum ßrum sÝ­ar ■egar a­ ═sland fÚkk fjßrforrŠ­i og stofnun Landsbanka ═slands. Hugsanleg undantekning var ßrin 1904 til 1930 en ß heildina liti­ var Ýslenskt bankakerfi afar sta­bundi­ og mi­a­i a­ ■vÝ a­ ■jˇnusta ßkve­num stÚttum e­a bygg­arl÷gum. Kj÷r voru a­ mestu leyti ni­urnegld af stjˇrnmßlam÷nnum ogáskipti ■jˇnusta almennt mestu mßli.

á

┴ sama tÝma ogáÝslensktábankakerfi umturna­ist upp ˙r 1995 og var­ al■jˇ­legra mßtti sjß sterka ßherslu ß sÚrkenni Ýslensku ■jˇ­arinnar, sem haf­i ekki veri­ megin ßherslu atri­i ß­ur, og samhli­a reynt a­ minnka ßherslu ß sta­bundi­ samhengi ■eirra ˙t frß starfstÚttum e­a bygg­arl÷gum. Bankar voru t˙lka­ir me­ afar ■jˇ­ernislegum hŠtti, ■rßtt fyrir a­ vera mikilvŠgur hluti Ý ■ßttt÷ku ═slendinga Ý hnattvŠddum ferlum.

á

Ůessi breyting kom fram me­ řmsum hŠtti. Sparisjˇ­ir hŠttu a­ nota sta­bundin n÷fn sÝnáa­ mestu leyti og ur­uá■ekktiráundir skammst÷funum. DŠmiáum slÝkt er Sparisjˇ­ur Hafnarfjar­ar, sem var­ a­ SPH og var­ svo loks a­ Byr sparisjˇ­i (litlausara nafn er ekki hŠgt a­ hugsa sÚr).. ┴ sama tÝma var veri­ a­ fjalla um landnßmsarflei­ ═slendinga Ý rŠ­um og riti. Var engu lÝkara en a­ tÝmavÚl vŠri til sta­ar sem flytti land og ■jˇ­ margar aldir aftur Ý tÝmann hva­ var­a­i einkenni okkar. Gekk s˙ umrŠ­a svo langt a­ halda hef­i mßtt a­ strÝ­ vŠri Ý gangi. Var til a­ mynda fyrirs÷gn Ý lei­ara Marka­arins ßri­ 2006 eftirfarandi: Danir eru Ý ßrßsarham og engra varna a­ vŠnta ■ar Ý landi: Ver­um a­ verjast lyginni sjßlf. Vi­ ═slendingar ßttum me­ ÷­rum or­um sem ein (vÝkinga)■jˇ­ a­ hˇpast saman til varnar.áá

á

Me­ ■essu var heil ■jˇ­ virkju­ Ý ˙trßs Ýslensku bankanna. Ůa­ er kaldhŠ­nislegt a­ hagsmunir ■jˇ­arinnar og bankanna, sem h÷f­u haldist miki­ Ý hendur Ý ßratugi, var lÝklegast minnst ■essi ßr ■egar a­ bankarnir l÷g­u hva­ mesta ßherslu ß a­ velgegni ■eirra og ■jˇ­arinnar vŠri sameiginleg (tapi­ var a­ hluta til ■ˇ sameiginlegt).

á

Ofangreint er hluti af umfj÷llun Ý grein okkar KristÝnar Loftsdˇttur sem nřlega birtist Ý SkÝrni, tÝmarit hins Ýslenska bˇkmenntafÚlags (vorhefti 2014 n˙mer 188), sem nefnist Bankar Ý ljˇma ■jˇ­ernishyggju: Efnahagshruni­, hnattvŠ­ing og menning. Fjalla­ var um ■essa grein Ý ■Šttinum VÝ­sjß Ý vikunni ■ar sem vi­tal var teki­ vi­ okkur. HŠgt er a­ hlusta ß ■a­ ß ■essari slˇ­: http://www.ruv.is/menning/i-voruhusi-menningarlegra-leikmynda

MWM



Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband