a rkir enn 2007 ISK

g skrifai fyrir tpum tveimur rum san greinina2007 ISK. ar benti g a a teknu tilliti til gengi slensku krnunnar gagnvart eirri dnsku (sem er beintengd evrunni), verblgu Danmrku og launavsitlunnar slandi vri danska krnan drari fyrir slendinga heldur en hn var ri 2007 egar a allt lk lyndi hr, yfirborinu a minnsta.

Augljst var a g taldi a slenska krnan gti hglega gefi eftir. Eftir fall slensku krnunnar sustu vikur, og srstaklega daga, gtu margir tali a n loks hafi s stund runni upp. a er ru nr. Vi lifum enn 2007 ISK raunveruleika. Sumt flk var einfaldlega fari a venjast enn frekari styrkingu ISK. a voru hins vegar tal mrg teikn lofti um a slkt gengi ekki til lengdar sem g tla ekki a endurtaka hrna.

g uppfri treikninga mna dag samkvmt smu forsendum a ofan. Mia vi r kostar a okkur slendinga um 3% meira a kaupa danskar krnur n en egar g skrifai grein mna nvember 2007. millitinn hafi s kostnaur hins vegar lkka um 7-8%. Danska krnan er fyrir slendinga enn um a bil 10% drari nna en hn var ri 2007.

MWM


The Manic Millennium - Brestir myndast 4

a er ekki eins og lti hafi gengi daganna fyrir falli bankanna. a lk allt reiiskjlfti ur en allt fr um koll. Hr er rltil lsing standinu.

eir sem hafa ekki lesi fyrri rjkaflanna sem g birti r bk minni sem er bger ttu a byrja lesturinnhrna.

Brestir myndast

g hitti kunningja minn, Anton, 101 Hteli daginn eftir. Hann segir mr a flk Landsbankanum s fari a hafa hyggjur. a eru ekki tlurnar einar sem valda eim heldur ltbrag og hegun stjrnenda bankans. Helstu fundarherbergi eru opin svi niri Landsbanka; sta veggja eru einungis gluggar. Flk tekur eftir v a fundir helstu stjrnenda eru allt anna en glalegir; ltbrag eirra ber ess ll merki a veri s a ra afar alvarleg mlefni. Anton hefur rtt vi kveinn yfirmann bankans og spurt hvort allt vri lagi og fr undarleg svr. Hann virist meta stuna svo a staan hafi sjaldan ea aldrei veri betri, etta s einfaldlega tmabundin vandri vegna lausafjrkrsu aljlegum mrkuum. Anton virist tra essu en spyr mig engu a sur hva mr finnist. g segi honum fr hyggjum mnum grfum drttum, a lausafjrkrsan s erfi og eim fjlgi rt sem s a lenda vandri vegna erlendra lna. Hann er bum ttum en farinn a setja spurningamerki vi mislegt. Hann bendir a skrsla Fjrmlaeftirlitsins (FME) fr v gst um stugleika bankanna gefi til kynna a allt vri gum mlum svo ef til vill su hyggjurnar lausu lofti gripnar. Hann auk ess tri v vart a veri vri a ljga beint upp opi gei honum. a kom daginn a a var einmitt a sem gerst hafi.

mean a Garar er kafi a mynda skjaldborg kringum sparisjina er g nnum kafinn vi ml sem sna a jararfr mur minnar. eim fjlgar rt innan Icebank sem skynja a staan er a breytast fr v a vera yfir erfi a vera grafalvarleg. Daginn eftir a sparisjsstjrinn stahfi a allt vri himna lagi dregur Bjarni mig inn Chesterfield stofuna. Spennan innan bankans var a aukast. Ein maur gjaldeyrisborinu hafi rtt ur hrpa yfir bori a Deutsche Bank hafi ekki einungis htt lnveitingum til Icebank heldur til slands, punktur. Bjarni segir a a rigni yfir sig smtlum fr tlendingum sem hafi hyggjur af stu mla. eir vilji gjarnan f pening sem eir hfu lna til Icebank til baka en gjaldfrni bankans s kominn a unnan s a eir viti a a s ekki hgt; me v a taka sm pening til baka gti a skapa runingshrif og a bankinn fri hausinn. Vi tlum um a lklegast vru sjir anda George Soros, ekktur fjrfestir sem felldi meal annars breska pundi ri 1992, a veja falli krnunnar sem er a veikjast hratt. Millibankamarkaurinn hefur veri lengi virkur en n lnai ekki einu sinni Glitnir lengur og v foki flest skjl. Vi finnum spennuna loftinu og furum okkur v hversu lti vri gert stunni og spyrjum okkur hvort ef til vill s hreinlega ekkert lengur hgt a gera eim tmapunkti. a sem okkur ykir merkilegast er hversu fir, jafnvel innan bankans, virtust hafa hyggjur af stu mla. Tveimur dgum sar var Bjarni ltinn fara fr bankanum.

Mnudagurinn 29. september gat heldur ekki ori anna en eftirminnilegur en ennan dag var mir mn jarsungin. etta var eini dagurinn sem g tk mr fr fr vinnu skum andlts hennar. Sminn hringir klukkan 9.25. a er Hallgerur sem byrjar v a afsaka sig a hringja ennan dag og segir miklu uppnmi Glitnir er fallinn! g hvi og segir hn mr a tilkynning hafi nlega borist um a rki vri a taka yfir rekstur bankans. g lt tlvu mna og s ar straum tilkynninga um yfirtku rkisins. g spuri sjlfan mig hvort a a gti veri a endalok slensks fjrmlalfs vri hafi.

Morguninn einkennist v af v a trtta vegna jararfararinnar og (a sem verur a venju nstu vikur og mnui) a uppfra stugt frttavefsur varandi njustu frttir. a er undarlegt a ba hliarherberginu kirkjunni ur en gengi er fram kirkjuna sjlfan. Hin ytri heimur hafi teigt sig inn fyrir veggi kirkjunnar og hliarherberginu s g tlvuskj me uppfrslu gengi slenskra hlutabrfa. g stenst ekki mti og lt gengi hlutabrfa. Heimurinn fyrir utan var a hrynja. Markasviri Glitnis var ori um a bil aeins 15% af v sem a sama tma ri ur. Bankinn er a urrkastt. Fir tta sig v hversu hrikaleg staan er eim tmapunkti og undanskil g ekki sjlfan mig. Enn einu sinni tta g mig ekki v hvernig standi v a gengi hinna bankanna, Kaupings og Landsbankans, lkki lti. Flk erfidrykkjunni er ekki einungis trtt um mur mna heldur lka run slensks bankalfs sem flk er fari a skynja s fari a snast hratt til verri vegar.

Um kvldi hringir Hallgerur aftur mig. Hn tilkynnir a g yrftin a sj um skuldabrfavaktina einn morgun, til vibtar vi millibankamarkainn, a vri bi a segja henni upp skum endurskipulagningar rekstri. Henni var sagt a a tti a leggja niur a sem ur var kalla eigin viskipti (ar sem g fyrst hf strf) og fleirum r eirri deild yri einnig sagt upp. Bjarni hafi veri ltin taka poka sinn fstudaginn ur og auk ess var nokkrum rum sagt upp. a er me rum orum kvei a lta helsta tengili bankans vi erlendar lnastofnanir og ara manneskjuna innlenda millibankamarkainum htta sama tma og slenskt fjrmlalf er a hrynja.

Daginn eftir kemur Geir r eigin viskiptum til mn v veri er a flytja hann til yfir millibankamarkainn og hann v a lra helstu atriin varandi millibankamarkainn, sem g sjlfur er rtt nbinn a n einhverjum tkum . Hann staldrar ekki lengi vi. g var aeins me tplega sex vikna reynslu millibankamarka Icebank (Hallgerur hafi ekki miki lengri reynslu en g millibankamarkainum) en arf n a hlaupa milli fjgurra skja vi a reyna a halda bankanum floti, Geir er hreinlega fyrir ltunum. a urfti svo sem ekki mikla spdmsgfu a vita a miki yri a gera ennan dag. Lnshfismat rkisins fll strax vi yfirtkuna Glitni og lnasamningar voru margir komnir uppnm.

hafi g ekki bist vi neitt lkingu vi ennan dag. g efast um a fjrmagn slenskum bankamarkai eigi eftir a sveiflast jafn miki og 30. september, 2008. Milljarar fara inn og tum bankann augnablikum. Skuldabrfamarkaurinn sveiflast svo hratt a NASDAQ hlutabrfavsitalan toppi netblunnar, tpum ratug ur, var hlfgerur barnaleikur til samanburar. a urfti a stemma saman inn- og tfli peninga bankans og halda utan um skuldabrfamarkainum ar sem a panik viskipti voru allsrandi.

g lt til hliar; bi er a fra mr kaffi og brau r mtuneytinu. a var me naumindum a g ni a fara klsetti. Andartaki sar er hdegisverur kominn bori meal fjgurra skja og a v virtist vera rfum rum andartkum sar var aftur komi kaffi og kruer. Klukkan 15.50, tu mntumur en markaurinn lokar, er standi annig a miklar tafir eru farnar a myndast kerfinu. ar sem a fjrhirnar sem voru a fara inn og t um bankann voru svo gfurlega miklar gat a alveg eins veri a Sparisjabankinn endai deginum mnus gagnvart Selabankanum og vri annig s tknilega gjaldrota. g spuri kringum mig hvert Plan B vri eim kringumstum. Svari var a engin slk tlun vri fyrir hendi. 16.15 httu tlurnar loks a uppfrast og ljs kom a Sparisjabankinn var ekki fyrsti bankinn til a vera tknilega gjaldrota, ekki a minnsta ann daginn.

g hef oft hugsa til essa dags. Gaman hefi veri a eiga atburi hans kvikmynd v auvelt vri a klippa saman atburi dagsins og gera heimildarmynd r eim sem lsir upphafi falli slensks fjrmlalfs, sem fr sumum bjardyrum hafi veri margbou.

MWM


The Manic Millennium - hyggjur og hyggjuleysi 3

Bkin vintraeyjan eftirrmann orvaldssoner hugaver og skemmtileg lesning. Eitt af v sem vakti srstaka athygli mna vi lestur hennar var a hversu litlar hyggjur hann hafi af standinu seint september ri 2008. Hann var lei fr til Feneyja egar a hann fkk bo um a fresta eim formum og koma til baka vinnu; a vri mikil vandri gangi. essi kafli lsir v vel a rmann var ekki s eini sem s ekki storminn sem var a myndast eim andartkum.

eir sem hafa ekki lesi fyrri tvo kaflanna sem g birti r bk minni sem er bger ttu a byrja lesturinn hrna.

hyggjur og hyggjuleysi

framhaldi af essu fer af sta atburrs sem er ljs huga mnum. Allir dagar nstu vikuna fara a hugsa leiir til a bjarga fallandi banka og undirba jararfr mur minnar; kvldin fara a ra vi flk sem hefur samband vi mig til a gera upp fortina gagnvart mur minni. Garar er reglulega a uppfra mig um stuna og hans agerir vi a bjarga v sem bjarga verur. Hann er frekar einsamall eirri vegfer. Hann hefur miki fyrir v a n fundi me Bjrgvini Sigurssyni, viskiptarherra, til a gera honum grein fyrir stu mla og a snr handtk su nausynleg a fora sparisjunum fr hruni.

Einn sparisjsstjri landsbygginni sem hefur greiari agang a rherranum er a mati Garars heldur linurvi a koma essum skilaboum framfri. Hann hafi hitt Bjrgvin einu sinni en Garari fannst hann ekki hafa komi neyarstandinu ngilega vel framfri. egar kom ljs a sparisjsstjrinn tlar a hitta Bjrgvin aftur kallar Garar mig fund niur stra fundarherbergi. Garar biur mig um a koma hyggjum mnum framfri gagnvart sparisjsstjranum. Garar kynnir mig og segir a ar sem a g hafi starfa vi flest allt sem hgt er a hugsa sr innan sparisjakerfisins hef g vntanlega ga hugmynd um stand mla. svo a samskipti flks innan sparisjanna vri frekar formlegt, enda minnti samstarfi stundum str fjlskyldubo, var svona kynning afar ft.

g byrja v a ra um stu mla og a sparisjakerfi vri lklegast ekki einungis a glma vi tmabundna lausafjrrng heldur vri kerfi jafnvel gri lei me a vera gjaldrota ef ekki kmi til innspting ns fjrmagns. San fjalla g um nausyn ess a f fr stjrnvldum ntt fjrmagn og a endurskipuleggja urfi sparisjakerfi fr grunni, helst me hrai. etta eru str or sem undir sumum kringumstum hefu sjlfkrafa ori til ess a maur hefi veri ltinn taka poka sinn stanum. Undir essum kringumstum vorum vi a vonast til ess a au myndu vekja menn til umhugsunar.

Vibrgin komu vart. Hann ltur vart upp fr tlvu sinni og hamast ess sta vi a sinna tlvupsti snum. g b nokkrar sekndur eftir vibrgum, gefst loks upp og sn vi til a labba t r herberginu. Vi a fst loks vibrg hj honum, hann biur mig a sna vi og tskra mli aftur, hann var ekki a hlusta almennilega. Eftir a hafa endurteki ml mitt segist hann tla a bera etta undir rherra.

essi sparisjsstjri er ekki s eini sem hefur takmarkaar hyggjur af stu mla. Sar vikunni dregur Garar mig aftur niur fund me rum sparisjsstjra. g fer enn einu sinni yfir stu mla og segi enn n a g hafi hyggjur af v a sparisjakerfi heild sti svo veikum grunni a a vri ann mund a bresta. Eftir a hafa hlusta ml mitt ltur sparisjsstjrinn mig eins og g s ekki me llum mjalla. Hann horfir djpt augu mn og segir kvei a jafnvel a allt sparisjakerfi yri gjaldrota muni sparisjur hans halda velli. A eim orum sgum finn g a andrmslofti s me eim htti a skynsamlegt vri a g fri af fundinum. Vi tluumst nokkrum sinnum saman eftir Hruni en aldrei minntist hann einu ori ennan fund. a lei um a bil hlft r fr v a hann sagi a allt vri himna lagi anga til a hann ba um neyarasto fr skattborgurum slands, sem hann fkk fyrir sinn sparisj, sem n er meirihlutaeigu rkisins.

MWM


Endurminningar verbrfagutta - The Manic Millennium - Slmt stand verur verra 2

etta er framhald af kaflanum Margbou endalok. Ef hefur ekki lesi fyrsta hlutann er best a byrja lesturinn hrna.

Slmt stand verur verra

En standi fjrmlamrkuum heldur fram a versna og miri vikunni kemur anna fall. Fall bandarska fjrfestingabankans Lehman Brothers hefur vtkari hrif fjrmlamarkai en flestum rai fyrir og elilega versnar standi enn frekar millibankamrkuum. sland fer ekki varhluta af essari run. ll skuldsett fyrirtki eru komin enn meiri vandri. Cash is King (sl. peningar eru kngurinn) hljmar allstaar en hafi ekki skipt svo miklu mli ratugum saman. Vi Hallgerur, sem vann me mr millibankaborinu, hfum miklar hyggjur af essu og furum okkur v a veri vri a framlengja vxla hj fyrirtkjum aftur og aftur, oft hj fyrirtkjum sem vi tldum einsnt vru gjaldrota. Vi ttum bgt me a skilja etta og vildum vita hvernig var pottinn bi. Vi bijum v Marks um a hitta okkur daginn eftir til a ra etta ml.

Eins og vanalega egar a veri var a halda fundi um vikvm ml er fari herbergi ar sem Chesterfield sfarnir eru. Hvar annars staar er hgt a vla um vikvm fjrml! a var frbrlega skipulagt, eins og sambland af stofuherbergi og fundarherbergi vinnusta. Vi komum okkur vel fyrir og vi Hallgerur lsum yfir hyggjum og furu yfir v a veri vri a endurlna fyrirtkjum sem virast hafa litla mguleika a geta endurgreitt okkur sar meir. Vri ekki nr a bjarga hag Icebank og krefjast endurgreislu lnum kostna banka sem sannarlega eru lii essa skuldara.

etta li var a okkar mati eir skuldarar sem tengdust bnkunum. Bi essir skuldarar og bankarnir rr hfu vart virt sparisjina vilits allt uppgangstmabili. Segja m a almennt hafi sparisjirnir veri besta falli hkjur til a koma samningum . Starfsmenn Sparisjs Reykjavkur voru til a mynda ornir afar reyttir v a oftast egar eir komu me hugmyndir um a styrkja verbrfastarfsemi sjsins, var eim einfaldlega komi framfri vi Kauping, sem vann r eim og nutu vaxtanna. Verbrfasjir sparisjsins voru til dmis raun strir Kaupingi, me merki sparisjsins einfaldlega smellt framan kynningarefni hans.

etta breytist sla rs 2007. Sumir starfsmenn innan sparisjanna voru ngir me run. Skyndilega voru sparisjirnir bonir kynningarfundi varandi fjrmgnun. Einn slkur var sambandi vi fjrmgnun FL-Group, sem var a breyta nafni snu Stoi. Eigendur ess fyrirtkis hfu lengi haft tengsl vi Kauping banka en hfu aallega treyst slandsbanka sustu r, enda krosseignatengsl mikil svo vgt s til ora teki. Sumir tlkuu etta me eim htti a sparisjirnir vru n loks hluti af genginu, en g samt nokkrum rum innan Icebank (nafn Sparisjabanka slands eim tma) tlkuu etta einfaldlega sem svo a standi vri ori afar alvarlegt, fyrst eir yfir hfu nenntu a tala vi okkur.

Marks virist vera sammla okkur meginatrium. Augljst er a tillgur okkar munu aldrei n fram a ganga. Hann getur illa tskrt af hverju, nema a a slkt gti komi kejuverkun af sta sem yri til ess a nnur fyrirtki og jafnvel bankar fru hausinn. Hallgerur verur afar pirru yfir essari rkleysu og benti a essi fyrirtki su hvort sem er gjaldrota og vi ttum a einblna a lgmarka skaann fyrir Icebank. Hn bendir til dmis a nlega hafi ln veri framlengt og auki til Baugs sem hafi skmmu ur gjaldfalli vxlum. Bankinn tti ngu erfitt me a fjrmagna sig sjlfur og halda ti essum lnum, enda urfti a vesetja hvern einasta kopp og kirnu lok dags til a halda honum rttum megin vi nlli hj Selabankanum. Niurstaan er s a takmarka slkar framlengingar en mia vi stu mla er raun kvei a halda fram smu braut. Marks hafi hugsanlega, egar llu var botninum hvolft, rtt fyrir sr; betra vri a framlengja lnin me von um a etta myndi reddast.

Vangaveltur um a runingshrifin gtu veri au a allt kerfi fri rot og Icebank yri annig gjaldrota augabragi, voru ekki fjarstar. Hvort a Marks hafi sett mli a samhengi eim tma er erfitt a segja. Sumir innan deildarinnar virtust raunar hafa sralitla hugmynd um httu sem fylgdi starbrfunum n samhengi ess a ef a einn bankinn fri hausinn vri Icebank sjlfkrafa lka orinn gjaldrota. g sjlfur vissi hluta af httunni tengd essum hu lnum til bankanna. geri g mr ekki grein fyrir v hversu (risa)strar upphirnar (g ttai mig v skmmu eftir hrun) vru n a engin raunveruleg ve vru bakvi eim.

Lnalnur eru enn meiri frystingu eftir v sem a eftirskjlftar af hruni Lehman Brothers vera augsnilegri og neyarasto rkissjs Bandarkjanna verur stugt vfemari. a er nnast patt staa komin upp fjrmgnun bankans. Liti er gert hva viskipti varar og allar eigur bankans, sem hgt er a leggja inn sem ve Selabankann eru komnar anga. Veri er a bija um nokkrar krnur hj Glitni og Byr egar arf a halda en jafnvel Glitnir er farinn a htta a veita dagsln en Kauping og Landsbankinn hafa varla veri til viru um slkt svo mnuum skiptir.

standi versnar stugt. Eftir hdegismat fimmtudaginn 19. september lt g daglnavaxtastig aljlegum mrkuum (a er hversu mikla vexti bankar rukka fyrir ln til eins dags senn milli banka). Mig rekur rogastans, vextir hafa fari r um a bil 1% upp rmlega 5% san a Lehman Brothers fllu og hafa haldist ar. Bankar taka, me rum orum, um a bil 4% aukalag httuknun til a lna til annara banka aeins 24 klukkutma! g spyr samstarfsflaga minn gjaldeyrisborinu hvort hann viti af essu. Hann svarar v a etta sni einfaldlega hversu tregir bankar vru a lna pening, allt traust er horfi og hver og einn banki hugsar um a bjarga sjlfum sr. Hann virist ekki gera sr grein fyrir v hversu mikilvg essi tala vri. mnum huga er etta ekkert anna en merki ess a sumir bankar su ann mund a fara hausinn. Fir kringum mig virtust deila hyggjum mnum, enda nstum allir svinu me undir 12 mnaa starfsreynslu. S sem hafi mesta reynslu, fyrir utan mig, var binn a starfa arna rmlega tv r. var essi hpur a stra fjrmagni sem nam htt 300 milljrum krna, sem samsvarai strum hluta efnahagi bankans.

a var fari a fara um mig og g rauk niur til Garars og segi honum fr essu. Honum er ekki skemmt enda veit hann a etta hefur strax hrif slenskt bankakerfi. g hafi ur vira vi hann hugmynd um tlun til a laga lausafjrstu sparisjakerfisins, agerartlun sem g var farinn a hafa hyggjur um a dugi ekki lengur til a bjarga v. Hafandi sjlfur haft lengi hyggjur af standinu, n ess a hafa haft erindi sem erfii, biur hann mig a skrifa flti A4 brf sem lsir astum og agerartlun mna. g fer upp skrifstofu og skrifa eftirfarandi me hrai. g ks viljandi a leirtta ekki slanguryri og villur.

Sparisjir - lausnir

Nverandi staa, stra og smrri myndin

Veri er a loka lnalnum til slands essa daganna og er lklegt a s neikva run haldist fram a ramtum. essi run kemur til me a hafa domin hrif innan fjrmlakerfisins, jafnvel verst hj sparisjum. Millibankamarkaurinn er virkur og er standi eim bnum a versna.

Hluti lausnarinnar nverandi vandamli er hagring rekstri sparisja. Jafnvel a slkt yri frgengi strax nstu viku skila hrifin sr of seint kerfi. Lausafjrstaan lagast ltt vi a og v arf a leggja fram tlun sem tekur bi vimi af skammtma hrifum og langtma hrifum. Mia vi stu sparisjanna SP verkefninu dag tel g lklegt a eir hafi bolmagn til a kaupa brfin til baka a ri linu; n meirihttar breytinga tel g a eir geti a aldrei.

Staan dag er s a fjrmlafyrirtki eru a fara hausinn vsvegar heiminum. Fyrirspurnir um hvaa fjrmlastofnun megi treysta varandi sparif er a stigmagnast a v marki a ein varleg frtt hj fjlmilum, sem vi strum engan veginn, gti hrundi af sta run fjrmlastofnanir. ar sem umran hefur veri srstaklega neikv gar sparisja er lklegt a eir veri fyrst og fremst fyrir barinu eirri framvindu; vru sparisjir sem dag eru fnum mlum ekki undanskildir slkri rs.

Agerartlun

Ljst er a ekki megi miki taf brega a traust almennings gagnvart sparisjum bresti og innstur hverfi. Slkt m alls ekki gerast og arf a bregast vi strax til a hindra run. Me etta huga legg g til a eftirfarandi vinna veri sett af sta samhlia sameiningum sparisja.

babrf sparisja vera a hluta til seld til balnasjs. essi ln eru ung byri sjina: a) vextir eirra eru langtum lgri en fjrmgnunarkostnaur slenskra fjrmlafyrirtkja, sem ir a essi tln veita neikva vxtun. b) Me stugt lkkandi eignahli versnar CAD hlutfalli.

Me essu fst auki fjrmagn kerfi strax dag sem lagar lausafjrstuna. au rk a sparisjir fi a kaupa brfin aftur sar meir eru hreinlega ekki til staar og betra er a horfast augu vi a strax.

essi afer hefur veri notu Bandarkjunum n nveri mismunandi formum. Innln eins banka voru yfirtekin af rum strri banka og rki fkk mti tlnasafn ess. gr voru tlanir rkisins Bandarkjunum kynntar ann veg a srstk stofnun yri sett laggirnar me a fyrir augum a flytja vandratln, fyrst og fremst fasteignaln, r bkum fjrmlafyrirtkja. etta er sjlfssagt gert til a flta ferlinum sta ess a glma vi eina fjrmlastofnun einu.

balnasjur gti veri essi stofnun hrlendis, sem hreinlega kaupir tlnin og lagar annig skammtmafjrmgnunarrf fjrmlafyrirtkja. Annar mguleiki vri a lfeyrissjir keyptu hluta tlna en gallinn vi slka tfrslu er a slkt tekur tma og vri frekar seinni tma ager.

Veri bei me etta gti s staa komi upp a nauungarslur veri nausynlegar og eigi f horfi.

Tmarammi

ASAP etta arf a gerast nnast einni nttu og er spurning hvort ekki eigi a klra etta nstu helgi. Best vri a tilkynna etta nnast samtmis samruna sparisja. a tti a tryggja traust almennings hrlendis og erlendra fjrmlastofnanna. Sgulega hafa ofangreindar agerir veri merki um veikleika, dag eru etta merki um a veri s a taka mlunum me fyrirbyggjandi agerum ur en a er of seint.

etta eru ekki gir kostir. Af nokkrum slmum kostum tel g essa vera besta.

Mr vannst vel enda var g binn a vera a velta essu miki fyrir mr. Uppkasti var tilbi um klukkan fjgur sdegis. eim tma var vinna gangi varandi stofnun eignarhaldsflags balnum riggja sparisja sem lgu fram ve gegn greislu fr Selabankanum til a laga lausafjrstuna. g hafi haft hyggjur nokkra mnui a slkt dyggi ekki til og var n a vera sannfrur um a. Hugmyndin a v a f balnasj til a einfaldlega kaupa lnin er ekki alveg n af nlinni. Sjurinn var binn a kaupa baln af sparisjum nokkur r (svolti sem g svo sem aldrei skildi). A gera slkt me flti er hins vegar uppfr ager sem Bandarkjastjrn hafi gert varandi banka suur-rkjum landsins sem heitir Regions Financial og lnar helst til smrra fyrirtkja og hsniseigenda. Hr er veri a stafra hugmynd sem hafi raunar fari afar hljtt um.

hasti kalla g Marks og starfsmann millibankaviskipta fund til mn. eir virast ekki hreinlega skilja hva s a eiga sr sta og yppta einfaldlega xlum me svipu svr um a standi vri slmt. Hallgerur vill gera eitthva strax og trekar a vi sum me slatta af tistandi vxlum sem lklegast vera aldrei endurgreiddir. Fundur lognast t af n niurstu. g bi Ara um a koma flti og segi honum a g hafi sami etta samri vi Garar, sem telur a kerfi s ann mund a hrynja, a urfi a gera eitthva strax. Hann les yfir blai, leggur a fr sr og ltur fjarrnt fram fyrir sig nokkrar sekndur. A lokum stendur hann upp me sama svip og segir a g megi svo sem gera a sem mr snist essu. a s lagi a vinna etta me Garari, vi hefum unni vel saman fortinni og hann ski mr velfarnaar mlinu.

Lausn a vandanum er mnum huga augljslega ekki vi a a fast innan Icebank. g hringi Garar sem biur mig a hlaupa niur blasti og lta sig hafa eintak af samantektinni, hann s lei fund balnasj til a ra stuna og vilji etta plagg til a fara betur undirbinn varandi essi atrii, gott s a hafa eitthva hendi. Mr lur eins og veri s a koma me rvntingarfulla tlun keppnisleik ar sem a n og djrf hugsun vri nausynleg til a bjarga liinu fr tapi. essu dmi er ekki a ra einn leik heldur framt sparisjakerfisins heild sinni. g hleyp, orsins fyllstu merkingu, niur blasti ar sem a Garar bur fjur eftir mr og fer hratt yfir helstu atriin samantekt minni me honum. Hann hlustar einbeittur svip, grpur blai og arkar t bl me hyggjur snar og etta skjal a vopni til a koma af sta bjrgunaragerum fyrir sparisjina.


Endurminningar verbrfagutta - The Manic Millennium - Margbou endalok 1

a eru 10 r san a fjrmlakerfi heimsins hrundi. etta tmabil hafi grarlega mikil hrif mig sem og marga slendinga. Munurinn milli mn og flestra er a g hafi haft hyggjur af v a illa fri tluveran tma. g bjst ekki vi a allt fjrmlakerfi slands myndi hrynja en g bjst vi miklu hruni. Str sta ess var s a g hafi lesi miki varandi sgu fjrmlahruna rin ur. g sagi konu minni ri 2005 a a vri skelfilegt hversu mrg teikn vru lofti sem svipuu til alls ess sem g las varandi sgulegar fjrmlablur. eim tma var g mastersnmi H og var g egar binn a kvea a lokaritger mn yri um hruni slandi. g fkk meiri efnivi en g bjst vi.

a skal jtast a sumari 2007 var g farinn a setja spurningarmerkivarandi hyggjur mnar. Hagnaur bankanna var svo mikill a kannski hafi g bara rangt fyrir mr.

S skoun breytistskjtt sla rs 2007. Margt af v sem g s a vri gangi gaf vsbendingar um a afar lti yrfti a eiga sr sta til a fjrmlakerfi slands lenti miklum rengingum. Mr er a afar minnissttt egar g flutti fyrirlestur varandi fjrmlalfi slandi fyrir vini mna Rtarklbbnum Straumi Hafnarfiri rtt fyrir jlin ri 2007. Fyrirlesturinn tti a vera lttum ntum varandi fjrmlalfslands en ur en g vissi af var g binn a sp eldi og brennistein nstu mnuina. Agndofa vinir mnir vissu vart hva vri gangi og hldu vntanlega margir a g vri ekki me llum mjalla.

Eitt af helstu einkennum bla er nefnilega a fir vara vihttuna eim tmum. eir sem gera slkt fara a lta t fyrir a vera strkurinn sem kallai lfur og a er ekki gaman. Hi sama tti vi um mig en Rtar kynningin var eiginlega hlfgert slys af minni hlfu; g hreinlega komst ham. Sustu 10 r hafa margir vara vi a bla vri a myndast. Sjlfur fer g ekki a hafa miklar hyggjur af slku fyrr en a fir vari vi slku. Sagan segir a slkt gti fari a gerast eftir 10 r.

g tlaieitt sinn a skrifa nokkurs konar viminningar um upplifun mna varandi tmabili fyrir hruninu. Almennt hef g frilegum greinum skilgreint a sem The Manic Millennium. S tlun hefur breyst a kvenu leyti. farvatninu er bk er fjallar um msa tti sem hafa ekki komi fram varandi undanfara hrunsins. A mnu mati hefur mislegt aldrei komi almennilega fram, rtt fyrir ykka doranta sem fjlluu um allt milli himins og jarar en voru meira skrslur frekar en greiningar. Bkin mun tvinna saman tti sem mr finnst a vanti illilega til a flk tti sig virkilega v hva tti sr sta og einnig upplifun mna af essu tmabili.

Hr a nean hefst hluti bkarinnar ar sem a g hef skrsett mna upplifunaf tmabilinu sem hfst fyrir ratug san. Sumt af v er afar persnulegt. g bti san vi nstu dgumnstuskrif samrmi vi tmarina sem tti sr sta fyrir 10 rum san. Rtt er a taka a fram a etta er ekki nausynlega endanleg tgfa af essum hluta bkarinnar. Sum nfn flks eru breytt en sumum tilvikum er augljst um hverja s a ra.

MWM

Margbou endalok

Laugardagurinn 13. september 2008 verur alltaf ruvsi en flestir arir dagar. Mir mn hafi eftir miklar fortlur loksins lti til leiast a skr sig fengismefer. Hn hafi fylgt krasta snum til grafar nokkrum dgum ur og var v sjlfsagt mevitu um a hn vri gri lei me a fara smu lei ef ekki yri gripi taumanna. Hn ba mig a skutla sr inn Vog og bau vinkona mn fram asto sna me v a koma me mr svo vi vrum a fara snemma laugardagsmorgni.

a rkti undarleg gn egar vi komum. Hn magnaist egar vi hringdum dyrabjlluna og ekki var svara Eftir a hafa bari glugga og hur framhli hssins kvum vi a athuga mli fyrir aftan hs. Hvorugt okkar sagi or en vi hugsum hi sama. a er rifa glugganum svefnherberginu, g prla inn um hann og hleypi vinkonu minni inn. Hn fer undan mr tt a eldhsinu en g fer a leita vinnuherbergi vi hli svefnherbergsins. Nokkrum andartkum sar segir hn Mr me tni sem segir mr a verstu hugsanir okkar reyndust vera rttar. Mir mn var ltin.

a sem g vissi ekki var a sama tma var upphaf ess sem kerfis sem g (samt auvita mrgum rum) hafi lagt meira en ratug a byggja upp ann mund a hrynja. Langt ferli sem a lokum leiddi til falls Lehman Brothers var a magnast hratt New York essa smu helgi. Margir hfu nokkurn tma vita hva stefndi en ekki vilja horfast augu vi hi augljsa.

Mnudaginn eftir mtti g vinnuna. Samstarfsflk mitt tti elilega erfitt me a skilja af hverju g vri svinu. Forstjrinn, Ari, dr mig fund til a segja mr a a vri lagi a g tki mr nokkra daga fr. g benti honum a standi vri a slmt a vivera mn vri nausynleg. Einhverra hluta vegna taldi g a nrvera mn gti skipt einhverju mli.Ari horfi mig svolitla stund og sagi svo a hann skildi engu a sur vel ef g kysi a taka mr fr einhverja daga; g yrfti ekki a tala srstaklega vi hann, eitt smtal vi starfsmannastjrann og mli vri afgreitt.

Undarlegast var a segja flki fr frfalli mmmu og fst vi a koma dnartilkynningum til skila samhlia v a vinna a halda bankanum floti. a var undarlegt a hugsa til ess a Sparisjabanki slands, sem nlega var endurskrur Icebank takti vi almenna trs bankanna enslu runum, sti vlkum brauftum, hafandi veri sto og stytta sparisjanna yfir tvo ratugi.

Slmt stand verur verra

En standi fjrmlamrkuum heldur fram a versna og miri vikunni kemur anna fall. Fall bandarska fjrfestingabankans Lehman Brothers hefur vtkari hrif fjrmlamarkai en flestum rai fyrir og elilega versnar standi enn frekar millibankamrkuum. sland fer ekki varhluta af essari run. ll skuldsett fyrirtki eru komin enn meiri vandri. Cash is King (sl. peningar eru kngurinn) hljmar allstaar en hafi ekki skipt svo miklu mli ratugum saman. Vi Hallgerur, sem vann me mr millibankaborinu, hfum miklar hyggjur af essu og furum okkur v a veri vri a framlengja vxla hj fyrirtkjum aftur og aftur, oft hj fyrirtkjum sem vi tldum einsnt vru gjaldrota. Vi ttum bgt me a skilja etta og vildum vita hvernig var pottinn bi. Vi bijum v Marks um a hitta okkur daginn eftir til a ra etta ml.

Eins og vanalega egar a veri var a halda fundi um vikvm ml er fari herbergi ar sem Chesterfield sfarnir eru. Hvar annars staar er hgt a vla um vikvm fjrml! a var frbrlega skipulagt, eins og sambland af stofuherbergi og fundarherbergi vinnusta. Vi komum okkur vel fyrir og vi Hallgerur lsum yfir hyggjum og furu yfir v a veri vri a endurlna fyrirtkjum sem virast hafa litla mguleika a geta endurgreitt okkur sar meir. Vri ekki nr a bjarga hag Icebank og krefjast endurgreislu lnum kostna banka sem sannarlega eru lii essa skuldara.

etta li var a okkar mati eir skuldarar sem tengdust bnkunum. Bi essir skuldarar og bankarnir rr hfu vart virt sparisjina vilits allt uppgangstmabili. Segja m a almennt hafi sparisjirnir veri besta falli hkjur til a koma samningum . Starfsmenn Sparisjs Reykjavkur voru til a mynda ornir afar reyttir v a oftast egar eir komu me hugmyndir um a styrkja verbrfastarfsemi sjsins, var eim einfaldlega komi framfri vi Kauping, sem vann r eim og nutu vaxtanna. Verbrfasjir sparisjsins voru til dmis raun strir Kaupingi, me merki sparisjsins einfaldlega smellt framan kynningarefni hans.

etta breytist sla rs 2007. Sumir starfsmenn innan sparisjanna voru ngir me run. Skyndilega voru sparisjirnir bonir kynningarfundi varandi fjrmgnun. Einn slkur var sambandi vi fjrmgnun FL-Group, sem var a breyta nafni snu Stoi. Eigendur ess fyrirtkis hfu lengi haft tengsl vi Kauping banka en hfu aallega treyst slandsbanka sustu r, enda krosseignatengsl mikil svo vgt s til ora teki. Sumir tlkuu etta me eim htti a sparisjirnir vru n loks hluti af genginu, en g samt nokkrum rum innan Icebank (nafn Sparisjabanka slands eim tma) tlkuu etta einfaldlega sem svo a standi vri ori afar alvarlegt, fyrst eir yfir hfu nenntu a tala vi okkur.

Marks virist vera sammla okkur meginatrium. Augljst er a tillgur okkar munu aldrei n fram a ganga. Hann getur illa tskrt af hverju, nema a a slkt gti komi kejuverkun af sta sem yri til ess a nnur fyrirtki og jafnvel bankar fru hausinn. Hallgerur verur afar pirru yfir essari rkleysu og benti a essi fyrirtki su hvort sem er gjaldrota og vi ttum a einblna a lgmarka skaann fyrir Icebank. Hn bendir til dmis a nlega hafi ln veri framlengt og auki til Baugs sem hafi skmmu ur gjaldfalli vxlum. Bankinn tti ngu erfitt me a fjrmagna sig sjlfur og halda ti essum lnum, enda urfti a vesetja hvern einasta kopp og kirnu lok dags til a halda honum rttum megin vi nlli hj Selabankanum. Niurstaan er s a takmarka slkar framlengingar en mia vi stu mla er raun kvei a halda fram smu braut. Marks hafi hugsanlega, egar llu var botninum hvolft, rtt fyrir sr; betra vri a framlengja lnin me von um a etta myndi reddast.

Vangaveltur um a runingshrifin gtu veri au a allt kerfi fri rot og Icebank yri annig gjaldrota augabragi, voru ekki fjarstar. Hvort a Marks hafi sett mli a samhengi eim tma er erfitt a segja. Sumir innan deildarinnar virtust raunar hafa sralitla hugmynd um httu sem fylgdi starbrfunum n samhengi ess a ef a einn bankinn fri hausinn vri Icebank sjlfkrafa lka orinn gjaldrota. g sjlfur vissi hluta af httunni tengd essum hu lnum til bankanna. geri g mr ekki grein fyrir v hversu (risa)strar upphirnar (g ttai mig v skmmu eftir hrun) vru n a engin raunveruleg ve vru bakvi eim.

Lnalnur eru enn meiri frystingu eftir v sem a eftirskjlftar af hruni Lehman Brothers vera augsnilegri og neyarasto rkissjs Bandarkjanna verur stugt vfemari. a er nnast patt staa komin upp fjrmgnun bankans. Liti er gert hva viskipti varar og allar eigur bankans, sem hgt er a leggja inn sem ve Selabankann eru komnar anga. Veri er a bija um nokkrar krnur hj Glitni og Byr egar arf a halda en jafnvel Glitnir er farinn a htta a veita dagsln en Kauping og Landsbankinn hafa varla veri til viru um slkt svo mnuum skiptir.

standi versnar stugt. Eftir hdegismat fimmtudaginn 19. september lt g daglnavaxtastig aljlegum mrkuum (a er hversu mikla vexti bankar rukka fyrir ln til eins dags senn milli banka). Mig rekur rogastans, vextir hafa fari r um a bil 1% upp rmlega 5% san a Lehman Brothers fllu og hafa haldist ar. Bankar taka, me rum orum, um a bil 4% aukalag httuknun til a lna til annara banka aeins 24 klukkutma! g spyr samstarfsflaga minn gjaldeyrisborinu hvort hann viti af essu. Hann svarar v a etta sni einfaldlega hversu tregir bankar vru a lna pening, allt traust er horfi og hver og einn banki hugsar um a bjarga sjlfum sr. Hann virist ekki gera sr grein fyrir v hversu mikilvg essi tala vri. mnum huga er etta ekkert anna en merki ess a sumir bankar su ann mund a fara hausinn. Fir kringum mig virtust deila hyggjum mnum, enda nstum allir svinu me undir 12 mnaa starfsreynslu. S sem hafi mesta reynslu, fyrir utan mig, var binn a starfa arna rmlega tv r. var essi hpur a stra fjrmagni sem nam htt 300 milljrum krna, sem samsvarai strum hluta efnahagi bankans.

a var fari a fara um mig og g rauk niur til Garars og segi honum fr essu. Honum er ekki skemmt enda veit hann a etta hefur strax hrif slenskt bankakerfi. g hafi ur vira vi hann hugmynd um tlun til a laga lausafjrstu sparisjakerfisins, agerartlun sem g var farinn a hafa hyggjur um a dugi ekki lengur til a bjarga v. Hafandi sjlfur haft lengi hyggjur af standinu, n ess a hafa haft erindi sem erfii, biur hann mig a skrifa flti A4 brf sem lsir astum og agerartlun mna. g fer upp skrifstofu og skrifa eftirfarandi me hrai. g ks viljandi a leirtta ekki slanguryri og villur.

Sparisjir - lausnir

Nverandi staa, stra og smrri myndin

Veri er a loka lnalnum til slands essa daganna og er lklegt a s neikva run haldist fram a ramtum. essi run kemur til me a hafa domin hrif innan fjrmlakerfisins, jafnvel verst hj sparisjum. Millibankamarkaurinn er virkur og er standi eim bnum a versna.

Hluti lausnarinnar nverandi vandamli er hagring rekstri sparisja. Jafnvel a slkt yri frgengi strax nstu viku skila hrifin sr of seint kerfi. Lausafjrstaan lagast ltt vi a og v arf a leggja fram tlun sem tekur bi vimi af skammtma hrifum og langtma hrifum. Mia vi stu sparisjanna SP verkefninu dag tel g lklegt a eir hafi bolmagn til a kaupa brfin til baka a ri linu; n meirihttar breytinga tel g a eir geti a aldrei.

Staan dag er s a fjrmlafyrirtki eru a fara hausinn vsvegar heiminum. Fyrirspurnir um hvaa fjrmlastofnun megi treysta varandi sparif er a stigmagnast a v marki a ein varleg frtt hj fjlmilum, sem vi strum engan veginn, gti hrundi af sta run fjrmlastofnanir. ar sem umran hefur veri srstaklega neikv gar sparisja er lklegt a eir veri fyrst og fremst fyrir barinu eirri framvindu; vru sparisjir sem dag eru fnum mlum ekki undanskildir slkri rs.

Agerartlun

Ljst er a ekki megi miki taf brega a traust almennings gagnvart sparisjum bresti og innstur hverfi. Slkt m alls ekki gerast og arf a bregast vi strax til a hindra run. Me etta huga legg g til a eftirfarandi vinna veri sett af sta samhlia sameiningum sparisja.

babrf sparisja vera a hluta til seld til balnasjs. essi ln eru ung byri sjina: a) vextir eirra eru langtum lgri en fjrmgnunarkostnaur slenskra fjrmlafyrirtkja, sem ir a essi tln veita neikva vxtun. b) Me stugt lkkandi eignahli versnar CAD hlutfalli.

Me essu fst auki fjrmagn kerfi strax dag sem lagar lausafjrstuna. au rk a sparisjir fi a kaupa brfin aftur sar meir eru hreinlega ekki til staar og betra er a horfast augu vi a strax.

essi afer hefur veri notu Bandarkjunum n nveri mismunandi formum. Innln eins banka voru yfirtekin af rum strri banka og rki fkk mti tlnasafn ess. gr voru tlanir rkisins Bandarkjunum kynntar ann veg a srstk stofnun yri sett laggirnar me a fyrir augum a flytja vandratln, fyrst og fremst fasteignaln, r bkum fjrmlafyrirtkja. etta er sjlfssagt gert til a flta ferlinum sta ess a glma vi eina fjrmlastofnun einu.

balnasjur gti veri essi stofnun hrlendis, sem hreinlega kaupir tlnin og lagar annig skammtmafjrmgnunarrf fjrmlafyrirtkja. Annar mguleiki vri a lfeyrissjir keyptu hluta tlna en gallinn vi slka tfrslu er a slkt tekur tma og vri frekar seinni tma ager.

Veri bei me etta gti s staa komi upp a nauungarslur veri nausynlegar og eigi f horfi.

Tmarammi

ASAP etta arf a gerast nnast einni nttu og er spurning hvort ekki eigi a klra etta nstu helgi. Best vri a tilkynna etta nnast samtmis samruna sparisja. a tti a tryggja traust almennings hrlendis og erlendra fjrmlastofnanna. Sgulega hafa ofangreindar agerir veri merki um veikleika, dag eru etta merki um a veri s a taka mlunum me fyrirbyggjandi agerum ur en a er of seint.

etta eru ekki gir kostir. Af nokkrum slmum kostum tel g essa vera besta.

Mr vannst vel enda var g binn a vera a velta essu miki fyrir mr. Uppkasti var tilbi um klukkan fjgur sdegis. eim tma var vinna gangi varandi stofnun eignarhaldsflags balnum riggja sparisja sem lgu fram ve gegn greislu fr Selabankanum til a laga lausafjrstuna. g hafi haft hyggjur nokkra mnui a slkt dyggi ekki til og var n a vera sannfrur um a. Hugmyndin a v a f balnasj til a einfaldlega kaupa lnin er ekki alveg n af nlinni. Sjurinn var binn a kaupa baln af sparisjum nokkur r (svolti sem g svo sem aldrei skildi). A gera slkt me flti er hins vegar uppfr ager sem Bandarkjastjrn hafi gert varandi banka suur-rkjum landsins sem heitir Regions Financial og lnar helst til smrra fyrirtkja og hsniseigenda. Hr er veri a stafra hugmynd sem hafi raunar fari afar hljtt um.

hasti kalla g Marks og starfsmann millibankaviskipta fund til mn. eir virast ekki hreinlega skilja hva s a eiga sr sta og yppta einfaldlega xlum me svipu svr um a standi vri slmt. Hallgerur vill gera eitthva strax og trekar a vi sum me slatta af tistandi vxlum sem lklegast vera aldrei endurgreiddir. Fundur lognast t af n niurstu. g bi Ara um a koma flti og segi honum a g hafi sami etta samri vi Garar, sem telur a kerfi s ann mund a hrynja, a urfi a gera eitthva strax. Hann les yfir blai, leggur a fr sr og ltur fjarrnt fram fyrir sig nokkrar sekndur. A lokum stendur hann upp me sama svip og segir a g megi svo sem gera a sem mr snist essu. a s lagi a vinna etta me Garari, vi hefum unni vel saman fortinni og hann ski mr velfarnaar mlinu.

Lausn a vandanum er mnum huga augljslega ekki vi a a fast innan Icebank. g hringi Garar sem biur mig a hlaupa niur blasti og lta sig hafa eintak af samantektinni, hann s lei fund balnasj til a ra stuna og vilji etta plagg til a fara betur undirbinn varandi essi atrii, gott s a hafa eitthva hendi. Mr lur eins og veri s a koma me rvntingarfulla tlun keppnisleik ar sem a n og djrf hugsun vri nausynleg til a bjarga liinu fr tapi. essu dmi er ekki a ra einn leik heldur framt sparisjakerfisins heild sinni. g hleyp, orsins fyllstu merkingu, niur blasti ar sem a Garar bur fjur eftir mr og fer hratt yfir helstu atriin samantekt minni me honum. Hann hlustar einbeittur svip, grpur blai og arkar t bl me hyggjur snar og etta skjal a vopni til a koma af sta bjrgunaragerum fyrir sparisjina.

hyggjur og hyggjuleysi

framhaldi af essu fer af sta atburrs sem er ljs huga mnum. Allir dagar nstu vikuna fara a hugsa leiir til a bjarga fallandi banka og undirba jararfr mur minnar; kvldin fara a ra vi flk sem hefur samband vi mig til a gera upp fortina gagnvart mur minni. Garar er reglulega a uppfra mig um stuna og hans agerir vi a bjarga v sem bjarga verur. Hann er frekar einsamall eirri vegfer. Hann hefur miki fyrir v a n fundi me Bjrgvini Sigurssyni, viskiptarherra, til a gera honum grein fyrir stu mla og a snr handtk su nausynleg a fora sparisjunum fr hruni.

Einn sparisjsstjri landsbygginni sem hefur greiari agang a rherranum er a mati Garars heldurlinurvi a koma essum skilaboum framfri. Hann hafi hitt Bjrgvin einu sinni en Garari fannst hann ekki hafa komi neyarstandinu ngilega vel framfri. egar kom ljs a sparisjsstjrinn tlar a hitta Bjrgvin aftur kallar Garar mig fund niur stra fundarherbergi. Garar biur mig um a koma hyggjum mnum framfri gagnvart sparisjsstjranum. Garar kynnir mig og segir a ar sem a g hafi starfa vi flest allt sem hgt er a hugsa sr innan sparisjakerfisins hef g vntanlega ga hugmynd um stand mla. svo a samskipti flks innan sparisjanna vri frekar formlegt, enda minnti samstarfi stundum str fjlskyldubo, var svona kynning afar ft.

g byrja v a ra um stu mla og a sparisjakerfi vri lklegast ekki einungis a glma vi tmabundna lausafjrrng heldur vri kerfi jafnvel gri lei me a vera gjaldrota ef ekki kmi til innspting ns fjrmagns. San fjalla g um nausyn ess a f fr stjrnvldum ntt fjrmagn og a endurskipuleggja urfi sparisjakerfi fr grunni, helst me hrai. etta eru str or sem undir sumum kringumstum hefu sjlfkrafa ori til ess a maur hefi veri ltinn taka poka sinn stanum. Undir essum kringumstum vorum vi a vonast til ess a au myndu vekja menn til umhugsunar.

Vibrgin komu vart. Hann ltur vart upp fr tlvu sinni og hamast ess sta vi a sinna tlvupsti snum. g b nokkrar sekndur eftir vibrgum, gefst loks upp og sn vi til a labba t r herberginu. Vi a fst loks vibrg hj honum, hann biur mig a sna vi og tskra mli aftur, hann var ekki a hlusta almennilega. Eftir a hafa endurteki ml mitt segist hann tla a bera etta undir rherra.

essi sparisjsstjri er ekki s eini sem hefur takmarkaar hyggjur af stu mla. Sar vikunni dregur Garar mig aftur niur fund me rum sparisjsstjra. g fer enn einu sinni yfir stu mla og segi enn n a g hafi hyggjur af v a sparisjakerfi heild sti svo veikum grunni a a vri ann mund a bresta. Eftir a hafa hlusta ml mitt ltur sparisjsstjrinn mig eins og g s ekki me llum mjalla. Hann horfir djpt augu mn og segir kvei a jafnvel a allt sparisjakerfi yri gjaldrota muni sparisjur hans halda velli. A eim orum sgum finn g a andrmslofti s me eim htti a skynsamlegt vri a g fri af fundinum. Vi tluumst nokkrum sinnum saman eftir Hruni en aldrei minntist hann einu ori ennan fund. a lei um a bil hlft r fr v a hann sagi a allt vri himna lagi anga til a hann ba um neyarasto fr skattborgurum slands, sem hann fkk fyrir sinn sparisj, sem n er meirihlutaeigu rkisins.

Brestir myndast

g hitti kunningja minn, Anton, 101 Hteli daginn eftir. Hann segir mr a flk Landsbankanum s fari a hafa hyggjur. a eru ekki tlurnar einar sem valda eim heldur ltbrag og hegun stjrnenda bankans. Helstu fundarherbergi eru opin svi niri Landsbanka; sta veggja eru einungis gluggar. Flk tekur eftir v a fundir helstu stjrnenda eru allt anna en glalegir; ltbrag eirra ber ess ll merki a veri s a ra afar alvarleg mlefni. Anton hefur rtt vi kveinn yfirmann bankans og spurt hvort allt vri lagi og fr undarleg svr. Hann virist meta stuna svo a staan hafi sjaldan ea aldrei veri betri, etta s einfaldlega tmabundin vandri vegna lausafjrkrsu aljlegum mrkuum. Anton virist tra essu en spyr mig engu a sur hva mr finnist. g segi honum fr hyggjum mnum grfum drttum, a lausafjrkrsan s erfi og eim fjlgi rt sem s a lenda vandri vegna erlendra lna. Hann er bum ttum en farinn a setja spurningamerki vi mislegt. Hann bendir a skrsla Fjrmlaeftirlitsins (FME) fr v gst um stugleika bankanna gefi til kynna a allt vri gum mlum svo ef til vill su hyggjurnar lausu lofti gripnar. Hann auk ess tri v vart a veri vri a ljga beint upp opi gei honum. a kom daginn a a var einmitt a sem gerst hafi.

mean a Garar er kafi a mynda skjaldborg kringum sparisjina er g nnum kafinn vi ml sem sna a jararfr mur minnar. eim fjlgar rt innanIcebanksem skynja a staan er a breytast fr v a vera yfir erfi a vera grafalvarleg. Daginn eftir a sparisjsstjrinn stahfi a allt vri himna lagi dregur Bjarni mig inn Chesterfieldstofuna. Spennan innan bankans var a aukast. Ein maur gjaldeyrisborinu hafi rtt ur hrpa yfir bori aDeutscheBank hafi ekki einungis htt lnveitingum tilIcebankheldur til slands, punktur. Bjarni segir a a rigni yfir sig smtlum fr tlendingum sem hafi hyggjur af stu mla. eir vilji gjarnan f pening sem eir hfu lna tilIcebanktil baka en gjaldfrni bankans s kominn a unnan s a eir viti a a s ekki hgt; me v a taka sm pening til baka gti a skapa runingshrif og a bankinn fri hausinn. Vi tlum um a lklegast vru sjir andaGeorgeSoros, ekktur fjrfestir sem felldi meal annars breska pundi ri 1992, a veja falli krnunnar sem er a veikjast hratt. Millibankamarkaurinn hefur veri lengi virkur en n lnai ekki einu sinni Glitnir lengur og v foki flest skjl. Vi finnum spennuna loftinu og furum okkur v hversu lti vri gert stunni og spyrjum okkur hvort ef til vill s hreinlega ekkert lengur hgt a gera eim tmapunkti. a sem okkur ykir merkilegast er hversu fir, jafnvel innan bankans, virtust hafa hyggjur af stu mla. Tveimur dgum sar var Bjarni ltinn fara fr bankanum.

Mnudagurinn 29. september gat heldur ekki ori anna en eftirminnilegur en ennan dag var mir mn jarsungin. etta var eini dagurinn sem g tk mr fr fr vinnu skum andlts hennar. Sminn hringir klukkan 9.25. a er Hallgerur sem byrjar v a afsaka sig a hringja ennan dag og segir miklu uppnmi Glitnir er fallinn! g hvi og segir hn mr a tilkynning hafi nlega borist um a rki vri a taka yfir rekstur bankans. g lt tlvu mna og s ar straum tilkynninga um yfirtku rkisins. g spuri sjlfan mig hvort a a gti veri a endalok slensks fjrmlalfs vri hafi.

Morguninn einkennist v af v a trtta vegna jararfararinnar og (a sem verur a venju nstu vikur og mnui) a uppfra stugt frttavefsur varandi njustu frttir. a er undarlegt a ba hliarherberginu kirkjunni ur en gengi er fram kirkjuna sjlfan. Hin ytri heimur hafiteigtsig inn fyrir veggi kirkjunnar og hliarherberginu s g tlvuskj me uppfrslu gengi slenskra hlutabrfa. g stenst ekki mti og lt gengi hlutabrfa. Heimurinn fyrir utan var a hrynja. Markasviri Glitnis var ori um a bil aeins 15% af v sem a sama tma ri ur. Bankinn er aurrkastt. Fir tta sig v hversu hrikaleg staan er eim tmapunkti og undanskil g ekki sjlfan mig. Enn einu sinni tta g mig ekki v hvernig standi v a gengi hinna bankanna, Kaupings og Landsbankans, lkki lti. Flk erfidrykkjunni er ekki einungis trtt um mur mna heldur lka run slensks bankalfs sem flk er fari a skynja s fari a snast hratt til verri vegar.

Um kvldi hringir Hallgerur aftur mig. Hn tilkynnir a gyrftin a sj um skuldabrfavaktina einn morgun, til vibtar vi millibankamarkainn, a vri bi a segja henni upp skum endurskipulagningar rekstri. Henni var sagt a a tti a leggja niur a sem ur var kalla eigin viskipti (ar sem g fyrst hf strf) og fleirum r eirri deild yri einnig sagt upp. Bjarni hafi veri ltin taka poka sinn fstudaginn ur og auk ess var nokkrum rum sagt upp. a er me rum orum kvei a lta helsta tengili bankans vi erlendar lnastofnanir og ara manneskjuna innlenda millibankamarkainum htta sama tma og slenskt fjrmlalf er a hrynja.

Daginn eftir kemur Geir r eigin viskiptum til mn v veri er a flytja hann til yfir millibankamarkainn og hann v a lra helstu atriin varandi millibankamarkainn, sem g sjlfur er rtt nbinn a n einhverjum tkum . Hann staldrar ekki lengi vi. g var aeins me tplega sex vikna reynslu millibankamarkaIcebank(Hallgerur hafi ekki miki lengri reynslu en g millibankamarkainum) en arf n a hlaupa milli fjgurra skja vi a reyna a halda bankanum floti, Geir er hreinlega fyrir ltunum. a urfti svo sem ekki mikla spdmsgfu a vita a miki yri a gera ennan dag. Lnshfismat rkisins fll strax vi yfirtkuna Glitni og lnasamningar voru margir komnir uppnm.

hafi g ekki bist vi neitt lkingu vi ennan dag. g efast um a fjrmagn slenskum bankamarkai eigi eftir a sveiflast jafn miki og 30. september, 2008. Milljarar fara inn og tum bankann augnablikum. Skuldabrfamarkaurinn sveiflast svo hratt a NASDAQ hlutabrfavsitalan toppi netblunnar, tpum ratug ur, var hlfgerur barnaleikur til samanburar. a urfti a stemma saman inn- og tfli peninga bankans og halda utan um skuldabrfamarkainum ar sem a panik viskipti voru allsrandi.

g lt til hliar; bi er a fra mr kaffi og brau r mtuneytinu. a var me naumindum a g ni a fara klsetti. Andartaki sar er hdegisverur kominn bori meal fjgurra skja og a v virtist vera rfum rum andartkum sar var aftur komi kaffi ogkruer. Klukkan 15.50, tumntumur en markaurinn lokar, er standi annig a miklar tafir eru farnar a myndast kerfinu. ar sem a fjrhirnar sem voru a fara inn og t um bankann voru svo gfurlega miklar gat a alveg eins veri a Sparisjabankinn endai deginum mnus gagnvart Selabankanum og vri annig s tknilega gjaldrota. g spuri kringum mig hvert Plan B vri eim kringumstum. Svari var a engin slk tlun vri fyrir hendi. 16.15 httu tlurnar loks a uppfrast og ljs kom a Sparisjabankinn var ekki fyrsti bankinn til a vera tknilega gjaldrota, ekki a minnsta ann daginn.

g hef oft hugsa til essa dags. Gaman hefi veri a eiga atburi hans kvikmynd v auvelt vri a klippa saman atburi dagsins og gera heimildarmynd r eim sem lsir upphafi falli slensks fjrmlalfs, sem fr sumum bjardyrum hafi veri margbou.

MWM


Tesla - Ofmeti? J? Nei? Kannski?

Miki hefur undanfari veri rtt um fyrirtki Tesla. Fyrirtki srhfir sig framleislu rafmagnsbla. Markasviri ess er dag $47 milljarar. Markasviri Ford blaframleiandans er til samanburar n um $37 milljara.

Afar margir fjrfestar hafa teki skortstu fyrirtkinu. a felur sr a veja a gengi ess falli nstunni, fugt vi a a hagnast kaupum brfa sem hkka viri. vxtunarkrafa skuldabrfa fyrirtkisins hefur roki upp undanfari. S run er raki til ess a httulag skuldabrfunum er a aukast til muna ljsi ess a fjrfestar telja a hugsanlega ri fyrirtki ekki almennilega vi endurgreislur skuldum snum.

Umran hefur a strum hluta til snist kringum litrkan forstjra ess, Elon Musk. Fyrir nokkrum vikum san sendi hann Twitter skilabo ar sem hann stahfi a fyrirtki yri afskr af markai og keypt fyrir $420 fyrir hvern hlut. Gengi brfa Tesla rauk upp framhaldinu og tpuu margir skortsalar gfurlegum fjrhum, pappr a minnsta. S hkkun hefur san gengi eftir og gott betur, enda kom fljtlega daginn a Musk hafi alls ekki tryggt sr fjrmagn til a afskr Tesla. Lklegt er a Musk veri krur vegna essarar yfirlsingar hans.

Musk geri gott betur sustu viku me v a reykja hass tvarpsvitali, sem var einnig teki upp myndband og er vinslt youtube. r starfsmannavelta hj framkvmdastjrum fyrirtkisins ykir auk ess vera merki um a hlutir gangi allt anna en snurulaust fyrir sig hj fyrirtkinu.

Hva er a sem sumir fjrfestar telja a valdi v a hlutabrf su ofmetin hlutabrfamarkai? Su au ofmetin er skringin hugsanlega a hluta til rakin til atferlisfjrmla (e. Behavioral Economics). a eru kvenir ttir sem gera a a verkum a markasviri fyrirtkisins (a mati eirra sem hafa skortstu fyrirtkinu) er komi t fyrir rkrn mrk. Almennt eru a ungir fjrfestar sem fjrfesta Tesla, ekki lkt Bitcoin (sem er grarleg bla mnum huga). S framtarsn sem Tesla veitir gti hugsanlega veri a hafa hrif fjrfestingum kveinna aila, rtt eins og me Bitcoin sem a umbylta fjrmlakerfinu.

runn Andrsdttir, fyrrum nemandi minn atferlisfjrmlum HR, skrifai ritger varandi hugsanlega tti sem valda essu vermati sastlii vor. Hn hefur veitt mr gfslegt leyfi til a birta hana og hef g btt henni vi hr a nean. g hef uppfrt nokkur atrii og rtt er a taka a fram a ritgerin er ensku a v a nmskeii sjlft er kennt v tungumli fyrir bi innlenda og erlenda nemendur.

MWM

Tesla Inc. Overpriced? Yes? No? Maybe?

Tesla Inc., formerly known as Tesla Motors, was founded in 2003 by Martin Eberhard and Marc Tarpenning, American born entrepreneurs. Eberhard was the chief executive officer (CEO) and Tarpenning the chief financial officer (CFO). The company was named after Nikolas Tesla, who was an American-Serbian inventor, an electrical engineer who is primarily known for his contribution to the current electricity supply system. Tesla Inc. was formed to develop an electric sports car that would run solely on battery power. Elon Musk, co-founder of PayPal, invested $30 million in the company and took his seat as chairman in beginning of 2004. In 2007 Eberhard resigned as CEO and Elon Musk took his place. (Gregersen & Schreiber, 2018)

In 2008 Tesla Motors released its first model, the Roadster. It was the first electric car to achieve 245 miles on a single charge and it could accelerate from 0 to 60 mph in under 4 seconds with a top speed of 125 miles per hour (Gregersen & Schreiber, 2018). Although the new electronic sports car was highly anticipated it did not live up to its expectations as the car received terrible reviews from various car journals. It was featured in one of the episodes of Top Gear. Jeremy Clarkson, Top Gears host, had certain remarks about the car like It is a barely-running science experiment that couldnt survive a full day on the Top Gear track (Sorokanichi, 2016). Tesla eventually sold only around 2400 units of the Roadster. Elon Musk said that the Roadster was a good learning experience for the future (Brown, 2016). Tesla discontinued the production of the Roadster in 2012 and released two new models, the Model S and X, and sold nearly 30.000 vehicles in Q4 2017. (Statista, 2017).

Tesla Inc. (TSLA) went public on June 29, 2010 and thus became the first American car company to be listed since Ford Motor Company 1956 (Burns, 2015). 13.300 shares were offered at a starting price of $17 per stock (Hankin, 2017). For the first two years stock prices stayed around the initial stock price of $17 but by midst of 2013 the stock prices started to rise and by September 2014 the share price had risen to $291, which gave Tesla a market cap of $30 billion. Teslas stock prices were extremely volatile from September 2014 up until March 2015, prices have been on sort of a roller coaster ride, but since then the stock has been on a steady upstream ever since (DeBord, 2015). Today, Tesla trades around $280 per share (Yahoo Finance).

If you look at the surface of Tesla Inc. it looks as if it is a successful company with a bright future and an objective to save the planet with their electric super cars. Tesla has been named the second most valuable car company in America, second to Ford, with a market value of $47 billion (La Monica, 2017). If you look closely you might get a different image as all is not what it appears. Here we will compare Tesla and Ford, so we can get a clearer picture of the current situation. Reason for choosing Ford is that it is a major car manufacturing company in the United States and is also one of the main competitor of Tesla. On average Tesla has delivered 73.000 units of cars, both the Model S and X, compared to Ford Motor Company with an average delivery of 6 million units, per year (Statista, 2018). Net-income of Tesla Inc. in 2016 was -$674.9 million and -$888.7 million in 2015 and has only on two occasions had a positive net profit in their quarter reporting (Bhuiyan, 2017). In comparison to Ford had a net income of $4.6 million in 2016 and $7.4 million in 2015 (Nasdaq, n.a.). Interestingly, Tesla is currently trading at market value of $37B while Ford is trading at $47B.

Currently, Tesla is faced with issues regarding the production and delivery of the new Model 3. Production delays have occurred due to manufacturing and process issues and rumours have been in circulation that Tesla is in need for capital for production to reach its full capacity. Tesla Inc. released mid 2017 that they would be producing 2,000 cars per week and increase that number to 5,000 per week in the start of 2018 and by end of 2018 or start of 2019 reach 10.000 cars per week. So far, Tesla has on average only be able to produce 1,190 cars per week, 12,121 in total (Halford & Randall, 2018).

This paper will attempt to explain the behaviour of investors using common know theories and concepts from behavioural economics. Hopefully these explanations and theories will shed light of what is it is that investors are so interested in Tesla Inc. This paper assumes that the stock is overvalued but by no means tries to prove that is it so.

Heuristics

A common knowledge today is that attention and information is scarce and that is due to that fact that we as humans dont have the time nor the focus to capture all the information that is represented to us. When we are put on the spot to decide we base those decision on information or factors that have grabbed our attention at some point in the past. This is known as heuristics and is one of the main topic in behavioural economics. (Tversky & Kahneman, 1974). Heuristics could be the cause of Teslas rise to success in the stock market particularly if we look at the following three types of heuristics; recognition heuristics, representation heuristics and availability heuristics.

Tesla has gained a lot of media attention in the past years, thanks to Elon Musk, CEO. In 2017 he was listed as top 20 most influential people in the tech industry. Reasons for his mentioning was the electronic sports car, the residential solar power and, his latest project, the space rocket mission, SpaceX (Eadicicco, Fitizipatrick, Peckham & Pullen, 2017). The aim of SpaceX is to find a way to re-use space rockets and, therefore, reduce the manufacturing and launch cost with the mission to revolutionise airspace travel (SpaceX, 2013). With this amount of media attention Tesla receives it creates a massive buzz around the brand and it attracts attention and resides to the top of peoples minds, particularly the younger generation, who more frequently respond to this sort of media buzz. Buzz is when a company or brand is well known, or on the rise, and it becomes the thing that everybody is talking about, word-of-mouth. Younger investors, generation X and Y, seek out investments like that are buzzing particularly in the tech industry, that is new and exciting and companies that are socially and economically responsible (Sullivan, 2013). Tesla fits in with all those criteria and, therefore, it should not come as a surprise that is has gained all this popularity. This behaviour is a classic example of a recognition heuristic (Tversky & Kahneman, 1974). With the mass media coverage of Tesla, information and the buzz become very available to people and that also creates availability heuristics (Tversky & Kahneman, 1974).

Before Elon Musk joined Tesla as CEO he as one of the co-founders of PayPal. When PayPal was sold to eBay for $1.5 billion and Elon Musk, himself, gained $180 million from the deal (Kebnikov, 2017). The deal was widely covered in the media and that is what got Elon Musk on the radar. In the media he is portrayed as having superior knowledge about technology and how to build and run a successful company. When looking at all these aspects he appears to be a reliable and safe bet or as some would say that he is an example of representational heuristic (Tversky & Kahneman, 1974). From a marketing stand point it would be called as conditioning. Tesla is conditioned to be a successful company due to the fact that Elon Musk is the CEO. Conditioning (Schmajuk, 2008) is a behavioural process where are response becomes more frequent and or more predictable in a given environment due to a reinforcement. For example, when a dog sees or smells food it begins to salivate, which is a natural behaviour. In this scenario, the food is unconditioned stimulus and the salvation is an unconditioned response. If we add a bell ringing while food is presented to the dog repeatedly then after a while the dog will identify the bell ringing as an indication of food and he will begin to salivate even if there is no food being presented to him (Schmajuk, 2008). If we look at this regarding Tesla we can see that it has been conditioned in the minds of consumers and investors since Elon Musk is the CEO. For instance, Elon Musk became famous, and regarded as successful, after he sold PayPal. Later he became the CEO of Tesla and his fame and perception of success he carries with him to Tesla and people regarded Tesla in the same manner as Elon Musk. People were more convinced that the company would do well since Elon Musk was the CEO.

Herding and noise trading

History has a funny way of repeating itself. A common trend that occurs regularly in the stock market is whenever something new and exciting enters the market everybody shows interest. This is what we know as herding (Banerjee, A. (1992). A famous example of this behaviour was during the dot.com bubble. It occurred in the 1990s when many companies used the new-found Internet to increase their selling and market awareness. It was heavily invested and was considered perfectly reliable. Similar things happened when Tesla Inc. announced the release of the Model S. Teslas stock price rose rapidly after the announcement along with the positive reviews the car received. Model S was the first electronic sports car that performed like a regular petrol sports car. Tesla became the new shiny toy in the stock market that everybody wanted and thus the stock price rose to what it is today. The data that was provided at the start of the paper gave an overview of the current financial statements of Tesla Inc. From what we could see that it did not look promising but still traders invest heavily in the stock. This could be an indication of noise traders (Wang, 2010) who invest in trending stocks without basing that decision on any numerical data. As the stock price rises on this trending new stock, more and more noise traders invest, which might also be explained with regret aversion (Connolly & Jochen, 2012) as their fear of not being a part of this growing stock and new technology.

Conclusion

Tesla Inc. appears to be like a tech company that is trying to save the world with their revolutionary electronic sports cars but if one looks further into the numerical data it does not appear to be a sturdy company. Negative net-income, low market share in produced car and not meeting the needs of its customers. How can it be that Teslas stock prices just keeps on rising?

Tesla is the sort of company that appeals to younger generations, generation X and Y. These generations are more aware of the environmental issues the world is facing and Tesla appears to be the type of company that is going to change the automobile industry as we know it. A common trait of the younger generation is that they very often want the same things and hence follow the same trends. Tesla fulfils both descriptions and that could be the result of the success it has received. The reason young investors invest so heavily in the company is because they want it to succeed and that could be the reason of its skyrocketing stock prices. Will Tesla succeed? Only time will tell.

References

Gregersen, E. & Schreiber, B. A. (2018). Tesla Inc. Retreived April 1st, 2018 from https://www.britannica.com/topic/Tesla-Motors

Sorokanichi, B. (2016). Elon Musk Admists to Shareholders That the Tesla Roadster Was a Disaster. Retreived April 1st, 2018 from https://www.roadandtrack.com/new-cars/news/a29378/elon-musk-admits-to-shareholders-that-the-tesla-roadster-was-a-disaster

Brown, A. (2016). Heres a look back at the Tesla car that started it all. Retreived April 1st, 2018 from http://uk.businessinsider.com/tesla-roadster-history-2016-3?r=US&IR=T

Statista. (2017). Number of Tesla vehicles delivered worldwide from 2nd quarter 2015 to 4th quarter 2017 (in units) . Retreived April 1st, 2018 from https://www.statista.com

Burns, M. (2015). A brief history of Tesla. Retreived April 1st, 2018 from https://techcrunch.com/gallery/a-brief-history-of-tesla/

Hankin, A. (2017). Tesla IPO: 7 Years On. Retreived April 1st, 2018 from https://www.investopedia.com/news/tesla-ipo-7-years/

DeBord, M. (2015). For 3 months in 2015, Tesla did something weve almost never seen before. Retreived April 1st, 2018 from http://uk.businessinsider.com/3-months-2015-tesla-did-something-never-seen-before-2015-7?r=US&IR=T

Yahoo Finance. (n.a.). Tesla, Inc. (TSLA). . Retreived April 1st, 2018 from https://finance.yahoo.com

La Monica, P. R., (2017). Tesla is worth more than Ford and GM is in sight. Retreived April 1st, 2018 from http://money.cnn.com/2017/04/03/investing/tesla-ford-market-value-gm/index.html

Statista. (2018). YTD Ford brand light vehicle sales in the Unites States as of February 2017 and 2018 (in units) Retreived April 1st, 2018 from https://www.statista.com

Bhuiyan, J. (2017). Tesla posted a record quarterly loss of $619 million as it struggles with Model 3 production. Retreived April 1st, 2018 from https://www.recode.net/2017/11/1/16593134/tesla-model-3-elon-musk-production-q3-earnings-2017

Nasdaq. (n.a.). F Company Financials Retreived April 1st, 2018 from https://www.nasdaq.com

Halford, D & Randall, T. (2018). We built our own model to estimate weekly output of the car that could make or break Elon Musks master plan. Retreived April 1st, 2018 from https://www.bloomberg.com/graphics/2018-tesla-tracker/

Tversky, A & Kahneman, D. (1974). Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases. American Association for the Advancement of Science, 185(4157), 1124-1131. https://doi.org/10.1126/science.185.4157.1124

Eadicicco, L., Fitizpatrick, A., Peckham, M. & Pullen, J. P. (2017). The 20 Most Influential People in Tech Right Now. Retreived April 1st, 2018 from http://time.com/4759416/most-influential-people-tech/

SpaceX. (2015). Reusability: The key to making human life multi-planetary. United States.

Sullivan, P. (2013). Younger Generations Approach to Investing. Retreived April 1st, 2018 from https://www.nytimes.com/2013/09/21/your-money/younger-investors-approach-to-investing.html

Klebnikov, S. (2017). 8 Innovative Ways Elon Musk Made Money Before He Was a Billionair. Retreived April 1st, 2018 from http://time.com/money/4883868/8-innovative-ways-elon-musk-made-money-before-he-was-a-billionaire/

Schmajuk, N. A. (2008). Classical conditioning. Scholarpedia, 3(3). 2316.

Wang, A. (2010). Informed arbitrage with speculative noise trading. Journal of Banking & Finance, 34(2), 304-313. https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2009.07.019

Connolly, T. & Jochen, R. (2012). Regret aversion in reason-based choice. Theory and Decision, 73(1), 35-51.

Banerjee, A. (1992). A simple model of herd behavior.Quarterly Journal of Economics, 107,797-817.


Umbreytanleg skuldabrf

egar kemur a fjrmgnun fyrirtkja skiptir miklu mli hvaa stigi au eru. Stndug fyrirtki fjrmagna sig almennt me eigin f, a er fjrfli sem fst fr rekstri ess, og tgfu skuldabrfa. v meira sem a fyrirtki nlgast a a vera skilgreind sem sprotafyrirtki, eim mun meira vgi f arar fjrmgnunarleiir, eins og tgfa hlutabrfa. Til ess a fyrirtki fari a gefa t hlutabrf sem skr eru almennum markai urfa au almennt a hafa n kvenu flugi rekstri, aallega me tilliti til veltu. Fyrirtki sem eru rt stkkandi en hafa hins vegar ekki en n a sanna sig me tilliti til stndugs hagnaar fyrir fjrmagnslii og skatta (EBIT) svo a tryggt s a skuldabrfaeigendur fi sttanlega vexti, hafa stundum gripi til ess rs a gefa t umbreytanleg skuldabrf.

Skuldabrf - hlutabrf

Umbreytanleg skuldabrf (e. Convertible Bonds) eru stuttu mli skuldabrf ar sem fjrfestar slkra brfa eiga ekki einungis heimtingu vaxtagreislum heldur eiga eir einnig rtt a breyta slkum brfum hlutaf fyrirtkja eftir kveinn tma fyrirfram skilgreindum kjrum. Hugmyndin er s a fjrfestar slkra skuldabrfa taki sig meiri httu til a lna til rt vaxandi fyrirtkja, eins og til dmis Amazon fyrir tpum 20 rum san, en ef vel gengur hj fyrirtkjunum eigi eir mguleika v a breyta skuldabrfunum hlutabrf.

vxtunarkrafan slkum brfum er lgri en ef um venjuleg skuldabrf vri a ra. Venjulegt skuldabrf gti til dmis veri me 15% vxtunarkrfu vegna eirrar httu sem felst v a lna fyrirtki peninga en kannski einungis 5% vxtunarkrfu s raunhfur mguleiki v a umbreyta skuldabrfinu hlutabrf eftir kveinn tma og f mikinn gengishagna, gangi fyrirtkinu vel.

Tmi

Tryggvi Hjaltason bendir nlegri ritger a tgfa umbreytanlegra skuldabrfa er bi einfaldari og fljtvirkari en a gefa t hlutaf. Hann bendir einnig a slk tgfa gti veri nokkurs konar br milli ess tmabils egar a slk brf eru gefin t anga til a bi er a meta sanngjarnt ver hlutaf. sumum tilvikum urfa fyrirtki ekki a greia vaxtagreislur af slkum brfum heldur leggjast r ofan hfustlinn lnstmanum.

etta ir me rum orum a egar a miki liggur a f fjrmagn inn fyrirtki, oft til ess a laga lausafjrstu eirra, getur tgfa umbreytanlegra skuldabrfa veri fsilegur kostur. Vaxtakostnaur eykst lti ( a minnsta minna en ef um venjuleg skuldabrf er a ra) og auveldara er a finna fjrfesta til a veita fyrirtkjum fjrhagslegan stuning egar nausynlegt er a halda rekstri og jafnvel uppbyggingu fyrirtkis gri siglingu.

g var vitali vikunni RV vegna rekstrarrugleika WOW, sem snast a strum hluta um lausafjrvandri fyrirtkisins en einnig rekstarvanda. tgfa umbreytanlegra skuldabrfa er hugsanlegur mguleiki nverandi stu WOW. Hgt er a nlgast vitali hrna.

MWM


Vermtustu fyrirtki heims

a vakti tluvera athygli egar markasviri Apple rauf 1.000 milljara dollara mrinn um daginn. etta er ekki ltil tala. Samtala slenskra skrra fyrirtkja Kauphllinni hefur sveiflast kringum essa tlu undanfarin r, nema hva s tala er krnum en ekki bandarskum dollurum, en hver dollari kostar n kringum 110 slenskar krnur. Markasviri Apple er me rum orum meira en 100-falt meira en markasviri allra slenskra skru flaganna. Anna vimi er fjrmlakerfi slands. Mia vi markasviri Arion banka t fr viri eigin fjr bankans m tla a markasviri allra riggja innlendu bankanna s rmlega 500 milljara krna, sem ir a markasviri Apple er 200-falt meira viri en slagar slenska fjrmlakerfisins (g undanskil hr lfeyrissjina).

5 strstu og FAANG

etta er vissulega hugaver tala en hn segir einungis ltinn hluta sgunnar. Markasviri sumra fyrirtkja aljlegum mrkuum hefur hkka gfurlega undanfarin r, n ess a slkt hafi vaki mikla athygli. NASDAQ hlutabrfavsitalan hefur til a mynda fimmfaldast eftir a hafa n lgmarki mars ri 2009 miri kreppunni sem kom framhaldi af hsnisblunni og skuldsetningar rin ur. vsitlurnar hafi hkka miki hefur slkt ekki tt sr sta me fjlda fyrirtkja, heldur hafa kvein fyrirtki leitt r hkkanir. v tilliti er oft er tala um FAANG fyrirtki, sem er skammstfun fyrirtkjunum:

Facebook

Amazon

Apple

Netflix

Google (sem heitir tknilega Alphabet dag)

essi fyrirtki hafa hkka grarlega viri sustu r. Sem dmi m nefna a markasviri Netflix hefur 80-faldast sastliinn ratug. Viri Google hefur einungis fimmfaldast sama tmabili.

Fjgur af essum fimm fyrirtkjum, Apple, Amazon, Facebook og Google, eru meal fimm vermtustu fyrirtkja heims dag. Vi btist svo gamli tlvurisinn Microsoft. Ekki er ar me sagt a a s einungis vegna fyrri afreka v markasviri Microsoft hefur refaldast sustu fimm rin. Hefi s mikla hkkun ekki tt sr sta vri Microsoft ekki einu sinni meal 10 strstu fyrirtkja heimsins.

a er einnig hugavert a rj af essum fimm fyrirtkjum eru innan vi aldarfjrungs gmul. Amazon var stofna ri 1994, Google ri 1998 og Facebook ri 2004.

2008 og 2018

Ef liti er ratug til baka, nnar tilteki til rsins 2008, kemur ljs a af 10 strstu fyrirtkjum heims (mia vi markasviri) eim tmapunkti eru einungis Microsoft og ExxonMobil enn listanum. ExxonMobil var vermtasta fyrirtki heimsins en er dag einungis tunda stinu. Microsoft var fjra strsta fyrirtki heims og heldur enn eirri stu.

etta endurspeglast fjrfestingum fyrirtkja. nlegu hefti The Economist (sem vsar heimildir hj Bloomberg) kemur fram a au fyrirtki sem fjrfestu mest ri 2008 voru Chevron, ExxonMobil (olufyrirtki), AT&T, Verizon (fjarskiptafyrirtki) og General Electric. dag trna Apple, Alphabet, Amazon, Intel og Microsoft efst eim lista. Hlutfall fjrfestinga tknifyrirtkja af fyrirtkjum S&P 500 hlutabrfavsitlunni hefur um a bil tvfaldast san 2008.

a er einnig merkilegt a markasviri Facebook, sem er fimmta vermtasta fyrirtki heims dag, er n hrra en markasviri Apple rsbyrjun 2014, en Apple var egar ori vermtasta fyrirtki heimsins. San hefur markasviri Apple meira en tvfaldast.

Vntingar fjrfesta

Erfitt er a segja til um hvort vntingar fjrfesta su a nlgast rkrnar vntingar. Mikill vxtur hagnaar arf a eiga sr sta hj flestum essara tknifyrirtkja til a nverandi vermat standist elilegar vntingar. Undantekningin er Apple, en mesta vissan ar snst kringum a hvort fyrirtki haldi eirri gu framleg sem einkennt hefur rekstur ess sustu rin.

Mn tilfinning er s a hugsanlega su sumir farnir a fjrfesta essum fyrirtkjum nnast hvaa veri sem er til a missa ekki af lestinni, en mr gti skjtlast. mnum huga er ekki sama bla vermyndun essara fyrirtkja en lti m t af brega til a gengi eirra falli tluvert.

MWM

ps. g var vitali vegna essa efnis Rs 1 morgun. Hgt er a hlusta a hr en a hefst eftir 39 mntur.


20 strstu hluthafar Gegnsi og traust

Fyrr vikunnifjallai g um neikv hrif ess a Kauphllin treysti sr ekki til a birta vikulega uppfran lista af 20 strstu hluthfum skrra slenskra flaga skum nrra laga varandi persnuvernd. Sar sama dag og s pistill fr lofti birtist frtt Frttablainu (sem fyrstupphaflega athygli essu mli) um mli. vitali vi Pl Hararson, forstjra Kauphallarinnar, var hann spurur a v hvort a Kauphllin gti ekki nlgast essar upplsingar hj flgunum sjlfum og mila eim fram? Hann svarai orrtt: a mtti skoa a n kjlfari a taka upp ntt verklag. Svo framarlega sem a liggur fyrir yggjandi samykki vikomandi einstaklinga og hlutaflgin geta komi v samykki framfri vi Kauphllina, finnst mr alveg koma til greina a skoa a.

etta er heldur langstt. Ef persnuverndarlg koma veg fyrir a hgt s a birta elilegar upplsingar fyrir fjrfesta, er a hpi a hgt s a birta lista reglulega ar sem a srstakt leyfi arf fyrir birtingu slkra upplsinga. etta srstaklega vi um nja eigendur hpi 20 strstu eigenda skrra flaga. g tk upphaflegum pistli mnum varandi etta ml dmi um Stm, flag sem stofna var eim tilgangi a kaupa brf slandsbanka og FL Group. lklegt er a slkt flag hefi til a mynda veitt samykki ess fyrir birtingu slkra upplsinga og hefi vsa persnuverndarlg. Lkja mtti slku fyrirkomulagi vi ljsvita sem virkai nnast alltaf, nema egar a virkilega vri rf honum.

g tlai a fjalla enn tarlegra um etta ml en Gsli Halldrsson hj slandssjum var skrefinu undan mr. Hann sendi mr lnur vikunni ar sem a hann fer nnar yfir etta. Hann hefur veitt mr gfslegt leyfi til a bta eim lnum vi essum pistli.

r lgum um hlutaflg: "Hlutaskr skal t vera geymd skrifstofu hlutaflags, og eiga allir hluthafar og stjrnvld agang a henni og mega kynna sr efni hennar." - etta er v ekki meira einkaml en a a hver sem er getur keypt 1 hlut skru flagi og gert tilkall til ess hvenr sem er a sj lista yfir alla hluthafa og fjlda hluta hvers og eins hluthafa vikomandi flagi.

hverjum fstudagsmorgni hafa essir listar veri birtir rarair og a heyrir nnast til undantekningar a ekki eigi sr sta viskipti kjlfari. Str kaup/slur strra fjrfesta, ekki sst lfeyrissja eru talin mjg jkv/neikv fyrir frambo/eftirspurn vikomandi flagi, eins telst a frttnmt egar erlendir ailar detta inn lista, ailar sem ekki hafa hreyft sig lengi gera a auk ess sem hver og einn getur vissulega lkt og bendir meti hvort skilegir ailar a eirra mati su a eignast of stran hlut vikomandi flagi. Hr eru aeins rf dmi, smuleiis mtti nefna a etta gefur vsbendingu um hversu mikil grun/skortsala er hverju flagi sem er n anna sem yfirhfu mtti snarbta.

Tiltr almennings innlendan hlutabrfamarka hefur lklega aldrei veri minni, sem sst best hr um bil engri tttkuea eignarhaldi hans skrum brfum. etta er risavaxi vandaml sem er ori brnausynlegt a tkla. etta skref er skref tt minni skilvirkni markai, minni gegnsis og minni upplsingargjafar, skref sem halla svo sannarlega meira almenning og minni fjrfesta en strri. a er v mikilvgt a a veri tala gegn essari breytingu a krafti, vi urfum skref tt frekari tttku almennings en ekki skref tt a frekar flingu.

v m bta vi abkin The Return of Trust?er vntanleg sem fjallar um uppbyggingu trausts slandi kjlfar hrunsins. Gsli bendir a ofan a slakari upplsingagjf hallar almenning hva gegnsi varar. g er mehfundur tveggja kafla bkinni auk ess sem g hef skrifa um mlefniur me resti Olaf Sigurjnssyni og Murray Bryant. Fram kemur a traust almennings til fjrmlakerfis slands er enn afar btavant. Hefi frestur til a skila endanlegum drgum ekki veri trunninn hefi g btt essu dmi vi um neikv hrif a byggja upp traust. a er mikilvgt, enda treka g kennslu vi HR a fjrmlakerfi byggir fyrst og fremst trausti.

MWM


Fjrfestavernd frnu fyrir persnuvernd

20 strstu hluthafar

Seint rinu 2007 hafi kveinn einstaklingur samband vi mig varandi eignarhlut kveins einkahlutaflags tveimur skrum fyrirtkjum. Flagi ht Stm og flgin sem Stm tti skyndilega stran hlut voru FL Group og slandsbanki. eim tma var ekki almennt vita um tilvist Stms. essum flaga mnum tti a afar undarlegt a ekkt flag vri skyndilega ori einn af 20 strstu hluthfum essum tveimur fyrirtkjum, sem alekkt var a hfu mikil tengsl. Grunsemdir vknuu hj okkur um a ekki vri allt me felldu essum fjrfestingum, ekki vri hgt a tiloka a elileg skring vri til staar. essar grunsemdir jukust kjlfar frekari rannskna okkar flaginu og var a kristaltrt mnum huga a etta voru ekki flg sem rtt vri a hafa fjrfestingarsfnum fjrfesta.

Sar kom ljs a essi kaup voru besta falli ger til ess a koma veg fyrir slursting brfum FL Group og slandsbanka. a a veri var a handstra genginu me slkum kaupum gaf til kynna a almenn markasfl ru ekki ferinni varandi markasviri essara flaga (FL Group var strax essum tmapunkti augljst dmi um grflega ofmeti flag og hafi reyndar veri a lengi).

Upplsingajnusta Kauphallarinnar

Kauphllin hefur til fjlda ra veitt vikulegar upplsingar um 20 strstu hlutahafa skrra slenskra flaga. Ofangreint dmi snir a slkar upplsingar geta reynst vera gulls gildi egar kemur a v a veita ahald tengslum vi eignarhald fyrirtkja. Fjrfestar geta betur fylgst me run strstu hluthafa me agengi a slkum upplsingum. Su til dmis hpar skyldra fjrfesta skyndilega farnir a mynda stran hluta af eignarhaldi skrs hlutaflags geta fjrfestar betur mynda sr skoun um a hvort hag eirra s betur vari a vera eim hpi hluthafa ea ekki.

Segja m a Kauphllin hafi me essu sinnt jnustu sem almennt fellur undir hlutverki kauphalla. r stula a v a viskipti me verbrf su me eim htti a fjrfestar hafi smu upplsingar um fyrirtki hvort sem eir eru strir, smir ea hafi tk flgum. etta er til dmis ein sta ess a starfsmenn fyrirtkja eru bundnir takmrkunum varandi fjrfestingar eim flgum sem eir starfa vi, ar sem a eir hafa oft betri upplsingar um vnta afkomu vinnustaar sns en utanakomandi ailar.

Slakari fjrfestavernd

Kauphllin tilkynnti sustu viku a vegna nrra laga um persnuvernd s ekki lengur hgt a birta ennan lista reglulega. Fari eign fjrhagslegra tengdra aila yfir ea undir kvein mrk veri slkt fram tilkynnt samrmi vi lg um verbrfaviskipti. tilfelli Stms hefi hins vegar veri erfira a sj slka run og hefi a ekki komi fram fyrr en tluvert lngu sar. N geta hluthafar Arion banka til dmis ekki fengi upplsingar um run hluthafa bankans, sem n egar er afar ljs, framhaldi af nlegu tboi bankans ar sem a 2/3 tbosins fr til erlendra fjrfesta hagstu gengi.

etta skerir eitt af meginhlutverkum kauphalla sem er a tryggja a strir jafnt sem smir fjrfestar hafi sama agang a upplsingum. Samkvmt tilkynningu Kauphallarinnarm leia a v lkum a veri s a frna fjrfestavernd fyrir persnuvernd, sem g tel vera langstt ml. Er vit v a eign strum eignarhlut skru flagi slandi flokkist undir persnuvernd? Hr er eitthva fugsni gangi.

Breyta arf essum nlegu lgum um persnuvernd hi fyrsta tt a ekki leiki vafi a Kauphllin geti fram veitt upplsingar um 20 strstu hluthafa hverju sinni og a fjrfestar fi njan leik elilega upplsingagjf.

MWM


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband