Bloggfrslur mnaarins, febrar 2015

Hsnisln - erlend & vertrygg og lyklalg

Inngangur

g tel a vera undarlega nlgun a Alingi s a setja lg um a hvaa tegund lna su lgleg svo lengi sem au flokkist undir elilega lnastarfsemi. Hlutverk Alingis tti frekar sna a v a tryggja a lnakerfi s me eim htti a htta tengd lnveitingum hsnislna s beggja megin borsins. Me v g vi a einstaklingar beri ekki einir skaann s veri a lna me vitrnum htti eins og til dmis var gert me lnum tengdum erlendum myntum rin fyrir hrun. annig myndast skynsm stefna lnveitingum bi af hlfu banka og samflagsins heild. egar kemur a hsnislnveitingum eru lyklalg lykilatrii vi a mynda skynsama stefnu fyrir samflagi og banka sem starfa innan ess.

Margir rku upp str augu vikunni egar fram kom fjlmilum a bger vri frumvarp ar sem a Fjrmlarherra veitir leyfi til lna erlendum myntum, jafnvel til eirra sem eru ekki me tekjur eim myntum. Voru etta ekki lnin sem voru upphaf og endir gjaldrota margra? sama tma voru etta lka s tegund lna sem geri a a verkum a margir sem tku httu snum tma enduu gegnum dmskerfi me a f hagstustu hsnisln slandssgunnar. Vill slenska jin ara slka rssibanarei?

Eitt af v sem sfellt er predika um egar fjalla er um fjrfestingar er a dreifa skuli httu flks. etta virist ekki vera raunin egar kemur a hinni hli fjrfestinga, a er a taka ln (sem mtti skilgreina sem neikva fjrfestingu). Sjlfsagt er a flk eigi kost dreifingu lntkum rtt eins og mlt s me dreifingu fjrfestingum.

Erlend ln

Hsnisln sem tengjast greislum erlendum myntum geta henta sumum einstaklingum a kvenu marki. Flk sem ea vinnur hj fyrirtkjum sem byggja afkomu sna a strum hluta til tflutningi, starfa umhverfi ar sem a reksturinn gengur verr egar a slenska krnan er sterk. Stafar a af v a fst frri krnur fyrir til dmis hvern bandarskan dollar af vrum seldum til Bandarkjanna. slkum tmum lkkar aftur mti hfustll lna og greislubyri eirra einstaklinga. egar a krnan veikist gengur rekstur fyrirtkja sem eir vinna hj (ea eiga) betur (a ru breyttu) v fst fleiri krnur fyrir hverja selda afur mlt dollurum.

Me v a hafa hluta hsnislna slkra einstaklinga erlendum myntum fri atvinnutengt umhverfi fuga tt vi run greislubyri slkra lna. a er elilegt a flk eigi kost slkum lntkum. Einnig mtti spyrja sig hvort a a s hlutverk Alingis a takmarka lnamguleika fjrra einstaklinga. Elilegra vri a Alingi beitti sr fyrir v a setja lyklalg (sem flu sr a lntakar geti skila lyklum a undirliggjandi hsnisveum til fjrmlastofnanna). Slkt geri a a verkum a bankar yri varkrari tlnum snum enda tkju eir ori httuna varkrri tlnastefnu, til a mynda lnum erlendum myntum.

Vertrygg ln

sama tma og veri er a auka frelsi ( njan leik) varandi kosti lntkum berast frttir af v a rengja eigi a kostum varandi vertrygg ln, sem n veri a hmarki 25 r.

g hef veri eirrar skounar a takmrk eigi a vera lnstma lnveitinga. Me smu rkum og g kom a ofan me varandi erlend ln, m setja spurningarmerki vi a hvort a s hlutverk Alingis. Ljst er a taki flk vertrygg ln til 40 ra greiir a hr um bil ekki neitt inn lni fyrstu rin. Spyrja m hvort ekki s elilegra a slk ln su skilgreind sem leiguln v au eru stran hluta tmabilsins miklu meiri bein leiga hsni heldur en einhvers konar ln sem veri er a greia niur.

Vertrygg ln til lengri tma gtu jafnvel henta sumum einstaklingum. Dmi vri hjn fimmtugs aldri me tv brn enn heimilinu sem vru a kaupa hsni fyrir til dmis 60 milljn krna. Ef au legu 40 milljnir af eigi f hsni hefu au hugsanlega ltinn huga v a taka 20 milljna krna ln til a greia hratt niur. stan er einfld; lklegt er a au minnki vi sig eftir 10-15 r og eign eirra hsninu dugar vel til a kaupa minna hsni eim tmapunkti n ess a urfa a taka ln. au gtu haft meiri huga v a leigja strstan part af eim 20 milljnum sem au skulda hsninu og njta lfsins frekar anga til a brnin fara af heimilinu.

Me lyklalgum myndast aukin hvati hj bnkum a stula a v a lnstmi lna veri innan skynsamra marka. Yngra flk hefi meiri rf v a taka styttri ln til a mynda eign hsni snu ar sem lklegt er a a urfi a stkka vi sig framtinni.

Alingi tti v fyrst og fremst a beita sr a v a koma lyklalgum og sur a koma me bo og bnn varandi mguleika lntaka. Me auknum kostum til lnveitinga getur almenningur dreift httu sinni egar kemur a lntkum og me lyklalgum aukast hvatar innan bankakerfsins til a veita ln innan skynsamlegra marka.

MWM


keypis peningar

Dan Ariely er frimaur sem hefur meal annars rannsaka hegun flks tengslum vi peninga. Eitt af v sem hann hefur srstaklega beint sjnum snum a eru keypis hlutir. Niurstur hans eru stuttu mli r a flk almennt metur hluti sem eru frir, kosta me rum orum ekki neitt, meira en hluti sem kosta afar lti en veita flki huganlega minni bata.

Eitt af nokkrum dmi hans essu sambandi er tilbo sem amazon.com hefur nnast fr upphafi veitt viskiptavinum snum. a felst v a egar a flk kaupir hj vefversluninni vrur fyrir samtals tilteki lgmark, fellur sendingarkostnaur niur og verur v me rum orum keypis. Frakklandi var voru aftur mti byrjun rukkaar tplega 0,1 evrur (rmlega 15slenskar krnur ef keyptar voru vrur fyrir samtals25 evrur (tplega4.000 slenskar krnur)a lgmarki. Afar fir nttu sr etta tilbo svo a sendingarkostnaur vri einungis brot af heildarkostnainum. egar a sendingarkostnaurinn var "lkkaur" nll evrur (ea kkrat 0 slenskar krnur) margfaldaisteftirspurn eftir essu tilboi, jafnvel a mismunurinn vri raun ekki til staar. Ariely hefur komist a eirri niurstu a a urfi a koma mjg skrlega fram a eitthva s keypis til a slkt ni tkum mevitund flks.

etta tengist eitt af grundvallarsjnarmium atferlisfjrmla. Flk vegur og metur stu sna fr kvenum upphafspunkti. Fyrstu krnurnar (hj Frkkum er mlieiningin evrur) fr eim punkti skipta flki mestu mli, jafnvel a slkar hugleiingar su engu samhengivi heilbriga skynsemi, eins og amazon dmi snir. Hugtaki "keypis" er v hum stalli hugum flestra, stundum meira en gu hfi gegnir.

keypis niurfelling

Nlega fengu margir slendingar tv "tilbo" "keypis" sparna. Tilboin voru me tvennum htti. fyrra tilboinu gtu margir fengi hluta af hsnislnum snum niurfelld. seinna tilboinu gta margir fengi skattaafsltt til a greia niur hsnisln sn gegnum sreignarsparnai. Margir hafa teki fyrra tilboinu, en draga fturnar a ganga fr v. Furu fir hafa teki sara tilboinu.

Um a bil 69 sund manns sttu um niurfellingu hluta hsnislna sinna. etta kemur ekki vart. Umran var s a hr fengi flk keypispening. a m deila um a hversu keypiss peningur er en augljslega voru eir einstaklingar sem hfu rtt essari niurfellingu og nttu sr hann ekki a missa af "keypis" peningi. a minnsta var orran almennum vettvangi um a etta vru keypis peningar a rk a margir einstaklingar tldu a "tkki kmi til eirra" framhaldinu svo a um vri um niurfrslu a ra. Vildi flk f keypis peninga hendurnar yrfti a a fara banka til a nta sr auki vermi til ess a f frekari ln. Lklegt er a bankar fari varlegra lnveitingar n en ur ljsi reynslunnar sustu ra og v fi flk aeins sumum tilvikum til aukningar neyslu.

a a flk fi ekki keypis peninga hendurnar heldur einungis gn skra ljsi me niurfellingu lna er hugsanleg skring v hversu htt hlutfall flks eigi enn eftir a samykkja treikningi niurgreislanna. essi keypis peningur fst me v a lnin lkka sem og afborganir verbta og vaxta af eim hluta lna sem fst niurfelldir. eir einstaklingar sem enn hafa ekki samykkt treikninganna eru v enn a greia vexti og verbtur af eim hlutanum. Fjlskylda sem til dmis fkk 2 milljnir niurfelldar og hefur ekki samykkt treikninganna greiir n mnaarlega um 6-7 sund krnur vexti (verblga er svo lg n um mundir a verbtur eru afar lgar) sem a yrfti ekki a greia vri a bi a samykkja treikningana. a tti a vera nrsheit flestra sem ekki hafa enn samykkt etta a ganga fr samykkinu strax. ess m geta a s ekki komi fram me athugasemd ea stafest samykkt treikningi fellur essi keypis niurfelling niur. a vri gremjulegt.

keypis sparnaur

Mrgum slendingum stendur einnig til boa keypis sparnaur. Hann er enn sur augljs vi fyrstu sn samanbori vikeypis niurfellingu lna. Sparnaurinn felst stuttu mli v a flk getur lagt pening til hliar formi sreignarsparnaar. a er str munur ar .

Sreignarsparnaur er almenntekki skattlagur ri sem tekjur samhlia eim sparnai myndast, heldur egar a sparnaurinner sar nttur ( aldursbilinu 60-70 ra). a fst me ru mti frestun skattlagningu tekna ess rs en r tekjur eru einfaldlega skattlagar sar egar a peningurinn er tekinn t. v til vibtar er vxtun ess sem lagt er til hliar einnig skattlagt sem launatekjur en ekki fjrmagnstekjur.

essi keypis sparnaur er aftur mti me eim htti a hgt er a nota allt a 750 sund krnur fyrir hjn af sparnainum uppgreislu hsnislnum. essar tekjur eru me rum orum ekki skattlagar.

etta ir a fyrir hvern 100 kall sem lagur er slkan sparna arf ekki a greia skatta, hvorki n n sar. S mia vi a flk myndi a rum kosti greia 40% skatt af essu m segja a 40 krnur fistkeypis. etta er ekki hi sama og a f pening hendurnar til a hlaupa Smralindina en etta er keypis peningur til a greia niur hsnisln.

Fr mibiki sasta rs gtu hjn me tluverar tekjur geta lagt allt a 2,25 milljnir slkan sparna nstu rj r. Flk sem byrjai strax slku fr v keypis formi skattaafslttar kringum 900 sund krnur.

g hef heyrt au rk a lnin hkki hvort er e nsta verblguskoti. v er til a svara a skuldi flk ekki einungis 2,25 milljnum minna hsni snu heldur einnig eirri upph sem bttist vi tilheyrandi verblguskoti.

etta ntist ekki einungis eim sem skulda hsni n egar v einnig er hgt a nota etta sparnaarform til a safna fyrir hsni. Aftur, annig fst keypis peningur en hann kemur ekki inn um lguna formi tkka.

a er me lkindum hversu fir einstaklingar nta sr ennan sparna. Hann er raun keypis peningur. a er vel a merkja kveinn fjldi manna sem er me sreignarsparna sinn sem er bundinn hj tryggingarflgum sem ekki er hgt a breyta. ar eru langtmasjnarmi rkjandi og v eiga svona tkifri vi eim tilfellum.

etta eru hins vegar rk sem g heyri sjaldan samtlum vi flk. Reynsla mn samtlum vi vini og vandamenn bendir einfaldlega til ess a a s ljst hugum margra, sem skrir lklegast af hverju innan vi helmingur jarinnar hefur ekki ntt sr etta sparnaarform, sem er fyrir flesta keypis peningur.

MWM


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband