Endurminningar verbrfagutta - The Manic Millennium - Margbou endalok 1

a eru 10 r san a fjrmlakerfi heimsins hrundi. etta tmabil hafi grarlega mikil hrif mig sem og marga slendinga. Munurinn milli mn og flestra er a g hafi haft hyggjur af v a illa fri tluveran tma. g bjst ekki vi a allt fjrmlakerfi slands myndi hrynja en g bjst vi miklu hruni. Str sta ess var s a g hafi lesi miki varandi sgu fjrmlahruna rin ur. g sagi konu minni ri 2005 a a vri skelfilegt hversu mrg teikn vru lofti sem svipuu til alls ess sem g las varandi sgulegar fjrmlablur. eim tma var g mastersnmi H og var g egar binn a kvea a lokaritger mn yri um hruni slandi. g fkk meiri efnivi en g bjst vi.

a skal jtast a sumari 2007 var g farinn a setja spurningarmerkivarandi hyggjur mnar. Hagnaur bankanna var svo mikill a kannski hafi g bara rangt fyrir mr.

S skoun breytistskjtt sla rs 2007. Margt af v sem g s a vri gangi gaf vsbendingar um a afar lti yrfti a eiga sr sta til a fjrmlakerfi slands lenti miklum rengingum. Mr er a afar minnissttt egar g flutti fyrirlestur varandi fjrmlalfi slandi fyrir vini mna Rtarklbbnum Straumi Hafnarfiri rtt fyrir jlin ri 2007. Fyrirlesturinn tti a vera lttum ntum varandi fjrmlalfslands en ur en g vissi af var g binn a sp eldi og brennistein nstu mnuina. Agndofa vinir mnir vissu vart hva vri gangi og hldu vntanlega margir a g vri ekki me llum mjalla.

Eitt af helstu einkennum bla er nefnilega a fir vara vihttuna eim tmum. eir sem gera slkt fara a lta t fyrir a vera strkurinn sem kallai lfur og a er ekki gaman. Hi sama tti vi um mig en Rtar kynningin var eiginlega hlfgert slys af minni hlfu; g hreinlega komst ham. Sustu 10 r hafa margir vara vi a bla vri a myndast. Sjlfur fer g ekki a hafa miklar hyggjur af slku fyrr en a fir vari vi slku. Sagan segir a slkt gti fari a gerast eftir 10 r.

g tlaieitt sinn a skrifa nokkurs konar viminningar um upplifun mna varandi tmabili fyrir hruninu. Almennt hef g frilegum greinum skilgreint a sem The Manic Millennium. S tlun hefur breyst a kvenu leyti. farvatninu er bk er fjallar um msa tti sem hafa ekki komi fram varandi undanfara hrunsins. A mnu mati hefur mislegt aldrei komi almennilega fram, rtt fyrir ykka doranta sem fjlluu um allt milli himins og jarar en voru meira skrslur frekar en greiningar. Bkin mun tvinna saman tti sem mr finnst a vanti illilega til a flk tti sig virkilega v hva tti sr sta og einnig upplifun mna af essu tmabili.

Hr a nean hefst hluti bkarinnar ar sem a g hef skrsett mna upplifunaf tmabilinu sem hfst fyrir ratug san. Sumt af v er afar persnulegt. g bti san vi nstu dgumnstuskrif samrmi vi tmarina sem tti sr sta fyrir 10 rum san. Rtt er a taka a fram a etta er ekki nausynlega endanleg tgfa af essum hluta bkarinnar. Sum nfn flks eru breytt en sumum tilvikum er augljst um hverja s a ra.

MWM

Margbou endalok

Laugardagurinn 13. september 2008 verur alltaf ruvsi en flestir arir dagar. Mir mn hafi eftir miklar fortlur loksins lti til leiast a skr sig fengismefer. Hn hafi fylgt krasta snum til grafar nokkrum dgum ur og var v sjlfsagt mevitu um a hn vri gri lei me a fara smu lei ef ekki yri gripi taumanna. Hn ba mig a skutla sr inn Vog og bau vinkona mn fram asto sna me v a koma me mr svo vi vrum a fara snemma laugardagsmorgni.

a rkti undarleg gn egar vi komum. Hn magnaist egar vi hringdum dyrabjlluna og ekki var svara Eftir a hafa bari glugga og hur framhli hssins kvum vi a athuga mli fyrir aftan hs. Hvorugt okkar sagi or en vi hugsum hi sama. a er rifa glugganum svefnherberginu, g prla inn um hann og hleypi vinkonu minni inn. Hn fer undan mr tt a eldhsinu en g fer a leita vinnuherbergi vi hli svefnherbergsins. Nokkrum andartkum sar segir hn Mr me tni sem segir mr a verstu hugsanir okkar reyndust vera rttar. Mir mn var ltin.

a sem g vissi ekki var a sama tma var upphaf ess sem kerfis sem g (samt auvita mrgum rum) hafi lagt meira en ratug a byggja upp ann mund a hrynja. Langt ferli sem a lokum leiddi til falls Lehman Brothers var a magnast hratt New York essa smu helgi. Margir hfu nokkurn tma vita hva stefndi en ekki vilja horfast augu vi hi augljsa.

Mnudaginn eftir mtti g vinnuna. Samstarfsflk mitt tti elilega erfitt me a skilja af hverju g vri svinu. Forstjrinn, Ari, dr mig fund til a segja mr a a vri lagi a g tki mr nokkra daga fr. g benti honum a standi vri a slmt a vivera mn vri nausynleg. Einhverra hluta vegna taldi g a nrvera mn gti skipt einhverju mli.Ari horfi mig svolitla stund og sagi svo a hann skildi engu a sur vel ef g kysi a taka mr fr einhverja daga; g yrfti ekki a tala srstaklega vi hann, eitt smtal vi starfsmannastjrann og mli vri afgreitt.

Undarlegast var a segja flki fr frfalli mmmu og fst vi a koma dnartilkynningum til skila samhlia v a vinna a halda bankanum floti. a var undarlegt a hugsa til ess a Sparisjabanki slands, sem nlega var endurskrur Icebank takti vi almenna trs bankanna enslu runum, sti vlkum brauftum, hafandi veri sto og stytta sparisjanna yfir tvo ratugi.


Tesla - Ofmeti? J? Nei? Kannski?

Miki hefur undanfari veri rtt um fyrirtki Tesla. Fyrirtki srhfir sig framleislu rafmagnsbla. Markasviri ess er dag $47 milljarar. Markasviri Ford blaframleiandans er til samanburar n um $37 milljara.

Afar margir fjrfestar hafa teki skortstu fyrirtkinu. a felur sr a veja a gengi ess falli nstunni, fugt vi a a hagnast kaupum brfa sem hkka viri. vxtunarkrafa skuldabrfa fyrirtkisins hefur roki upp undanfari. S run er raki til ess a httulag skuldabrfunum er a aukast til muna ljsi ess a fjrfestar telja a hugsanlega ri fyrirtki ekki almennilega vi endurgreislur skuldum snum.

Umran hefur a strum hluta til snist kringum litrkan forstjra ess, Elon Musk. Fyrir nokkrum vikum san sendi hann Twitter skilabo ar sem hann stahfi a fyrirtki yri afskr af markai og keypt fyrir $420 fyrir hvern hlut. Gengi brfa Tesla rauk upp framhaldinu og tpuu margir skortsalar gfurlegum fjrhum, pappr a minnsta. S hkkun hefur san gengi eftir og gott betur, enda kom fljtlega daginn a Musk hafi alls ekki tryggt sr fjrmagn til a afskr Tesla. Lklegt er a Musk veri krur vegna essarar yfirlsingar hans.

Musk geri gott betur sustu viku me v a reykja hass tvarpsvitali, sem var einnig teki upp myndband og er vinslt youtube. r starfsmannavelta hj framkvmdastjrum fyrirtkisins ykir auk ess vera merki um a hlutir gangi allt anna en snurulaust fyrir sig hj fyrirtkinu.

Hva er a sem sumir fjrfestar telja a valdi v a hlutabrf su ofmetin hlutabrfamarkai? Su au ofmetin er skringin hugsanlega a hluta til rakin til atferlisfjrmla (e. Behavioral Economics). a eru kvenir ttir sem gera a a verkum a markasviri fyrirtkisins (a mati eirra sem hafa skortstu fyrirtkinu) er komi t fyrir rkrn mrk. Almennt eru a ungir fjrfestar sem fjrfesta Tesla, ekki lkt Bitcoin (sem er grarleg bla mnum huga). S framtarsn sem Tesla veitir gti hugsanlega veri a hafa hrif fjrfestingum kveinna aila, rtt eins og me Bitcoin sem a umbylta fjrmlakerfinu.

runn Andrsdttir, fyrrum nemandi minn atferlisfjrmlum HR, skrifai ritger varandi hugsanlega tti sem valda essu vermati sastlii vor. Hn hefur veitt mr gfslegt leyfi til a birta hana og hef g btt henni vi hr a nean. g hef uppfrt nokkur atrii og rtt er a taka a fram a ritgerin er ensku a v a nmskeii sjlft er kennt v tungumli fyrir bi innlenda og erlenda nemendur.

MWM

Tesla Inc. Overpriced? Yes? No? Maybe?

Tesla Inc., formerly known as Tesla Motors, was founded in 2003 by Martin Eberhard and Marc Tarpenning, American born entrepreneurs. Eberhard was the chief executive officer (CEO) and Tarpenning the chief financial officer (CFO). The company was named after Nikolas Tesla, who was an American-Serbian inventor, an electrical engineer who is primarily known for his contribution to the current electricity supply system. Tesla Inc. was formed to develop an electric sports car that would run solely on battery power. Elon Musk, co-founder of PayPal, invested $30 million in the company and took his seat as chairman in beginning of 2004. In 2007 Eberhard resigned as CEO and Elon Musk took his place. (Gregersen & Schreiber, 2018)

In 2008 Tesla Motors released its first model, the Roadster. It was the first electric car to achieve 245 miles on a single charge and it could accelerate from 0 to 60 mph in under 4 seconds with a top speed of 125 miles per hour (Gregersen & Schreiber, 2018). Although the new electronic sports car was highly anticipated it did not live up to its expectations as the car received terrible reviews from various car journals. It was featured in one of the episodes of Top Gear. Jeremy Clarkson, Top Gears host, had certain remarks about the car like It is a barely-running science experiment that couldnt survive a full day on the Top Gear track (Sorokanichi, 2016). Tesla eventually sold only around 2400 units of the Roadster. Elon Musk said that the Roadster was a good learning experience for the future (Brown, 2016). Tesla discontinued the production of the Roadster in 2012 and released two new models, the Model S and X, and sold nearly 30.000 vehicles in Q4 2017. (Statista, 2017).

Tesla Inc. (TSLA) went public on June 29, 2010 and thus became the first American car company to be listed since Ford Motor Company 1956 (Burns, 2015). 13.300 shares were offered at a starting price of $17 per stock (Hankin, 2017). For the first two years stock prices stayed around the initial stock price of $17 but by midst of 2013 the stock prices started to rise and by September 2014 the share price had risen to $291, which gave Tesla a market cap of $30 billion. Teslas stock prices were extremely volatile from September 2014 up until March 2015, prices have been on sort of a roller coaster ride, but since then the stock has been on a steady upstream ever since (DeBord, 2015). Today, Tesla trades around $280 per share (Yahoo Finance).

If you look at the surface of Tesla Inc. it looks as if it is a successful company with a bright future and an objective to save the planet with their electric super cars. Tesla has been named the second most valuable car company in America, second to Ford, with a market value of $47 billion (La Monica, 2017). If you look closely you might get a different image as all is not what it appears. Here we will compare Tesla and Ford, so we can get a clearer picture of the current situation. Reason for choosing Ford is that it is a major car manufacturing company in the United States and is also one of the main competitor of Tesla. On average Tesla has delivered 73.000 units of cars, both the Model S and X, compared to Ford Motor Company with an average delivery of 6 million units, per year (Statista, 2018). Net-income of Tesla Inc. in 2016 was -$674.9 million and -$888.7 million in 2015 and has only on two occasions had a positive net profit in their quarter reporting (Bhuiyan, 2017). In comparison to Ford had a net income of $4.6 million in 2016 and $7.4 million in 2015 (Nasdaq, n.a.). Interestingly, Tesla is currently trading at market value of $37B while Ford is trading at $47B.

Currently, Tesla is faced with issues regarding the production and delivery of the new Model 3. Production delays have occurred due to manufacturing and process issues and rumours have been in circulation that Tesla is in need for capital for production to reach its full capacity. Tesla Inc. released mid 2017 that they would be producing 2,000 cars per week and increase that number to 5,000 per week in the start of 2018 and by end of 2018 or start of 2019 reach 10.000 cars per week. So far, Tesla has on average only be able to produce 1,190 cars per week, 12,121 in total (Halford & Randall, 2018).

This paper will attempt to explain the behaviour of investors using common know theories and concepts from behavioural economics. Hopefully these explanations and theories will shed light of what is it is that investors are so interested in Tesla Inc. This paper assumes that the stock is overvalued but by no means tries to prove that is it so.

Heuristics

A common knowledge today is that attention and information is scarce and that is due to that fact that we as humans dont have the time nor the focus to capture all the information that is represented to us. When we are put on the spot to decide we base those decision on information or factors that have grabbed our attention at some point in the past. This is known as heuristics and is one of the main topic in behavioural economics. (Tversky & Kahneman, 1974). Heuristics could be the cause of Teslas rise to success in the stock market particularly if we look at the following three types of heuristics; recognition heuristics, representation heuristics and availability heuristics.

Tesla has gained a lot of media attention in the past years, thanks to Elon Musk, CEO. In 2017 he was listed as top 20 most influential people in the tech industry. Reasons for his mentioning was the electronic sports car, the residential solar power and, his latest project, the space rocket mission, SpaceX (Eadicicco, Fitizipatrick, Peckham & Pullen, 2017). The aim of SpaceX is to find a way to re-use space rockets and, therefore, reduce the manufacturing and launch cost with the mission to revolutionise airspace travel (SpaceX, 2013). With this amount of media attention Tesla receives it creates a massive buzz around the brand and it attracts attention and resides to the top of peoples minds, particularly the younger generation, who more frequently respond to this sort of media buzz. Buzz is when a company or brand is well known, or on the rise, and it becomes the thing that everybody is talking about, word-of-mouth. Younger investors, generation X and Y, seek out investments like that are buzzing particularly in the tech industry, that is new and exciting and companies that are socially and economically responsible (Sullivan, 2013). Tesla fits in with all those criteria and, therefore, it should not come as a surprise that is has gained all this popularity. This behaviour is a classic example of a recognition heuristic (Tversky & Kahneman, 1974). With the mass media coverage of Tesla, information and the buzz become very available to people and that also creates availability heuristics (Tversky & Kahneman, 1974).

Before Elon Musk joined Tesla as CEO he as one of the co-founders of PayPal. When PayPal was sold to eBay for $1.5 billion and Elon Musk, himself, gained $180 million from the deal (Kebnikov, 2017). The deal was widely covered in the media and that is what got Elon Musk on the radar. In the media he is portrayed as having superior knowledge about technology and how to build and run a successful company. When looking at all these aspects he appears to be a reliable and safe bet or as some would say that he is an example of representational heuristic (Tversky & Kahneman, 1974). From a marketing stand point it would be called as conditioning. Tesla is conditioned to be a successful company due to the fact that Elon Musk is the CEO. Conditioning (Schmajuk, 2008) is a behavioural process where are response becomes more frequent and or more predictable in a given environment due to a reinforcement. For example, when a dog sees or smells food it begins to salivate, which is a natural behaviour. In this scenario, the food is unconditioned stimulus and the salvation is an unconditioned response. If we add a bell ringing while food is presented to the dog repeatedly then after a while the dog will identify the bell ringing as an indication of food and he will begin to salivate even if there is no food being presented to him (Schmajuk, 2008). If we look at this regarding Tesla we can see that it has been conditioned in the minds of consumers and investors since Elon Musk is the CEO. For instance, Elon Musk became famous, and regarded as successful, after he sold PayPal. Later he became the CEO of Tesla and his fame and perception of success he carries with him to Tesla and people regarded Tesla in the same manner as Elon Musk. People were more convinced that the company would do well since Elon Musk was the CEO.

Herding and noise trading

History has a funny way of repeating itself. A common trend that occurs regularly in the stock market is whenever something new and exciting enters the market everybody shows interest. This is what we know as herding (Banerjee, A. (1992). A famous example of this behaviour was during the dot.com bubble. It occurred in the 1990s when many companies used the new-found Internet to increase their selling and market awareness. It was heavily invested and was considered perfectly reliable. Similar things happened when Tesla Inc. announced the release of the Model S. Teslas stock price rose rapidly after the announcement along with the positive reviews the car received. Model S was the first electronic sports car that performed like a regular petrol sports car. Tesla became the new shiny toy in the stock market that everybody wanted and thus the stock price rose to what it is today. The data that was provided at the start of the paper gave an overview of the current financial statements of Tesla Inc. From what we could see that it did not look promising but still traders invest heavily in the stock. This could be an indication of noise traders (Wang, 2010) who invest in trending stocks without basing that decision on any numerical data. As the stock price rises on this trending new stock, more and more noise traders invest, which might also be explained with regret aversion (Connolly & Jochen, 2012) as their fear of not being a part of this growing stock and new technology.

Conclusion

Tesla Inc. appears to be like a tech company that is trying to save the world with their revolutionary electronic sports cars but if one looks further into the numerical data it does not appear to be a sturdy company. Negative net-income, low market share in produced car and not meeting the needs of its customers. How can it be that Teslas stock prices just keeps on rising?

Tesla is the sort of company that appeals to younger generations, generation X and Y. These generations are more aware of the environmental issues the world is facing and Tesla appears to be the type of company that is going to change the automobile industry as we know it. A common trait of the younger generation is that they very often want the same things and hence follow the same trends. Tesla fulfils both descriptions and that could be the result of the success it has received. The reason young investors invest so heavily in the company is because they want it to succeed and that could be the reason of its skyrocketing stock prices. Will Tesla succeed? Only time will tell.

References

Gregersen, E. & Schreiber, B. A. (2018). Tesla Inc. Retreived April 1st, 2018 from https://www.britannica.com/topic/Tesla-Motors

Sorokanichi, B. (2016). Elon Musk Admists to Shareholders That the Tesla Roadster Was a Disaster. Retreived April 1st, 2018 from https://www.roadandtrack.com/new-cars/news/a29378/elon-musk-admits-to-shareholders-that-the-tesla-roadster-was-a-disaster

Brown, A. (2016). Heres a look back at the Tesla car that started it all. Retreived April 1st, 2018 from http://uk.businessinsider.com/tesla-roadster-history-2016-3?r=US&IR=T

Statista. (2017). Number of Tesla vehicles delivered worldwide from 2nd quarter 2015 to 4th quarter 2017 (in units) . Retreived April 1st, 2018 from https://www.statista.com

Burns, M. (2015). A brief history of Tesla. Retreived April 1st, 2018 from https://techcrunch.com/gallery/a-brief-history-of-tesla/

Hankin, A. (2017). Tesla IPO: 7 Years On. Retreived April 1st, 2018 from https://www.investopedia.com/news/tesla-ipo-7-years/

DeBord, M. (2015). For 3 months in 2015, Tesla did something weve almost never seen before. Retreived April 1st, 2018 from http://uk.businessinsider.com/3-months-2015-tesla-did-something-never-seen-before-2015-7?r=US&IR=T

Yahoo Finance. (n.a.). Tesla, Inc. (TSLA). . Retreived April 1st, 2018 from https://finance.yahoo.com

La Monica, P. R., (2017). Tesla is worth more than Ford and GM is in sight. Retreived April 1st, 2018 from http://money.cnn.com/2017/04/03/investing/tesla-ford-market-value-gm/index.html

Statista. (2018). YTD Ford brand light vehicle sales in the Unites States as of February 2017 and 2018 (in units) Retreived April 1st, 2018 from https://www.statista.com

Bhuiyan, J. (2017). Tesla posted a record quarterly loss of $619 million as it struggles with Model 3 production. Retreived April 1st, 2018 from https://www.recode.net/2017/11/1/16593134/tesla-model-3-elon-musk-production-q3-earnings-2017

Nasdaq. (n.a.). F Company Financials Retreived April 1st, 2018 from https://www.nasdaq.com

Halford, D & Randall, T. (2018). We built our own model to estimate weekly output of the car that could make or break Elon Musks master plan. Retreived April 1st, 2018 from https://www.bloomberg.com/graphics/2018-tesla-tracker/

Tversky, A & Kahneman, D. (1974). Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases. American Association for the Advancement of Science, 185(4157), 1124-1131. https://doi.org/10.1126/science.185.4157.1124

Eadicicco, L., Fitizpatrick, A., Peckham, M. & Pullen, J. P. (2017). The 20 Most Influential People in Tech Right Now. Retreived April 1st, 2018 from http://time.com/4759416/most-influential-people-tech/

SpaceX. (2015). Reusability: The key to making human life multi-planetary. United States.

Sullivan, P. (2013). Younger Generations Approach to Investing. Retreived April 1st, 2018 from https://www.nytimes.com/2013/09/21/your-money/younger-investors-approach-to-investing.html

Klebnikov, S. (2017). 8 Innovative Ways Elon Musk Made Money Before He Was a Billionair. Retreived April 1st, 2018 from http://time.com/money/4883868/8-innovative-ways-elon-musk-made-money-before-he-was-a-billionaire/

Schmajuk, N. A. (2008). Classical conditioning. Scholarpedia, 3(3). 2316.

Wang, A. (2010). Informed arbitrage with speculative noise trading. Journal of Banking & Finance, 34(2), 304-313. https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2009.07.019

Connolly, T. & Jochen, R. (2012). Regret aversion in reason-based choice. Theory and Decision, 73(1), 35-51.

Banerjee, A. (1992). A simple model of herd behavior.Quarterly Journal of Economics, 107,797-817.


Umbreytanleg skuldabrf

egar kemur a fjrmgnun fyrirtkja skiptir miklu mli hvaa stigi au eru. Stndug fyrirtki fjrmagna sig almennt me eigin f, a er fjrfli sem fst fr rekstri ess, og tgfu skuldabrfa. v meira sem a fyrirtki nlgast a a vera skilgreind sem sprotafyrirtki, eim mun meira vgi f arar fjrmgnunarleiir, eins og tgfa hlutabrfa. Til ess a fyrirtki fari a gefa t hlutabrf sem skr eru almennum markai urfa au almennt a hafa n kvenu flugi rekstri, aallega me tilliti til veltu. Fyrirtki sem eru rt stkkandi en hafa hins vegar ekki en n a sanna sig me tilliti til stndugs hagnaar fyrir fjrmagnslii og skatta (EBIT) svo a tryggt s a skuldabrfaeigendur fi sttanlega vexti, hafa stundum gripi til ess rs a gefa t umbreytanleg skuldabrf.

Skuldabrf - hlutabrf

Umbreytanleg skuldabrf (e. Convertible Bonds) eru stuttu mli skuldabrf ar sem fjrfestar slkra brfa eiga ekki einungis heimtingu vaxtagreislum heldur eiga eir einnig rtt a breyta slkum brfum hlutaf fyrirtkja eftir kveinn tma fyrirfram skilgreindum kjrum. Hugmyndin er s a fjrfestar slkra skuldabrfa taki sig meiri httu til a lna til rt vaxandi fyrirtkja, eins og til dmis Amazon fyrir tpum 20 rum san, en ef vel gengur hj fyrirtkjunum eigi eir mguleika v a breyta skuldabrfunum hlutabrf.

vxtunarkrafan slkum brfum er lgri en ef um venjuleg skuldabrf vri a ra. Venjulegt skuldabrf gti til dmis veri me 15% vxtunarkrfu vegna eirrar httu sem felst v a lna fyrirtki peninga en kannski einungis 5% vxtunarkrfu s raunhfur mguleiki v a umbreyta skuldabrfinu hlutabrf eftir kveinn tma og f mikinn gengishagna, gangi fyrirtkinu vel.

Tmi

Tryggvi Hjaltason bendir nlegri ritger a tgfa umbreytanlegra skuldabrfa er bi einfaldari og fljtvirkari en a gefa t hlutaf. Hann bendir einnig a slk tgfa gti veri nokkurs konar br milli ess tmabils egar a slk brf eru gefin t anga til a bi er a meta sanngjarnt ver hlutaf. sumum tilvikum urfa fyrirtki ekki a greia vaxtagreislur af slkum brfum heldur leggjast r ofan hfustlinn lnstmanum.

etta ir me rum orum a egar a miki liggur a f fjrmagn inn fyrirtki, oft til ess a laga lausafjrstu eirra, getur tgfa umbreytanlegra skuldabrfa veri fsilegur kostur. Vaxtakostnaur eykst lti ( a minnsta minna en ef um venjuleg skuldabrf er a ra) og auveldara er a finna fjrfesta til a veita fyrirtkjum fjrhagslegan stuning egar nausynlegt er a halda rekstri og jafnvel uppbyggingu fyrirtkis gri siglingu.

g var vitali vikunni RV vegna rekstrarrugleika WOW, sem snast a strum hluta um lausafjrvandri fyrirtkisins en einnig rekstarvanda. tgfa umbreytanlegra skuldabrfa er hugsanlegur mguleiki nverandi stu WOW. Hgt er a nlgast vitali hrna.

MWM


Vermtustu fyrirtki heims

a vakti tluvera athygli egar markasviri Apple rauf 1.000 milljara dollara mrinn um daginn. etta er ekki ltil tala. Samtala slenskra skrra fyrirtkja Kauphllinni hefur sveiflast kringum essa tlu undanfarin r, nema hva s tala er krnum en ekki bandarskum dollurum, en hver dollari kostar n kringum 110 slenskar krnur. Markasviri Apple er me rum orum meira en 100-falt meira en markasviri allra slenskra skru flaganna. Anna vimi er fjrmlakerfi slands. Mia vi markasviri Arion banka t fr viri eigin fjr bankans m tla a markasviri allra riggja innlendu bankanna s rmlega 500 milljara krna, sem ir a markasviri Apple er 200-falt meira viri en slagar slenska fjrmlakerfisins (g undanskil hr lfeyrissjina).

5 strstu og FAANG

etta er vissulega hugaver tala en hn segir einungis ltinn hluta sgunnar. Markasviri sumra fyrirtkja aljlegum mrkuum hefur hkka gfurlega undanfarin r, n ess a slkt hafi vaki mikla athygli. NASDAQ hlutabrfavsitalan hefur til a mynda fimmfaldast eftir a hafa n lgmarki mars ri 2009 miri kreppunni sem kom framhaldi af hsnisblunni og skuldsetningar rin ur. vsitlurnar hafi hkka miki hefur slkt ekki tt sr sta me fjlda fyrirtkja, heldur hafa kvein fyrirtki leitt r hkkanir. v tilliti er oft er tala um FAANG fyrirtki, sem er skammstfun fyrirtkjunum:

Facebook

Amazon

Apple

Netflix

Google (sem heitir tknilega Alphabet dag)

essi fyrirtki hafa hkka grarlega viri sustu r. Sem dmi m nefna a markasviri Netflix hefur 80-faldast sastliinn ratug. Viri Google hefur einungis fimmfaldast sama tmabili.

Fjgur af essum fimm fyrirtkjum, Apple, Amazon, Facebook og Google, eru meal fimm vermtustu fyrirtkja heims dag. Vi btist svo gamli tlvurisinn Microsoft. Ekki er ar me sagt a a s einungis vegna fyrri afreka v markasviri Microsoft hefur refaldast sustu fimm rin. Hefi s mikla hkkun ekki tt sr sta vri Microsoft ekki einu sinni meal 10 strstu fyrirtkja heimsins.

a er einnig hugavert a rj af essum fimm fyrirtkjum eru innan vi aldarfjrungs gmul. Amazon var stofna ri 1994, Google ri 1998 og Facebook ri 2004.

2008 og 2018

Ef liti er ratug til baka, nnar tilteki til rsins 2008, kemur ljs a af 10 strstu fyrirtkjum heims (mia vi markasviri) eim tmapunkti eru einungis Microsoft og ExxonMobil enn listanum. ExxonMobil var vermtasta fyrirtki heimsins en er dag einungis tunda stinu. Microsoft var fjra strsta fyrirtki heims og heldur enn eirri stu.

etta endurspeglast fjrfestingum fyrirtkja. nlegu hefti The Economist (sem vsar heimildir hj Bloomberg) kemur fram a au fyrirtki sem fjrfestu mest ri 2008 voru Chevron, ExxonMobil (olufyrirtki), AT&T, Verizon (fjarskiptafyrirtki) og General Electric. dag trna Apple, Alphabet, Amazon, Intel og Microsoft efst eim lista. Hlutfall fjrfestinga tknifyrirtkja af fyrirtkjum S&P 500 hlutabrfavsitlunni hefur um a bil tvfaldast san 2008.

a er einnig merkilegt a markasviri Facebook, sem er fimmta vermtasta fyrirtki heims dag, er n hrra en markasviri Apple rsbyrjun 2014, en Apple var egar ori vermtasta fyrirtki heimsins. San hefur markasviri Apple meira en tvfaldast.

Vntingar fjrfesta

Erfitt er a segja til um hvort vntingar fjrfesta su a nlgast rkrnar vntingar. Mikill vxtur hagnaar arf a eiga sr sta hj flestum essara tknifyrirtkja til a nverandi vermat standist elilegar vntingar. Undantekningin er Apple, en mesta vissan ar snst kringum a hvort fyrirtki haldi eirri gu framleg sem einkennt hefur rekstur ess sustu rin.

Mn tilfinning er s a hugsanlega su sumir farnir a fjrfesta essum fyrirtkjum nnast hvaa veri sem er til a missa ekki af lestinni, en mr gti skjtlast. mnum huga er ekki sama bla vermyndun essara fyrirtkja en lti m t af brega til a gengi eirra falli tluvert.

MWM

ps. g var vitali vegna essa efnis Rs 1 morgun. Hgt er a hlusta a hr en a hefst eftir 39 mntur.


20 strstu hluthafar Gegnsi og traust

Fyrr vikunnifjallai g um neikv hrif ess a Kauphllin treysti sr ekki til a birta vikulega uppfran lista af 20 strstu hluthfum skrra slenskra flaga skum nrra laga varandi persnuvernd. Sar sama dag og s pistill fr lofti birtist frtt Frttablainu (sem fyrstupphaflega athygli essu mli) um mli. vitali vi Pl Hararson, forstjra Kauphallarinnar, var hann spurur a v hvort a Kauphllin gti ekki nlgast essar upplsingar hj flgunum sjlfum og mila eim fram? Hann svarai orrtt: a mtti skoa a n kjlfari a taka upp ntt verklag. Svo framarlega sem a liggur fyrir yggjandi samykki vikomandi einstaklinga og hlutaflgin geta komi v samykki framfri vi Kauphllina, finnst mr alveg koma til greina a skoa a.

etta er heldur langstt. Ef persnuverndarlg koma veg fyrir a hgt s a birta elilegar upplsingar fyrir fjrfesta, er a hpi a hgt s a birta lista reglulega ar sem a srstakt leyfi arf fyrir birtingu slkra upplsinga. etta srstaklega vi um nja eigendur hpi 20 strstu eigenda skrra flaga. g tk upphaflegum pistli mnum varandi etta ml dmi um Stm, flag sem stofna var eim tilgangi a kaupa brf slandsbanka og FL Group. lklegt er a slkt flag hefi til a mynda veitt samykki ess fyrir birtingu slkra upplsinga og hefi vsa persnuverndarlg. Lkja mtti slku fyrirkomulagi vi ljsvita sem virkai nnast alltaf, nema egar a virkilega vri rf honum.

g tlai a fjalla enn tarlegra um etta ml en Gsli Halldrsson hj slandssjum var skrefinu undan mr. Hann sendi mr lnur vikunni ar sem a hann fer nnar yfir etta. Hann hefur veitt mr gfslegt leyfi til a bta eim lnum vi essum pistli.

r lgum um hlutaflg: "Hlutaskr skal t vera geymd skrifstofu hlutaflags, og eiga allir hluthafar og stjrnvld agang a henni og mega kynna sr efni hennar." - etta er v ekki meira einkaml en a a hver sem er getur keypt 1 hlut skru flagi og gert tilkall til ess hvenr sem er a sj lista yfir alla hluthafa og fjlda hluta hvers og eins hluthafa vikomandi flagi.

hverjum fstudagsmorgni hafa essir listar veri birtir rarair og a heyrir nnast til undantekningar a ekki eigi sr sta viskipti kjlfari. Str kaup/slur strra fjrfesta, ekki sst lfeyrissja eru talin mjg jkv/neikv fyrir frambo/eftirspurn vikomandi flagi, eins telst a frttnmt egar erlendir ailar detta inn lista, ailar sem ekki hafa hreyft sig lengi gera a auk ess sem hver og einn getur vissulega lkt og bendir meti hvort skilegir ailar a eirra mati su a eignast of stran hlut vikomandi flagi. Hr eru aeins rf dmi, smuleiis mtti nefna a etta gefur vsbendingu um hversu mikil grun/skortsala er hverju flagi sem er n anna sem yfirhfu mtti snarbta.

Tiltr almennings innlendan hlutabrfamarka hefur lklega aldrei veri minni, sem sst best hr um bil engri tttkuea eignarhaldi hans skrum brfum. etta er risavaxi vandaml sem er ori brnausynlegt a tkla. etta skref er skref tt minni skilvirkni markai, minni gegnsis og minni upplsingargjafar, skref sem halla svo sannarlega meira almenning og minni fjrfesta en strri. a er v mikilvgt a a veri tala gegn essari breytingu a krafti, vi urfum skref tt frekari tttku almennings en ekki skref tt a frekar flingu.

v m bta vi abkin The Return of Trust?er vntanleg sem fjallar um uppbyggingu trausts slandi kjlfar hrunsins. Gsli bendir a ofan a slakari upplsingagjf hallar almenning hva gegnsi varar. g er mehfundur tveggja kafla bkinni auk ess sem g hef skrifa um mlefniur me resti Olaf Sigurjnssyni og Murray Bryant. Fram kemur a traust almennings til fjrmlakerfis slands er enn afar btavant. Hefi frestur til a skila endanlegum drgum ekki veri trunninn hefi g btt essu dmi vi um neikv hrif a byggja upp traust. a er mikilvgt, enda treka g kennslu vi HR a fjrmlakerfi byggir fyrst og fremst trausti.

MWM


Fjrfestavernd frnu fyrir persnuvernd

20 strstu hluthafar

Seint rinu 2007 hafi kveinn einstaklingur samband vi mig varandi eignarhlut kveins einkahlutaflags tveimur skrum fyrirtkjum. Flagi ht Stm og flgin sem Stm tti skyndilega stran hlut voru FL Group og slandsbanki. eim tma var ekki almennt vita um tilvist Stms. essum flaga mnum tti a afar undarlegt a ekkt flag vri skyndilega ori einn af 20 strstu hluthfum essum tveimur fyrirtkjum, sem alekkt var a hfu mikil tengsl. Grunsemdir vknuu hj okkur um a ekki vri allt me felldu essum fjrfestingum, ekki vri hgt a tiloka a elileg skring vri til staar. essar grunsemdir jukust kjlfar frekari rannskna okkar flaginu og var a kristaltrt mnum huga a etta voru ekki flg sem rtt vri a hafa fjrfestingarsfnum fjrfesta.

Sar kom ljs a essi kaup voru besta falli ger til ess a koma veg fyrir slursting brfum FL Group og slandsbanka. a a veri var a handstra genginu me slkum kaupum gaf til kynna a almenn markasfl ru ekki ferinni varandi markasviri essara flaga (FL Group var strax essum tmapunkti augljst dmi um grflega ofmeti flag og hafi reyndar veri a lengi).

Upplsingajnusta Kauphallarinnar

Kauphllin hefur til fjlda ra veitt vikulegar upplsingar um 20 strstu hlutahafa skrra slenskra flaga. Ofangreint dmi snir a slkar upplsingar geta reynst vera gulls gildi egar kemur a v a veita ahald tengslum vi eignarhald fyrirtkja. Fjrfestar geta betur fylgst me run strstu hluthafa me agengi a slkum upplsingum. Su til dmis hpar skyldra fjrfesta skyndilega farnir a mynda stran hluta af eignarhaldi skrs hlutaflags geta fjrfestar betur mynda sr skoun um a hvort hag eirra s betur vari a vera eim hpi hluthafa ea ekki.

Segja m a Kauphllin hafi me essu sinnt jnustu sem almennt fellur undir hlutverki kauphalla. r stula a v a viskipti me verbrf su me eim htti a fjrfestar hafi smu upplsingar um fyrirtki hvort sem eir eru strir, smir ea hafi tk flgum. etta er til dmis ein sta ess a starfsmenn fyrirtkja eru bundnir takmrkunum varandi fjrfestingar eim flgum sem eir starfa vi, ar sem a eir hafa oft betri upplsingar um vnta afkomu vinnustaar sns en utanakomandi ailar.

Slakari fjrfestavernd

Kauphllin tilkynnti sustu viku a vegna nrra laga um persnuvernd s ekki lengur hgt a birta ennan lista reglulega. Fari eign fjrhagslegra tengdra aila yfir ea undir kvein mrk veri slkt fram tilkynnt samrmi vi lg um verbrfaviskipti. tilfelli Stms hefi hins vegar veri erfira a sj slka run og hefi a ekki komi fram fyrr en tluvert lngu sar. N geta hluthafar Arion banka til dmis ekki fengi upplsingar um run hluthafa bankans, sem n egar er afar ljs, framhaldi af nlegu tboi bankans ar sem a 2/3 tbosins fr til erlendra fjrfesta hagstu gengi.

etta skerir eitt af meginhlutverkum kauphalla sem er a tryggja a strir jafnt sem smir fjrfestar hafi sama agang a upplsingum. Samkvmt tilkynningu Kauphallarinnarm leia a v lkum a veri s a frna fjrfestavernd fyrir persnuvernd, sem g tel vera langstt ml. Er vit v a eign strum eignarhlut skru flagi slandi flokkist undir persnuvernd? Hr er eitthva fugsni gangi.

Breyta arf essum nlegu lgum um persnuvernd hi fyrsta tt a ekki leiki vafi a Kauphllin geti fram veitt upplsingar um 20 strstu hluthafa hverju sinni og a fjrfestar fi njan leik elilega upplsingagjf.

MWM


tbo Arion banka 36 vangaveltur

  1. Samkvmt Kjarnanumvar tboi vel heppna: Skrning Arion banka marka hefur heppnast vel og er mikilvg fyrir slenskt efnahagslf.
  2. Seldir voru hlutir fyrir 39milljarakrna bankanum. Allir hlutir seldust upp, a var meira a segja margfld umframeftirspurn.
  3. fengu frri en vildu. Almennir fjrfestar (almenningur) mttu skr sig fyrir 15 milljnir krna hverja kennitlu en a minnsta 150 sund krnur. Hver fkk tpar 170 sund krnur, rtt fyrir ofan lgmarksskrift.
  4. Samkvmt Heri gissyni hj Frttablainuglataist ar tkifri til a auka traust almennings til kaupa hlutabrfum, sem er enn lgmarki (hvern skyldi undra?).
  5. a var aeins einn viskiptadagur fr v a almennum fjrfestum var tilkynnt hversu miki eir yrftu a punga t anga til a greia var fyrir hverja skrift.
  6. a ddi a eir gtu ekki selt nnur brf fyrir vntum kostnai samrmi vi thlutun sem eir fengu ar sem a greisla fyrir slu hlutabrfa tekur 2 virka daga.
  7. Viskipti me brf Arion banka hfust sama dag og flki var tilkynnt um thlutun sna. a ddi a flk vissi hr um bil fyrir vst hvort a a vri tapshtta v a taka tt tboinu ea ekki.
  8. g hef aldrei upplifa fyrirkomulag tboi eins og lst er linum hr a ofan.
  9. slenskir feyrissjir fengu lti af v sem eir bu um. Samkvmt Morgunblainufengu eir aeins um 16% af v sem eir skru sig fyrir.
  10. Samkvmt Viskiptablainu eru lfeyrissjirnir ekkert srstaklega sttir me essa thlutun.
  11. Auk ess er enginn viskiptavaki enn til staar. a ir a markasmyndun markai er nkvmari en ella.
  12. Rki fr fyrstu 84 milljaranna sem fst tboinu.
  13. Samkvmt uppgjri fallinna fjrmlafyrirtkja grundvellistugleikaskilyra skiptist sluviri af slu Arion banka umfram 100 milljrum krna milli nverandi eiganda Arion banka og rkisins.Afkomuskiptingin er me eim htti a rki fr 1/3 af sluviri Arion banka milli 100-140 milljara krna, helminginn milli 140-160 milljara krna og umfram 160 milljrum krna.
  14. Nverandi eigendur Arion banka (krfuhafar) hafa v mestan hag af slu upp a 140 milljrum krna, eftir a fer hagur eirra vi slu brfunum verrandi.
  15. Rki tti 13% hlut bankanum. Samkvmt forkaupsrtti helsta eiganda Arion banka var rki skuldbundi til a selja hlutinn 0,81 af bkfru viri eigin fjr bankans. Margir voru sttir vi slu og urfti Bankasslarkisinsmeal annars a skrifa rkstuning fyrir v a selja urfti hlutinn svo lgu gengi.
  16. Rki fll v til vibtar fr forkaupsrttinum nlinu almennu tboi.
  17. tbosgengi var 0,67 af bkfru viri eigin fjr bankans.
  18. Goldman Sachs auk riggja vogunarsja keyptu29,15% hlut bankanum 0,81 af bkfru viri bankans upphafi rs 2017.
  19. Mia vi rkistrygga vexti uppreiknaa til dagsins dag samsvarar a til ess a fjrfestingarsjirnir keyptu hlutinn um a bil 0,85 af bkfru viri bankans.
  20. Fjrfestar tboinu fengu v a kaupa (afar ltinn) hlut Arion banka tplega fjrungs lgra gengi en Goldman Sachs keypti hlut sinn bankanum.
  21. Bi er a selja hlut bankanum fyrir mest allan hlutann af v sem a rennur beint til rkisins. 49 milljara krna fengust fr slunni til Goldman Sachs og flaga og 39 milljara krna tboinu, ea samtals 88 milljara krna.
  22. Bi er a selja um 55% af Arion banka. Almenningur veit ekki hver str hluti eiganda bankans er.
  23. slendingar virast hafa veri minnihluta af fjrfestunum. Athygli vekur a ailar sem tengjastSEB hafa fengi stran hlut.
  24. Nverandi eigendur Arion banka eiga stran hlut lka gegnum SEB. Samt sem ur SEB fyrir hnd annarra fjrfesta um 14% Arion banka (sj su 5). a er tplega 60% hlutur af nlegu tboi, en hugsanlega hafa fyrri eigendur frt einhvern hluta eigna sinna yfir til SEB. g s fljtu bragi ekki a miki rmi hafi veri fyrir slkar frslur mia vi nverandi og fyrrverandi hluthafalista.
  25. Eigi f Arion banka fyrir hvern hlut er dag 204 milljara krnur. a svarar til ess a bkfrt viri hvers hlutar er 112 krnur a v gefnu a hlutabrf sem Arion banki keypti af rkinu veri a mestu lg til hliar.
  26. Nverandi eigendur Arion banka selja bankann markasviri sem svarar til 160 milljara krna ef mealgengi hans sluferlinu er tplega 0,8 af bkfru viri eigin fjr bankans.
  27. Strjl viskipti (a er reyndar me lkindum hversu stjl au eru) me brf Arion banka Kauphllinni eru genginu 86 krnur fyrir hvern hlut. a samsvarar kringum 0,76 af bkfru viri eigin fjr bankans.
  28. Hi lga gengi Kauphllinni dag gti mynda mguleika a selja afganginn af bankanum gengi undir 0,81 af bkfru viri hans nema a rki fari a kaupa brfin.
  29. Af hverju kaupir rki ekki brfin nna Kauphllinni egar a gengi er undir 0,8 af bkfru viri eigin fjr hans?
  30. lkt mrgum bnkum dag eru vangaveltur um a sumar eigur bankans su vanmetnir, jafnvel miki, bkum hans.
  31. SamkvmtKjarnanumgti jkvur mismunur veri allt a 40 milljara krna.
  32. IFS telur araunviri bankans s 0,83 af viri eigin fjr bankans og Capacent telur a vera 0,94.
  33. Gert er r fyrir a hglega s hgt a greia hluthfum kringum 25% af eigi f bankans t semar n srstakra rstafanna, eaum 50 milljara krna.
  34. Me tgfu vkjandi lna er gert r fyrir a hgt s a greia 30 milljara krna vibt sem argreislu.
  35. a er me rum orum lklegt a hluthafar fi 40% af hlut snum Arion banka greiddar t sem ar nstunni, peningur sem n bst me verulegum afsltti.
  36. g er hluthafi Arion banka, keypti bi tboinu og hef btt vi mig hlutum Kauphllinni.


a lengja lnstma hsnislna?

Fyrir nokkrum rum san lofai kveinn stjrnmlaflokkur a afnema vertryggingu. ljst var hverju slkt tti a skila. Nefnd var sett laggirnar og skrifai hn langa skrslu. Komst hn a eirri niurstu a stytta tti hmarks lnstma slkra lna r 40 r 25 r.

Stytting lnstma leiir til ess a lni greiist hraar niur. Flk eignast hraar strri hlut hsni snu. ar sem a flk myndar eign hsni snu hraar minnkar heildarkostnaur vegna lnsins. etta er vissulega kostur, en essu fylgir frnarkostnaur.

Frnir

Mia vi 3% raunvexti og nverandi verblgu vri mnaarleg afborgun af 40 milljna krna vertryggu lni me jafngreislum til 25 ra tplega 50 sund krnum hrri en af sambrilegu 40 ra lni. stan er einfld, a er veri a greia afborganir miklu hraar niur me 25 ra lninu.

Frnarkostnaurinn er a flk hefur sur efni strra hsni egar lnstmi lna er styttur. Fimm manna fjlskylda hefur til dmis me styttingu lna hugsanlega frri kosti. Fjlskyldan gti urft a stta sig vi minna hsni eim rum egar a a skiptir mestu mli a hafa sem mest rmi. Hn gti lka fari leigumarkainn, v ar greiir hn engar afborganir heldur einungis leigu (sem er einfaldlega nnur mynd af raunvxtum lna). seinna tilfellinu er ekki ltil eignamyndun a eiga sr sta heldur einfaldlega engin eignamyndun.

Stytting lnstmans gerir a v a a verkum a flk hefur sur kost v a byggja sitt eigi ak yfir hfui. Mitt allri umrunni um a leysa hsnisvanda flks er veri a tala um a stytta lnstma lna sem gerir flki enn erfira um vik a kaupa sitt eigi hsni. a er lti vit v.

Markmi flks

Fyrir marga er a ekkert keppikefli sjlfu sr a eignast fljtt strri hlut hsni snu. Dmi um slkt vru hjn kringum sextugt sem vru a minnka vi sig eftir a brnin fluttust a heiman og skulda aeins kringum 20% hsni snu. Margir ailar eirri stu myndu frekar vilja a eya peningunum a njta lfsins mean slkt vri hgt sta ess a greia niur hsni. Af hverju tti a neya slku flki a greia niur ln sitt hraar egar a vill frekar leigja hluta hsnis sns? S a hreinu gagnvart slkum lntkum a ltil sem engin eignamyndun s a eiga sr sta og a a s til dmis essu dmi nnast a leigja 20% af hsni snu, hva er a v?

a m alveg koma me rk um a flk me kvena eignarmyndun hsni snu urfi ekki yfir hfu a greia afborganir af lnum snum.

Hsnisvsitala

Su vertrygg ln tengd hsnisvsitlu, annig a hfustlll hsnislna fylgi hr um bil viri hsnis flks, liggur sur a greia niur lnin. Eigi efnahagskreppa sr sta og hsnisver fellur almennt viri fylgir hfustll slkra lna eftir svipuum hlutfllum. nverandi fyrirkomulagi ar sem a ln tengd hsni eru tengd neysluvsitlu getur hfustll lns hkka miki sama tma og markasviri hsnis hrfalli. a er raunar a sem gerist rin 2008-2011.

rfin fyrir meiri eignarhluta hsninu minnkar me v a tengja ln vi hsnisvsitlu. v vri mgulegt a lengja lnstmann.

Nausynleg ekking kostum og gllum lna

frumvarpi ar sem lagt var til a stytta leyfilegan lnstma hsnislna kemur fram a: Fullyra m a neytendur su ekki ngilega mevitair um httu sem vertrygg jafngreisluln bera me sr.

S flk mevita um a me lengri lnum er eignarmyndun vertryggum lnum nr engin (au su reynd leiguln) en a sama skapi hefur a betri tkifri til kaupa sna eigin eign, m a ekki gera slkt? Ef ekki, hva felur a sr a vera fjrra?

Samkvmt ofangreindu a leyfa lengri lnstma hsnislna, ekki stytta hann.

MWM


Hrra fyrir vertryggum (leigu)lnum

Vertrygg ln hafa kosti og galla. Kostirnir eru almennt vanmetnir meal almennings slandi. g er sjlfur mikill adandi vertryggra lna a kvenu leyti. au veita flki meiri mguleika a eiga hsni sem a hefi ekki r ef einungis vertrygg ln vru boi. a er mikill galli a vertrygg ln su bundin neysluvsitlu en ekki hsnisvsitlu (sj frekari eldri skrif mn a nean) en rtt fyrir a eru vertrygg ln str sta ess a hrlendis geta fleiri en mrgum rum rkjum tt sitt eigi hsni.

Leiguln

essari grein fer g yfir au rk mn a skilgreina tti vertrygg ln sem leiguln, ea leigukostna. etta er mikilvgt atrii til ess a skilningur myndist kostum og gllum vertryggra lna. g mia umrunni vi a vertrygg ln su jafngreisluln og a vertrygg ln su me jfnum afborgunum eins og flest slk ln eru uppsett (hgt er a gera a ruvsi en etta er venjan).

Almennt egar flk hugsar um ln gerir a r fyrir a jafnar reglulegargreislur fyrir lnum minnki hfustl lna krnum (ea hvaa mynt sem er). a er ekki raunin almennt me vertrygg ln. a er einfld skring essu. Tkum dmi um fjlskyldu sem tekur 40 ra vertryggt ln. Mia vi verblguspr og nverandi vaxtastigi fer um a bil einungis samtals 15% a greia niur lni fyrstu 10 r lnstmans (hr er g a tala um raunviri lnsins). Strstur hluti greislna fyrstu rum vertryggra lna fer a greia vaxtakostna.

Hr er rtt a staldra vi og skilgreina vaxtakostna. egar flk tekur ln er a raun a greia leigukostna af eim hluta fasteignarinnarsem a ekki. Me rum orum, svo a maur s skrur eigandi a fasteign maur ekki ann hluta fasteignarinnar sem maur hefur teki ln fyrir. Fjrmlastofnun gti leigt flki ann hluta fasteignarinnar sem a ekki en ess sta lnar hn flki peninga til a kaupa ann hluta eignarinnar og leigir san flki beint ann hluta fasteignarinnar. sta ess a greia leigu greiir flk vaxtagjld.

Ef flk greiir niur slk ln hgt greiir a lengur leigukostna fyrir strri hluta af fasteigninni en ella. Vertrygg ln eru greidd miklu hgar niur sem ir a hfustll slkra lna breytist lti samanbori vi vertrygg ln. v m segja a vertrygg ln su hj strum hluta fasteignaeigenda leiguln.

Fyrstu 10 rin

g hef margoft heyrt flk kvarta undan v a a borgi og borgi af lnum og upphin breytist lti og hkki jafnvel. a er elilegt. ar sem lti sem ekkert er greitt af hfustl lna fyrstu 10 r lnstmabilsins er upph afborganna miklu lgri. ar sem a flk hefur aeins greitt upp a raunviri kringum 15% af lninu skuldar a enn 85% af upphaflegri lnsfjrh. a er me rum orum enn a leigja 85% ess hluta sem a fkk lna fyrir.

S flk aftur mti me vertrygg ln greiir a upp rmlega 40% af raunviri lnsins fyrstu 10 rin. a leigir v ekki nema tplega 60% af hsninu sem a fkk ln fyrir eftir 10 r. Greislubyrin er aftur mti miklu erfiari fyrir einstaklinga fyrstu rin. Margir gtu hreinlega ekki ri vi slka greislubyri. Mia vi vertrygg ln me annars smu forsendum er flk me vertrygg ln me htt tvfalt hrri greislubyri fyrsta ri.

A leigja ea eiga

a gefur auga lei a flk getur me vertryggum lnum tt strra hsni vegna ess a greislubyri slkra lna er miklu lgri. Frnarkostnaurinn er a flk er a greia leigu formi vaxtakostnaar lengur fyrir ann hluta hsnisins sem a tk ln fyrir.

Fyrir marga er etta einfalt val. Hgt er a eiga betra hsni en ella me vertryggum lnum en au eru greidd hgt niur. Vertrygg ln gerir mrgum a kleift a eiga betra hsni, ea sumum tilvikum hreinlega a eiga hsni yfir hfu. S vilji fyrir v a mynda hratt eignarhluta hsni arf a lifa minna hsni dgan tma til a hgt s a standa undir greislubyrinni.

versgn umru

a felst mikil versgn v egar stjrnmlamenn tala um a efla leigumarkainn en skammast t vertryggln sama tma. Me v a lta vaxtakostna sem leigugjald sst a vertrygg ln eru ekki svipu v a vera leiguhsni. Aal munurinn er s a eigin hsni getur leigusali til dmis ekki hent r t gum airbnb tmum ea vegna annarra stna. rur yfir hsninu, rtt fyrir a srt hr um bil a leigja hluta ess me lngum vertryggum lnum.

Auk ess er flk sem leigir ekki a eignast neitt hsni snu. Leigukostnaur er a eina sem a greiir. etta er nnast hi sama og kostnaur vertryggra lna nema hva a heitir leiga ef maur ekki hsni en vaxtakostnaur ef maur a. svo a eignarmyndun s afar hg fyrstu rin me vertrygg ln er einhver eignarmyndun a eiga sr sta. S flk hsninu lengur en 10 r fer eignamyndun smm saman a vera hraari.

a er v me lkindum a veri s a tala um a banna vertrygg ln, sem veita flki aukin tkifri til a eiga sitt eigi hsni og einskora ln vi vertrygg ln, sem ir a flk minni mguleika til ess a eignast ak yfir hfui.. Hvernig flk getur tala um a banna vertrygg ln en a virkja leigumarka sama tmapunkti er trlegt. Allt tal um a virkja eigi leigumarka, ar sem flk er oft upp n, miskunn og duttlunga leigusala kominn sama augnabliki og rtt er um a afnema vertrygg ln er besta falli versgn.

Spurningin er mrgum tilvikum; vilt eiga itt eigi hsni (en greia leiguln fyrir v) og vera ar kngur ea drottning rki nu ea vilt vera leiguhsni (og greia leigu) ar sem rur litlu sem engu? g myndi velja fyrsta kostinn og segi v hrra fyrir vertryggum lnum.

MWM

ps.

g fjallai nlega um forgangsrun kennslu slandi. Birtist greinin Fjararfrttum. skla sonar mns er a gefa brnum i-Pad spjaldtlvur en sama tma er veri a skera niur kostna varandi kennslu, ar sem a vinnufriur sklatma hefur vart veri til staar mrg r. Sonur minn var sttur og skilai i-Pad snum.

https://www.fjardarfrettir.is/umraeda/1984-i-kennslu

Hrfjalla g um galla ess a mia vertrygg ln, sem eru flesta tengd hsnislnum, vi neysluvsitluna. Veri er a lna fyrir kaupum fasteign, elilegt vri a vsitalan vri einnig miu vi viri fasteigna en ekki til dmis gengi slensku krnunnar, sem hefur mikil hrif neysluvsitluna.

https://www.mbl.is/vidskipti/pistlar/marmixa/2214685/


Costco - bjargvttur slendinga - eins rs afmli

ri 2016 ba rgjafa- og rannsknarfyrirtki Zenter mig um a vinna me sr skrslu um hrif Costco slenskan marka. Segja m a nnast allt sem fram kom skrslunni hafi gengi eftir. Tluvert margir tldu eim tma sem skrslan kom t a teymi sem vann skrsluna vri a ofmeta vntanleg hrif. Raunin var s a ef eitthva hefi mtt gagnrna varandi skrsluna, vanmtum vi hrif af komu Costco til slands. a vanmat var ekki miki. Augljst var okkar huga a hrifin yru mikil. eir ailar sem greiddu fyrir ger skrsluna (sem hgt var kaupa hj Zenter) hafa n efa n a undirba sig undir komu Costco miklu betur en eir ailar sem biu eftir storminum n undirbnings.

N, nstu dgum, er Costco a halda upp fyrsta afmlisri snu. Frlegt verur a sj hversu margir endurnja rskort sn. svo a g fari ekki oft Costco fer g ngilega oft til ess a sj a ar er stug umfer. nnur fyrirtki hafa einnig brugist vi Costco. Atlantsola bur til a mynda sama ver bensnst sinni vi Kaplakrika og flk borgar Costco. Fyrirtki auglsir grimmt essa daganna a maur urfi ekki melimakort til ess a njta sama vers og er rangurinn augljs; a eru vallt margir ar a fylla bensntanka sna.

The Opening of Costco in Iceland: Unexpected meanings of globalized phenonmenon

Nokkrum mnuum eftir opnun Costco birtist grein Stjrnml og stjrnsslu sem g og Kristn Loftsdttir, prfessor mannfri vi Hskla slands, skrifuum. ar fjllum vi um hrif Costco fr vara samhengi en einfaldlega samanbur verum, m.a. me v greina umruna slensku samflagi rtt ur en Costco opnai. Fram kemur a lkt v sem a mrg aljleg fyrirtki urfa a glma vi, leit almenningur ekki Costco sem gn vi samflagi heldur vert mti, var Costco nokkurs konar utanakomandi bjargvttur neytenda. lkt eirri orru sem hafi veri rkjandi rin ur, ar sem a utanakomandi fl voru oft skilgreind sem eir mti okkur, var liti komu Costco oft tum sem afl sem barist mti spillingu. Costco raun var skilgreint sem hluti af okkur slendingum barttu vi slenska verslun sem talin var hafa okra svo rum skiptir slenskum neytendum.

essi orra hafi mislegt til sns mls. Stareyndin er s a lagning margraverslanahrlendis er og var ur svipu lagningu verslanaerlendis. lagningin hj Bnus er til dmis svipu lagningu verslanaeins og Wal-mart og Target. a voru hins vegar kvenar vrutegundir sem lkkuu miki veri framhaldinu og m segja a Costco hafi n meiri kjarabtum fyrir slenskan almenning a kvenu leyti en margir kjarasamningar sustu ra.

Hgt er a nlgast grein okkar hrna: http://www.irpa.is/article/view/a.2017.13.2.2/pdf

MWM


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband