sland, plitk, vaxtastig, gjaldeyrishft og stug slensk krna + Fundur SI

egar kemur a vaxtastigi hverju sinni, gjaldeyrishftum og stugleika gjaldmiils arf a velja og hafna. Freistandi er fyrir stjrnmlaflokka a tala um a afnema gjaldeyrishft, lkka vexti og halda slensku krnunni stugri. Dmin sna a slkt endar alltaf me skelfingu og er fall slensku krnunnar ri 2008 g minning um slkt. Spurningin er, hva vilja stjrnmlaflokkar slandi velja og hafna nstu rin?

Strivextir

Almenna reglan varandi strivexti er s a selabankar hkka vexti egar hagvxtur er mikill. Hkkandi vaxtastig hkkar leigugjald fjrmagns og dregur v r eftirspurn eftir fjrmagni sem nota er til framkvmda og neyslu. Oft hkka selabankar vexti til a sporna vi enslu umfram elileg langtmavimi sem lsir sr stundum of mikilli eftirspurn eftir vinnuafli.

A sama skapi lkka selabankar vexti egar a efnahagur tiltekin rkis er lg, oft me atvinnuleysi sem fylgifisk. a stular a lgra leigugjaldi fjrmagns me a fyrir augum a fyrirtki og almenningur su mttkilegri til ess a taka ln. Slkt eykur almennt neyslu sem eykur eftirspurn eftir vinnuafli og dregur v r atvinnuleysi.

Strivextir slandi dag

Fum hefur dulist a hagvxtur slandi hefur veri grarlegur undanfarin r. Atvinnuleysi hefur til a mynda sjaldan mlst eins lti og dag. Engu a sur telja margir, a n lkka urfi vaxtastig enn frekar. Auvelt vri a benda a hvrar raddir eru um a lkka urfi vaxtastig. Rk gegn of lgu vaxtastigi eru a slkt gti opna hflega tlnastarfsemi og er nlegt dmi hinn mikla ensla lnveitinga til fasteignakaupa Bandarkjunum fyrstu rin essari ld, sem til dmis eru ger skemmtileg skil bkinni The Big Short eftir Michael Lewis (2010).

ljsi ess a slandi er hagvxtur mikill og atvinnuleysi vi svipu mrk og a var rin 2005-2007 virist vera verstukennt kalla eftir lgra vaxtastigi. essi kll um lgra vaxtastig er hugavert a tengja vi kenninguna um hinn mgulega rhyrning (e. Impossible Trinity). grein sem birt var Vsbendingu vor fjallai g um ennan rhyrning. Horfi g til tveggja nlegra rannskna sem veita kvena innsn inn lklega run slandi varandi herslur vaxtastig, stugleika slensku krnunnar og fjrmagnshft. Hr er samantekt af eim skrifum og fjalla g auk ess aeins nnar um efni og stuna eins og g s hana dag.

Hinn mgulegi rhyrningur

Kenningin um mgulega rhyrninginn segir a rki geti hverjum tmapunkti einungis vali tvo af remur skilegum kostum vaxtaumhverfi og stugleika fjrmagns. eir eru:

  1. Frjlst fli fjrmagns
  2. Sjlfst vaxtastefna
  3. Beintenging gengi gjaldmiils

Hgt vri til dmis hgt a hafa frjlst fli fjrmagns og beintengja gengi gjaldmiils en er ekki hgt a vera me sjlfsta vaxtastefnu. Vaxtastig getur , me rum orum, ekki veri anna en a er helstu viskiptarkjum. Rki Evrpusambandsins eru dmi um svi me frjlst fli fjrmagns og beintengingu gamla gjaldmili snum vi evruna en sjlfsstri vaxtastefnu allra rkja var frna vi inngngu sambandi. Vri Austurrki til dmis me lgra vaxtastig en arar Evrpujir myndi fjrmagn fla fr landinu til annarra evrulanda ar sem hgt vri a f hrri vexti. Vri vaxtastigi hrra Austurrki myndi fjrmagn fla til landsins me unga sem landi ri ekki vi. Austurrki yrfti a lkka vaxtastig njan leik, aftengja beintengingu gjaldeyris (me rum orum, htta a nota evruna) ea hefta innfli fjrmagns til landsins.

v er a svo a, s sjlfst vaxtastefna einnig rkjandi leiir a nnast undantekningalaust endanum til leirttingar gjaldmili ess, v sjlfssttt vaxtastig ir nr undantekningarlaustmismunandi vaxtastig milli ja. S vaxtastig til dmis hrra en helstu viskiptalndum flir erlent fjrmagn inn landi sem eykur eftirspurn eftir innlenda gjaldmilinum. v til vibtar myndi almenningur og fyrirtki taka ln erlendum myntum v eir bru enga gjaldeyrishttu. Selabanki getur vegi mti slkri run a kvenu marki anga til blaran springur og gengi gefur eftir.

g hef fjalla ni um etta efni ur og hgt er a sj grein hrna.

etta tiltlulega lgml er tiltlulega einfalt en samt ttuu margar jir sig ekki mikilvgi essara tengsla fyrr en um seinan. Dmi eru frndjir okkar, Finnland og Svj, sem kusu ll rj hornin og var a str sta bankakreppunnar sem skall rin 1990-1992 (Jonung, Kiander og Vartia 2008). Svipaa sgu m segja um Mexik ri 1994, mrg Asurki rin 1997-1998 og Argentnu 2001-2002 (Allen 2003). Svipaar astur rktu hr fyrir hrun. svo a beintenging hafi ekki veri vi li slandi rin fyrir hrun var frjlst fli fjrmagns rkjandi hr og ofurhersla lg stugan gjaldmili a v marki a Selabankinn hkkai vexti (langt umfram vexti rum lndum) miki rin fyrir hrun me a fyrir augum a styja vi slensku krnuna. slendingar, sem margir hverjir tldu a slenska krnan hldist stug, tku erlend ln miklum mli, enda vaxtastig hr komi hstu hir. Eftir mrg r ar sem erlendur gjaldeyrir var nnast tslu (eins og reyndar dag, sj hrna) endai s sla me mikilli veikingu slensku krnunnar sem olli slensku jbi strkostlegum skaa (sj til dmis rstur Olaf Sigurjnsson og Mr Wolfgang Mixa 2011).

a er kvein einfldun a rki hafi ekki nema um tv horn a velja. Mrg eirra hafa frna hluta af fleiri en einu horni, einfaldlega mismunandi magni. Dmi um slkt vri a frjlst fli fjrmagns vri a hluta til staar og beintenging vi ara gjaldmila vri ekki bein heldur mtti gengi sveiflast innan kveinna marka. Erfitt er a mla slkar frnir. Hins vegar er hgt a lta svo a s einu horni algjrlega frna s samspil tveggja tta me stuulinn tvo. Hins vegar er einnig hgt a frna hluta af fleiri en einu horni. S til dmis kringum helming af tveimur hornum frna, er frnin hj eim tveimur me samtluna einn. er engu a sur stuullinn tveir en til staar hornunum. a er a sem mrg rki dag gera, frna hluta af kannski tveimur hornum og eru hornin samtals nlgt stulinum tveimur* (Aizenman et al., 2013).

Nverandi staa slandi

Afnm gjaldeyrishafta hefur breytt astum slandi tluvert. Gjaldeyrishft voru mrg r frn slands hinum mgulega rhyrningi, v hr hefur rkt sjlfst vaxtastefna og unni hefur veri a v a styrkja krnuna (virist vera trlega fjarlg verld ri 2017, aeins nokkrum rum sar). kveinn gjaldeyrishft rkja enn v erlendir fjrfestar mega ekki fjrfesta slenskum skuldabrfum n frna sem gerir slkar fjrfestingar ltt fsilegar. slendingar geta aftur mti fjrfest nstum v a vild erlendis og eru lfeyrissjir meira a segja hvattir til a auka fjrfestinga erlendri grundu. tla m v grflega a helmingi til rijungs ess horns rhyrningnum s dag frna.

Rssibanarei slensku krnunnar hefur veri grarleg sustu r. Ef einhvern tma hefur veri tkifri til a beintengja slensku krnuna vi arar myntir me einhverjum htti er a nna. Er jafnvel rmi til a veikja krnuna ur en kmi til slkrar beintengingar.

Vaxtastig slandi er hins vegar verfugt vi nnur rki. Flest viskiptarki slands eru me strivexti kringum 1%, en strivextir slandi eru egar essar lnur

skrifaar 4,25%. a rkir v gfurlegur vaxtamunur. S vilji til a minnka gengissveiflur slensku krnunnar eru g rk fyrir v a essi vaxtamunur urfi a minnka.

etta eru helstu rk fyrir v a vaxtastig hrlendis eigi a lkka a slkt s andstu vi almennu reglu a vaxtastig eigi einungis a lkka egar samdrttur sr sta efnahagslfinu. Vru gjaldeyrishft enn frekar afnumin yri enn meiri rf v a minnka vaxtastig ea lifa me enn frekari stugleika krnunnar.

sland og umheimurinn

Til a glggva sig lklegum herslum tengslum vi hinn mgulega rhyrning slandi nstu rum er vert a lta til rannskna um herslu ja sustu ra essu tilliti. Aizenman ofl. (2013) rannskuu muninn herslum milli invddra ja (e. Industrialized countries) og nmarkasja (e. Emerging market countries).

Helstu niurstur Aizenman ofl. eru a herslur invddra ja fr aldamtum hafa veri a auka beintengingu gjaldmilum (a er a minnka gengissveiflur) og veita frjlst fli fjrmagns. a ir me rum orum a sjlfsst vaxtastefna hefur viki til hliar. Evrusamstarf margra ja skrir essa run a kvenu marki.

Nmarkasjir hafa aftur mti lagt mesta herslu samspil sjlfstrar vaxtastefnu og beintengingu gjaldmila (ea sporna vi sveiflum) og v frna frjlsu fli fjrmagns. Minnsta herslan hj nmarkasjum hefur sni a samspili beintengingar gjaldmila og frjlsu fli fjrmagns. Lklegt er a r jir su illa brenndar af frjlsu fli fjrmagns tunda ratugnum egar fjrmagnsfli inn lnd eirra orskuu efnahagslegar blur og fjrmagni hrfai egar a slm hrif mikillar ofenslu fru a gera vart vi sig. a er v skiljanlegt a r jir su tilbnari en ella til a frna frjlsu fli fjrmagns.

essu tilliti svipar nverandi herslu slands, a er sjlfsstrar vaxtastefnu, mest til nmarkasrkja. Mesta herslan sustu r hefur veri frn formi gjaldeyrishafta, a er frjlsu fli fjrmagns. Skilgreini slendingar sig sem invdda j m telja lklegt a breyting veri essari stefnu. A afnema gjaldeyrishft a hluta til hltur a a a slendingar urfi a stta sig vi enn frekari sveiflur slensku krnunni ea minnkun vaxtamunar. Slkt er skref tt a stefnu invddra ja.

v m vi bta a Aizenman ofl. benda einnig a nmarkasrki hafa auki gjaldeyrisfora sinn miki til ess a auka getu sna til a hggva hluta af hverju horni rhyrningsins en halda engu a sur jafnvgi a v marki a halda stulinum tt a einum. etta er svipuum takti og n er a gerast slandi, me stugum kaupum Selabankans erlendum gjaldeyri.

sland Hgri / vinstri

Beckmann ofl. (2017) birtu mjg nlega rannskn sem tekur svipaan pl hina og Aizenmann ofl. eirra rannskn einblndi hins vegar hvort r kvaranir sem voru teknar hva varar horn rhyrningsins vru mismunandi eftir v hvaa stjrnmlalegu fl, a er til vinstri ea hgri, vru randi.

Fram kemur grein eirra a nausynlegt s a agreina milli tmabila. egar nr dregur kosningum virast stjrnmlamenn lklegri til ess a einblna skammtmasjnarmi og taka kvaranir sem auka hagvxt, svo a langtmahrif af slkum kvrunum su ekki endilega skynsamleg. essu til vibtar hefur staa efnahags hverju sinni hrif. egar bjtar efnahagsmlum virast stjrnmlamenn vera tilbnari til ess a hlira til hugmyndafri sinni.

A essu sgu gefa niurstur Beckmann o.fl. til kynna a ltill munur er vinstri og hgri stjrnum hva varar frjlst fli fjrmagns. Vinstri stjrnir leggja hins vegar minni herslu beintengingu gjaldmila og meiri herslu sjlfsta vaxtastefnu egar efnahagurinn er sttanlegur. Rki samdrttur efnahagslfinu virast vinstri stjrnir aftur mti breyta hugmyndafrilegri stefnu sinni og eykst herslan beintengingu gjaldeyris og herslan sjlfsta vaxtastefnu minnkar. Me rum orum, ef samdrttur er rkjandi eykst herslan minni sveiflur gjaldeyri hvers rkis.

Ekki er fjalla srstaklega um hugmyndafri hgri stjrna greininni en ar sem teki er fram a ltill munur s vinstri og hgri hugmyndafri varandi frjlst fli fjrmagns m leia a v lkum a hgri stjrnir hafi verfuga sn hinum hornum rhyrningsins. Hgri stjrnir eru v lklegar til ess a leggja, elilegu rferi, (a er egar a efnahagsvxtur er sttanlegur) herslu beintengingu gjaldmila og minni herslu sjlfsta vaxtastefnu. etta er samrmi vi fyrri rannsknir sem sna a hgri stjrnir vilja sur vinna sig r efnahagslegum lgum me v a veikja gengi og sporna annig vi atvinnuleysi, v a eykur verblgu og hkkar vaxtastig, en slkt kemur niur langtmafjrfestingum.

sland innan rhyrningsins

Me ofangreindar rannsknir til hlisjnar er hgt a stasetja mgulega stu slands mgulega rhyrningnum nnustu framt.

astum sem nveri rktu, ar sem a hgri stjrn var rkjandi mtti samkvmt ofangreindum rannsknum leia lkum a v a runin yri aukna herslu beintengingu gjaldmiils kostna sjlfstrar vaxtastefnu. Samkvmt essu mtti telja a beintengingu yri komi tmabilinu einhverju formi og a strivextir myndu lkka miki ttina a eim strivxtum sem rkja hj helstu viskiptajum okkar. Benda m eim efnum a sett var laggirnar riggja manna verkefnisstjrn um peningastefnu slands. tilkynningu fr fjrmlaruneytinu kom orrtt fram: endurskouninni verur rammi nverandi peningastefnu metinn, greint hvaa umbtur s hgt a gera peningastefnunni a v gefnu a halda skuli megineinkenni nverandi peningastefnu sem byggir verblgumarkmii og greina ara valkosti vi peningamlastjrnun, svo sem tfrslur gengismarkmii, til dmis me hefbundnu fastgengi ea fastgengi formi myntrs (feitletrun ger af mr).

etta breyttist grarlega miki egar stjrnin sprakk um daginn. Me aukinni vissu um plitskt framhald er lklegt a handan hornsins s vinstri stjrn. Samkvmt niurstum Beckman et al. er lklegra a undir slkum kringumstum sveiflist gengi slensku krnunnar enn meira en ur og a vaxtamunur haldist fram mikill milli slands og viskiptalanda okkar. Me rum orum, strivextir gtu allt eins hkka verfugt vi a sem flestir markasailar geru ur r fyrir.

etta hefur ekki fari framhj markasailum. vxtunarkrfur flestra vertryggra skuldabrfa hkkau um 50 bps (hlft prsent) daginn eftir a stjrnarslitin ttu sr sta. Hkkandi vaxtastig hefur neikv hrif gengi hlutabrfa enda hefur gengi flestra hlutabrfa hrlendis lkka sama tmabili.

Tilkynning Selabankans um vaxtalkkun sustu viku kom v mrgum markasailum vart. g tel a s lkkun hefi ekki tt a vera svo vnt tindi. svo a vinstri stjrn s hugsanlega ppunum fara hrif ess a gjaldeyrishft hafi veri afnumin tplegast framhj peningastefnunefnd selabankans. Jafnvel eftir lkkun strivaxta sustu viku er enn kringum 3% vaxtamunur milli slands og helstu viskiptalanda okkar. Vissulega frast strivextir hrlendis lklegast ekki jafn hratt ttina a erlendum strivxtum ljsi ess a vinstri stjrn s hugsanlega ppunum, samkvmt ofangreindum rannsknum, en leitnin er engu a sur ttina.

a eru kostir og gallar vi frnir hinum mgulega rhyrningi. Vru gjaldeyrishft til a mynda afnumin a fullu myndi auki fjrmagn fla til slands kaupum skuldabrfum. Slkt myndi rsta vxtunarkrfunni niur ttina a vaxtastigi annarra landa. Me v myndu vextir almennings og fyrirtkja lkka. mti koma au rk a a gti njan leik leitt til ofenslu og jafnvel a hinga flddi fjrmagn sem hrfai versta augnabliki. eir sem muna eftir atburarrs tengslum vi slensku krnuna ri 2008 urfa vart upprifjun varandi au hrif a halda.

Ekki er lklegt a vaxtastig hrlendis frist ttina a erlendu vaxtastigi. a myndi auka stugleika slensku krnunnar en mti kmi a ahaldsagerir yru nausynlegar. Einfaldasta leiin eim efnum vri a hkka skatta og draga r fjrfestingum.

Stefnan hj slenskum stjrnmlaflokkum?

hugavert vri a heyra fr stjrnmlaflokkum hvaa herslur eir koma til me a hafa essu sambandi. Afar lklegt er a nokkur eirra vilji auka gjaldeyrishft njan leik. Hins vegar vri hugavert a heyra hvort eir telji a afnema eigi hft a fullu, hvort a eir lti frekar til aukins stugleika slensku krnunnar me einhverri tgfu af beintengingu ea hvort frna tti sjlfstri vaxtastefnu, ea draga r henni a einhverju leyti. g skora v slensku stjrnmlaflokka sem n bja fram a svara eftirfarandi:

  1. Er vilji til a auka gjaldeyrishft enn frekar?
  2. Er vilji til a minnka gengissveiflur slensku krnunnar?
  3. Er vilji til a vihalda sjlfstri vaxtastefnu?

adraganda kosninga er freistandi a svara llum ofangreindum spurningum me svarinu j. Slkt vri aftur mti trverugt og myndi n efa leia til fjrmlalegs hruns einhverjum mli kvenum tmapunkti. Stjrnmlaflokkum er hr me boi a svara athugasemdakerfinu hr a nean.

MWM

* Stuullinn einn er notaur greininni. g tel a essu s betur lst me v a mia vi stuulinn tvo.

Fundur Samtaka inaarins

morgun (17.10.2017) hldu Samtk inaarins hugaveran fund um herslur flokkanna varandi innviauppbyggingu slandi nstu rin. Hgt er a sj upptku af fundinum gegnum ennan tengil - http://www.si.is/frettasafn/ahugaverdar-umraedur-a-fundi-si-med-forystufolki-stjornmalanna.

fundinum stu talsmenn allra flokka framboi fyrir svrum. Fundarstjrinn lagi mikla herslu a talsmennirnir svruu tiltlulega afdrttarlaust spurningunum, sumum helst me j ea nei svrum. Flest af v sem a spurt var um tengist essari grein. g fjalla hr stuttlega um rj atrii, bti vi athugasemdum og auk ess san tveimur spurningum sem g hefi komi framfri hefi fundargestum gefist kostur slku lok fundar.

lgur fyrirtkja

Spurt var a v hvort a lkka tti lgur fyrirtkja. rst var srstaklega talsmennina a fjalla um tryggingargjald fyrirtkja og hvort a a veri lkka nstu mnuum. Segja m a allir flokkar hafi teki undir etta og lofuu nnast allir flokkarnir a a veri lkka nstu mnui.

Peningastefna

Hr voru sumir talsmenn spurir t herslur varandi peningastefnu. v miur voru ekki allir talsmenn spurir t skoun sna eim efnum, ekki veit g af hverju. orsteinn Vglundsson (Vireisn) sagi a essar kosningar ttu a snast fyrst og fremst kringum herslur varandi skatta, gengi (slensku krnunnar) og vaxtastig. Segja m a hann hafi ar undirstrika mikilvgi essarar greinar umrunni um komandi kosningar.

eir talsmenn sem tku til mls voru flestir sammla um a stug krna vri forgangsml. orsteinn Vglundsson vill lta beintengja krnuna og benti a sland vri eina sma rki heimsins me fljtandi mynt. Bjrt lafsdttir (Bjrt framt) sagi auk ess a lta tti til vaxtastigs og athuga yrfti hvort a slendingar vildu jafnvel ganga Evrpusambandi. Sigrur sthildur Andersen (Sjlfstisflokkur) btti v vi a lkka tti einnig skatta til a rva atvinnulf slendinga en lafur sleifsson (Flokkur flksins) talai um a horfa til byrgrar efnahagsstefnu.

Umra um vaxtastig var ltil. Bjrt lafsdttir talai um a lkka yrfti vexti og hreyfi enginn talsmaur mtmlum vi v. Bergur lason (Miflokkurinn) talai um a lkka yrfti hsnisvexti og maldai enginn talsmaur minn vi eirri athugasemd. Enginn talsmaur a minnsta sagi a nausynlegt yri a halda vaxtastigi mia vi nnur lnd hu.

Uppbygging innvia

Samkvmt greiningu SI er uppsfnu vihaldsrf innvia 372 milljara krna, ea kringum 2/3 af rlegum skatttekjum rkissjs. Spurt var hvort a kraftur yri settur uppbyggingu innvia nstu fjgur r. Allir talsmenn flokkanna sgu j vi eirri spurningu.

Mn greining

Almennt vilja flokkarnir stugan gjaldmiil, jafnvel beintengingu. Enginn flokkur mtmlti v a lkka yrfti vaxtastig. Engin umra tti sr sta um gjaldeyrishft en a kmi mr vart a einhver flokkur fri a leggja til aukin fjrmagnshft milli landa.

Allir flokkarnir vilja auka fjrfestingar innvii landsins. Mia vi uppsafnaa rf, er um mjg miklar fjrfestingar a ra. Veri ekki tluverur slaki efnahagslfinu samhlia essu er ljst a s ensla sem n rkir aukist enn frekar. Samt lagi enginn talsmaur til a hkka vaxtastig samhlia slkum ensluhvetjandi hrifum.

Spurningar

Fyrsta spurning: Allir flokkar vilja minnka tryggingargjald fyrirtkja. a myndi auvelda starfsumhverfi eirra. Samkvmt svrum talsmanna flokkanna verur a lkka innan 12 mnaa og tti ltil vissa a rkja um a ml. etta kemur til me a auka vilja vi innviauppbyggingu ar sem a starfsumhverfi fyrirtkja til slkra framkvmda batnar.

Aftur mti rkir vissa um fyrirtkjaskatt nstu rin. v hefi g spurt talsmennina hvort a stefna hafi veri myndu varandi fyrirtkjaskatt nstu fjgur rin.

nnur spurning: Ef stefnan er a halda gengi krnunnar stugu, lkka vaxtastig og halda v frjlsu fli fjrmagns sem n rkir (jafnvel auka a), og auka framkvmdir innvium landsins, hvaa agerir eru handan hornsins til a koma veg fyrir ofhitnun slenska hagkerfinu?

MWM

Heimildir:

Ahamed, L. (2009). Lords of finance: The bankers who broke the world. United States. Penguin Books.

Aizenman ofl. (2013). The Impossible Trinity Hypothesis in an Era of

Global Imbalances: Measurement and Testing. Review of International Economics, 21(3), 447-458.

Allen, M. (2003). The Crisis That Was Not Prevented: Argentina, the IMF, and Globalisation.

FONDAD.

Beckmann ofl. (2017). The political economy of the impossible trinity. European Journal of Political Economy, 47 (2017) 103123.

Jonung, L., Kiander J., & Vartia P. (2008). The great financial crisis in Finland and Sweden: The dynamics of boom, bust and recovery, 1985-2000. European Economy Economic Papers, 350, 1-70.

Lewis, M. (2010). The Big Short: Inside the doomsday machine. New York: W.W. Norton & company.

Reinhart, C.M. & Rogoff, K.S. (2009). This time is different. New Jersey: Princeton University Press.

Sigurjonsson, T.O. & Mixa, M.W. (2011). Learning from the worst behaved: Iceland's financial crisis and the Nordic comparison. Thunderbird International Business Review, 53(2), 209223.


Atferlisfjrml (e. Behavioral Economics) skn

g hef stundum sagt a B.S.B.A. gra mn fjrmlafri hafi stula a v a g hafi fengi vinnu vi fjrml en B.A. gra mn heimsspeki hafi haft mestu hrif fjrfestingarkvaranir mnar.

etta tti srstaklega vi um rin:

  • 1999-2000 egar a g taldi aInternet i hefi skapa blu hlutabrfum.
  • 2002-2003 egar a "engin(n)" vildi sjhlutabrf
  • 2007-2008 egar a httusknin var gfurleg hlutabrf og lntkur erlendummyntum.
  • 2008 + eftir hrun egar a slensk og erlendhlutabrf voru oft tum afar drt verlg

ll ofangreind tmabilbru mis merki um a hlutabrf voru annahvort grflega ofmetin ea vanmetin. Snemma ferli mnum vi fjrml fr g a beina athygli mna a sem kallast ensku Behavioral Economics (ea Finance) sem ekkist slandi aallega sem atferlisfjrml. au fri askilja milli ess heims fjrmla sem sr sta Excel skjlum og hins raunverulega heims ar sem a tilfinningar hafa hrif kvrunartku einstaklinga og jafnvel heilu samflaga, mismiklum mli. ekking essum frum hjlpar manni miki vi a vita hvenr kauptkifri eru til staar og kannski aallega vi a forast a a vera frnarlamb tmabilumegar a margir fjrfesta hlutabrfum sem fela sr miklar vntingar sem eru ekki nausynlega raunhfar, oft egar a stemmningin kringum au einkennist af bjartsni sem ltil innsta er fyrir.

Lengi vel tti fum etta vera merkileg vsindi, enda hafa frin oft veri (rttilega) gagnrnd fyrir a hafa lti skipulag. m segja v til varnar a einstaklingar og samflg myndist ekki Excel skjlum heldur sveiflist oft tum me eim htti a f Excel skjl ni a skra slkt a neinu marki.

essi fri eru hins vegar nna a naukinni kjlfestu innan frisamflagsins. ri 2002 hlaut Daniel Kahnemann Nbelsverlaunin hagfri fyrir rannsknir snar atferlisfjrmlum samt Amos Tversky (hann d nokkrum rum ur og verlaunin eru aldrei veitt eftir andlt einstaklings). ri 2013 hlaut Robert Shillersmu verlaun en hann spi meal annars miklu verfalli verbrfa ri 2000 og varai mrg r vi hsnisblunni nokkrum tgfum af bk sinniIrrational Excuberance. ͠dag fllu verlaunin svo skaut Richard Thaler, sem hefur ekki einungis rannsaka atferlisfjrml gegnum tina heldur hefur hann einnig veri duglegur vi a draga saman rannsknir v svii me skipulgum htti. v m vi bta a Thaler var lrisveinn Kahnemann og Tversky.

g kenni atferlisfjrml HR og nota nokkur dmi kringum rannsknir Thaler vi kennslu mna.

vitrnt gengi brfa

Eitt dmi er a hversu skilvirkir markair geta ori egar a kvei i sr sta er Palm miri Internet blunni kringum sustu aldamt. Fyrirtki 3Com seldi 5% af eign sinni dtturfyrirtki snu Palm, sem var a fullu eigu ess. Tilkynnt var a3Com myndi auk ess selja hinn 95% hlut sinn nu mnuum sar. Brfin voru skr marka eins og um hvert anna fyrirtki vri a ra. Miklar vonir voru bundnar vi Palm (r rttust ekki). Hver hluthafi 3Com tti eftir skrningu 1,5 hluti Palm. Hvert brf Palm var genginu $95, sem ddi a hver hluthafi 3Com tti brf Palm sem voru $142 viri. sama tma var gengi brfa 3Com einungis $81 viri, sem ddi a viri murflagsins var raun neikvtt um $61!

stan var s a svo a margir su a viri Palm brfa var "t r kortinu" gtu fjrfestar ekki ntt sr etta. eir ttu engin brf Palm til a selja. eir sem vildu taka skortstu brfunum komust fljtlega raun um a slk brf voru hreinlega ekki boi ea gegn svo hu gjaldi a mgulegt var a nta sr etta misvgi. v geta tilvik tt sr sta ar sem a flestir reyndir markasailar vita a gengi brfa hlutabrfamrkuum er raunhft en geta engu a sur ekki ntt sr a.

etta eru g rk fyrir v a leyfa skortslu mrkuum. Su engir seljendur markai gegnum skortslur er htt vi a gengi brfa hkka of miki tmabundi ar sem a seljendahpurinn takmarkist vi sem eiga brf fyrir kvenum flgum. etta srstaklega vi um flg sem f skyndilega mikla athygli fjlmilum.

vitrnhttudreifinglfeyris

Anna dmi sem fengi er hj Thaler er hvernig fjrfestar dreifa stundum httu me skynsmum htti, a sem hann og Benartzi skilgreina ensku sem naive diversification ea einfeldningsleg httudreifing. Flestir Bandarkjamenn sj sjlfir um a dreifa eignasfn sn lfeyrissjum snum (svokllu 401K plan). RannsknirThaler og Benartzi benda til ess amargir dreifi httu sjum einfaldlega jafnt milli sja n ess a taka tillit til ess hvernig sjir eru boi.

Su til dmis fimm sjir boi sem flestir fjrfesta aallega hlutabrfum, e.t.v. aeins einn sem fjrfestir skuldabrfum, er tilhneiging til ess a skipta jafnt milli sja annig a lfeyrisegar spara elilega miki hlutabrfum. essi hlutfll snast vi egar a flestir sjir sem boi eru fjrfesta skuldabrfum. Elilegri hlutfll vru aftur mti kringum 50% hlutabrfum og 50% skuldabrfum fyrir langtmafjrfesta eins og lfeyrisegar eru oftast skilgreindir.

MWM


Hsnisln Seint er a byrgja brunninn, barni er dotti ofan

Hsnisln Seint er a byrgja brunninn, barni er dotti ofan

Eitt af v sem a olli mrgum fjlskyldum miklum, jafnvel mestum, bsifjum framhaldi af hruninu var a fasteignaver fll um 20% sama tma og verblga jkst rsgrundvelli svipuu mli. etta misvgi treikningihfustls hsnislna, sem miast vi neysluvsitlu, og hsnisvers geri a a verkum a str hluti landsmanna skuldai skyndilega meira hsni snu en viri hsnisins. rtt fyrir etta hefur enn ekkert veri gert til a fyrirbyggja slkt. er einfld lei til staar sem er a tengja hfustl hsnislna vi vsitlu fasteigna. Lkki hsnisver einhverjum tmapunkti lkkar hfustll lna smu hlutfllum og flk sr eignamyndun sna hsni snu haldast hlutfallslega stugu.

Glei og glaumur 2017

a hefur veri aldeilis gaman, ef svo mtti a ora komast, a kaupa fasteign sustu r. a srstaklega vi um r fasteignir sem keyptar voru rin 2009-2011 egar a efnahagsleg framt landsins hkk blri. San hefur vsitala neysluvers, og v verblga, veri afar lg. sama tma hefur fasteignaver roki upp. Kaupendur hafa v auki eignamyndun hsni snu undanfarin r grarlega og veri v skiljanlega mjg sttir me sinn hlut.

a er nnur hli teningnum. Nir kaupendur urfa dag a borga miklu meira fyrir fasteign sna en ur. a er ekki einungis krnum tali heldur a sem mestu mli skiptir, kaupmtti launa. etta og anna varhugavert er dregi fram nrri mnaarskrslu balnasjs um hsnismarkainn. ar kemur til dmis fram a fr aldamtum hefur kaupmttur launa aukist um rmlega 40%, sem sjlfu sr er grarlega mikil aukning kaupmtti. Aftur mti hefur raunver barhsnis hkka um 80% sama tmabili. Ltill munur var essum tveimur strum rin eftir hrun en sustu tv r hefur bili aukist grarlega miki eins og sst essari mynd sem tekin er r skrslunni (rauu strikin er mn vibt en tmasinn er aeins nkvmur, stundum sama rtal og stundum tv r milli).

Inkedkaupmattur launa raunverd ibudarhusnaedis_med aherslum

Raunver hsnis dag er ori hrra en a var ri 2007 en verur a lta til ess a kaupmttur launa er nstum v 20% hrri en hann var ri 2007.

Kaupendur, lnastofnanir og lfeyrissjir a sr hndum hsnislnum vegna reynslunnar ri 2008 og nstu ra egar a fasteignaver fll miki viri sama tma og ver vara, srstaklega innfluttar, hkkai miki og vertrygg ln ndust t. etta hefur breyst miki sustu tv rin. N baln, srstaklega hj lfeyrissjum, hafa snaraukist essu tmabili. Me rum orum, flk er a auka lntkur til hsniskaupa egar a baver er hstu hum. etta sst glgglega essari mynd sem aftur er fengin r skrslunni.

ny ibudalan

a kemur einnig fram skrslunni a rleg aukning skuldastu heimilanna hefur a raunviri ekki mlst hrri en n san lok sumars 2008.

Vert er a benda a raunvextir hsnislna eru dag tluvert lgri en eir voru ri 2007. a gerir leigugjald ess hluta fasteigna flks sem a ekki, og leigir v beint formi vaxtagreislna, drara. Minni greislubyri opnar v dyrnar hkkun fasteignavers. Svipu run vaxtastigs er til dmis sg skra a strum hluta hkkun fasteignavers mrgum svum Danmrku til dmis dag.

2007 stand asigi?

hyggjuefni er a essari run svipar mjg til ess sem gerist rin fyrir hrun. Aukin skuldsetning, hkkun fasteignavers og sterk slensk krna arf sjlfu sr ekki a vera slm tindi, en slkar astur gera nlega fasteignakaupendur berskjaldaa fyrir falli. Gefi slenska krnan njan leik eftir er vibi a verblga hkki. N, egar n er veri a byggja njar fasteignir af miklum krafti, er vibi a mesta hkkun fasteignavers hafi egar tt sr sta.

Ef kreppa skellur a nju er jafnvel vibi a verblga hkki aftur sama tma og baver fellur. Slkt gti auveldlega urrka t eignamyndun flks hsni snu, srstaklega eirra sem nlega hafa keypt hsni ea eru ann mund a gera slkt. a srstaklega vi sem eru a stga sn fyrstu spor hsnismarkai.

Erfitt er a mla me v a ba eftir v a markaurinn rist v a er vandkvum h a ba leiguhsni. Hef g heyrt nokkur dmi um a a flki hafi veri fleygt t gtuna v a eigendur vildu annahvort selja hsni sitt ea leigja a til feramanna. Auk ess hefur leiguver hsnis einnig hkka miki, en mikil fylgni er milli leiguvers hsnis og sluvers.

Rtt er a taka a fram a g bst ekki vi kreppu n lkkandi hsnisveri. g er einungis a benda r httur ef slkt gerist.

Hsnisvsitala

Eins og sst seinni myndinni a ofan taka langflestir lntakar vertrygg ln dag. Gallinn vi slk ln fyrir nja hsniskaupendur er a misvgi getur auveldlega myndast eign eirra og hfustl lna. Eins og fram kom upphafi essa pistils hefur etta veri happafengur fyrir aila sem fjrfestu hsni rin eftir hrun ar sem a hsnisver hefur hkka miki umfram neysluvsitlunni. Eignamyndun eirra hefur v veri tluvert meiri en undirliggjandi aukning skulda. A taka vertrygg ln er engin lausn v a vaxtastig eirra er endurmeti reglulega og hkki verblga eykst greislubyri slkra lna formi hrra vaxtastigs (sem er almennt verblga pls raunvaxtalag auk vissulags). vst er a flk ri svo auveldlega vi slkar breytingar, srstaklega ljsi ess a greislubyri vertryggra lna er meiri en vertryggra lna.

Einfld lei essu vri a tengja ln vi vsitlu bavers. Lkki hsnisver lkkar hfustllinn lka. Me essu yru eigendur hsnis varir hlutfallslega s hva eignarmyndun varar ef hsnisver skyldi lkka. rin 2008 fram a 2011 hefi til dmis hfustll hsnislna lkka um nstum v 20%, egar margir landsmenn urftu mest v a halda. etta sst lnuritinu a nean en tlur voru fengnar fr Hagstofunni.

Visitala ibudaverds 2008 2011

mti kemur me sama htti a hkki hsni umfram rum vrum, eins og gerst hefur sustu r, hkka lnin eim takti og flk ntur ekki keypis hagnaar eignamyndun vegna misrmis hkkun ea lkkun hsnis og annarra vara.

v m vi bta a hefu ln til bakaupa eftir hrun veri tengd vsitlu bahsnis hefi hsnisver lklegast ekki hkka jafn miki og raun ber vitni. Kaupendur rin 2008-2011 hefu einfaldlega s hfustl lnanna hkka jafn miki hlutfallslega og viri eigna eirra. Auk ess drgi slkt r v a flki fyndist sem a yrfti a kaupa fasteignir ur en r hkkuu enn meira, vitandi a a undirliggjandi ln myndu hkka sama takti og viri eignanna.

a er ekkert vit v a lna flki peninga til hsniskaupa en mia hkkun ea lkkun hfustl lna vi ara tti eins og innfluttar vrur sem sveiflast viri takti vi slensku krnuna. a sem meira er, a er nnast gefi a slenska krnan veikist egar a efnahagsastur versna hrlendis, sem er nkvmlega sama tmapunkti og hsnisver hjkvmilega lkkar. Slkt stand myndar verblgu og hkkun hfustl skulda landsmanna egar a sst skyldi. g spyr; af hverju er veri a mia vi neysluvsitlu heild sinni egar fnar mlingar vsitlu balna er fyrir hendi?

g hef fjalla um etta ur og afrita hr a nean frekari rk fyrir upptku hsnisvsitlu sta neysluvsitlu egar veitt eru hsnisln.

MWM

Afnm vertryggra neysluvsitlulna

(birtist fyrst 11.6.2014 slinni http://www.mbl.is/vidskipti/pistlar/marmixa/1396954/)

Miki hefur veri fjalla um nausyn ess a afnema vertryggingu lnum hrlendis. mis rk, flest g, hafa veri nefnd v sambandi. Meal eirra er a vertrygg ln su a mestu leyti nm fyrir strivxtum Selabanka slands. Slkt gerir a a verkum a au virka illa vi a sl enslu egar vextir hkka og hafa takmrku hrif vi a auka hagvxt egar a strivextir eru lkkair. Einnig rast vertrygg ln ekki nausynlega me eim htti a au hkki takti vi viri hsnis. etta srstaklega vi um sland me fljtandi gjaldmiil. rin 2001-2007 styrktist slenska krnan jafnt og tt sem hlt aftur af undirliggjandi verblgu. ri 2008 snrist s run ndveru sna egar a bandarskur dollar sem kostai 60 slenskar krnur rslok 2007 kostai oktber ori 150 krnur einum tmapunkti, me tilheyrandi verblgu sem fll vertrygg ln af miklum unga. Eignarhlutur margra hsni snu urrkaist t og gott betur.

Afleit rkess a afnema eigi vertrygg ln er a flk eignist aldrei neitt hsni snu rtt fyrir a a borgi stugt af lnum snum. g ekki dmi um einstakling sem kvartaisran yfir v a hann hefi borga stugt vexti og afborganir af 12 milljna krna lni sem teki var ri 1994. Rmlega 10 rum sar st a ln enn 12 milljnum krna; a st me rum orum sta. egar g spuri hann hvert kaupviri hafi veri kom ljs a a hefi veri tplega 20 milljn krnur. Lnshlutfalli var v um a bil 60%. Viri hsnisins var hins vegar eim tmapunkti um a bil 60 milljn krnur. Eftirstvar lnsins voru v einungis um 20% af viri hsnisins.*

vertrygg ln eini kosturinn?

rtt fyrir a mrg g rksu til staar uma afnema eigi vertrygginguvarandi lnveitingar virist s skoun vera rkjandi a vertrygg ln vera eini valkosturinn stunni.vertrygg ln bera aftur mti (almennt) afar ha greislubyri upphafi lntmabils. Hgt er a gera slk ln a jafngreislulnum en er munurinn eim og vertryggum lnum orinn hart nr enginn. Veri vertrygg ln einungis boi er vibi a flk ri ekki vi greislubyrina sem fylgir eim fyrstu rin. Lntaka myndidragast samanme tilheyrandi lkkunum fasteignaveri, hugsanlega versta tma fyrir slenskt atvinnulf.

vertrygg ln eru auk ess langt fr v a vera nm fyrir sveiflum slensku krnunnar. Veikist krnan hkkar verblga og vaxtastig fylgir almennt verblgu. Vaxtakostnaur heimila hkkar versta tma fyrir slenskt jflag egar a slenska krnan veikist en lkkar egar a hn styrkjist. Rtt eins og me vertryggu lnin er a innbyggt vertrygg ln a greislubyri eirra minnkar og eykst fugu hlutfalli vi elilega peningastjrnun. Raunvextir vertryggra lna ttu auk ess almennt a verahrri en vertryggra lna.

"Ver" vertryggingar

nlegum pistli sem lafur . Stephensen skrifar Frttablainu,Er afnm vertryggingar nst dagskr? rkrtt framhald, skrifar hann "...a vertryggingin er veri sem vi greium fyrir veikan og stugan gjaldmiil. n hennar virkar peningakerfi ekki. Vi losnum aldrei vi vertrygginguna nema skipta um gjaldmiil - en rkisstjrnin vill skella ls dyrunum a eina mguleika slands nrri mynt."

Hr er ekki veri a taka afstu til upptku ns gjaldmiils (ea beintengingu krnu) en a er kristaltrt, eins ogg hef ur bent , avru hsnisvsitluln sta vertryggra ea vertryggra lna almennt vi li slandi vri mguleikinn til upptku annarrar myntar tluvert auveldari. svo a byggingarvsitala hsnis s nm fyrir gengi slensku krnunnar hefur hn ekki nausynlega hrif til skemmri tma. rin 2001-2007 lkkai byggingarkostnaur stugt samhlia styrkingu krnunnar, sem geri a a verkum a innflutt hrefni vegna byggingaframkvmda uru stugt drari krnum tali, en fasteignaver hkkai sama tma langt umfram verblgu. egar a slenska krnan veiktist hkkai byggingarkostnaur gfurlega sama tma og fasteignaver lkkai umtalsvert miki.

Peningakerfi myndi lka virka betur umhverfi ar sem a hsnisvsitala vri vi li. vertryggu umhverfi hafa strivextir takmrku hrif. Hkkandi strivextir rin 2002-2007 umhverfi fljtandi gjaldmiils styrktu slensku krnuna sem dr r verblgu og slgu v ltt verblguna, sem var undirliggjandi. Hefu vertrygg ln veri vi li hefu strivaxtahkkanirnar auki vaxtabyri flks a miki (hn hefi um a bil tvfaldast) a margir hefu vart ri vi hana rtt fyrir byrga lntku upphafi.

Ofensla jflgum birtist oftast formi hkkandi fasteignavers. Ef fasteignir fara a hkka elilega miki viri, srstaklega efs hkkun vrilangt umfram almennri verblgu, fer hfustll flksvegna fasteignalna a hkka tilfinnanlega. Slkt sjlfu srkmi til me a draga r ofenslu en einnig myndu strivaxtahkkanir slku umhverfi virka betur. Sama vief samdrttur sr sta; fasteignaver lkkar en sama tma lkkar hfustll heimila og greislubyrin minnkar, sem eykur nsvigrm heimila til fjrfestinga og neyslu. Samhlia v virkar strivaxtastefna Selabankans betur v bi er a tengja hana betur vi hagvxt landsins en einnig aftengja a strum hluta gengisbreytingar samhlia breyttum strivxtum vi hsnisln heimilanna.

v er hgt a afnema vertryggingu slenskra hsnislna. a arf ekki a valda strkostlegum skaa til skemmri tma varandi efnahagsvxt, lkkun viri fasteigna ea auka greislubyri flks. Hsnisvsitluln er einfld lausn vi ann vanda.

MWM

* etta er tluver einfldun. Eignamyndun hsni sr sta afar hgt me vertryggum lnum, srstaklega au sem eru me lnstma lengri en 20 r.


Framlenging Leirttingu - mikilvgt atrii

Fyrir nokkrum rum san gafst landsmnnum kostur a nota sreignarsparna sinn til a greia niur hsnisln sn a kvenu marki. g taldi etta vera ga hugmyndog hef hvatt flk til a nta sr etta langflestum tilvikum.

Upphaflega tti essi ager a vera boi 3 r. N hefur hn hins vegar veri framlengd um 2 r. Til ess a nta sr ennan kost dugar ekki a gera ekki neitt. essi skilabo brust vikunni fr umsjnarmnnum verkefnsins (g skletra textann).

Gan dag
Me lgum nr. 111/2016 var rri um rstfun sreignarsparnaar, sem hefur ntt r, framlengt um tv r ea til jnloka 2019.
N hefur rkisskattstjri sett upp sunniwww.leidretting.isfyrirspurn ar sem ska er eftir afstu inni hvort hyggist nta r rri fram ea hvort vilt htta rstfun n jnlok 2017.
eir sem ntt hafa sr rri eru hvattir til a fara inn www.leidretting.isog taka afstutil framhaldandi rstfunar en frestur til a taka afstu hefur veri framlengdur til 31. jl 2017.
Frekari upplsingar eru veittar sma 442-1900 og gegnum netfangiadstod@leidretting.is
Eitt atrii sem gti fari framhj sumum er a ailar samb urfa a samykkja essa framlengingu me sitt hvorri kennitlunni. Ef annar ailinn samykkir etta og ekki hinn, er liti svo a aeins annar ailinn vilji framlengja ennan kost. v urfa ailar samb sem vilja nta sr bir etta rri a skr sig sitt hvoru lagi og samykkja framhaldandi sparna.
g taldi etta rri vera ga hugmynd snum tma og tel svo enn vera. Aftur mti tel g a breyta urfi essu ri 2019, egar a nverandi rri fellur r gildi, en g skrifa nnar um a sar.
MWM


Costco verur Wal-mart slands

ri 1989 giftist g konu sem tti heima Castleberry Alabama. a er rltill staur um a bil klukkutma keyrslu norur fr Mobile Alabama sem sumir slendingar ekkja. Rtt hj Castleberry (sem er stundum kalla "The Strawberry Capital of Alabama") erltill br sem heitir Brewton. S br var me matarverslun sem ht v skemmtilega nafni Piggly-Wiggly og var a eina verslunin svinu sem hgt var a skilgreina sem strmarka, ekki hafi s b veri str. Ein verslunargata var Brewton og voru r allar einhverskonar srvruverslanir. Ein af eim var Radio-Shack, sem seldi almennt slk raftki. verandi tengdamir mn vann meal annars ar.

ri eftir breytist verslunarmynstri verulega Brewton. Wal-mart kva a reisa verslun rtt fyrir utan bjarmrk Brewton. Ekki lei lngu ur en nnast allar srvruverslanirnar voru bnar a leggja upp laupanna, meal annars Radio-Shack bin. Verslunarmynstur flks snarbreyttist og var Wal-mart allsrandi. Fyrirtki keyri fyrst og fremst gu vrurvali og lgum verum og gat vel stai undir slagori snu "Always the Low Price". etta tkst meal annars me afar gri aflutningastjrnun sem var srstaklega nota kennslubkum eim tma.

Costco

Koma Costco til slands kemur til me a hafa svipu hrif verslunarmarka hrlendis, kannski ekki alveg sama mli og gerist Brewton fyrir mrgum rum san. hrifin hafa reyndar veri a koma fram smm saman sustu mnui. g var svo lnsamur a Zenterrannsknirhfu samband vi mig vori 2016 og bu mig um a taka tt ger skrslu varandi hrif Costco verslun slandi. Fjlmrg fyrirtki hafa keypt essa skrslu og tel g nsta vst a hn hafi astoa au vi a undirba sig undir komu Costco. g tla a fjalla hr um nokkur atrii sem g vann srstaklega a skrslunni og hvaa atrii g telji komi til me a skipta mli. g lt framhj atrii sem miki hefur veri fjalla n egar fjlmilum.

Velta

Liti var til aukningar veltu nokkurrastrra fyrirtkja Bandarkjunum rin 2000-2015. Af fyrirtkjunum rtakinu kemur ljs a srvruverslanirnar Bed, Bath & Beyond (BBB) (sem selur alls kyns heimilisvrur) og Whole Foods (sem srhfir sig fnar matvrur, ekki svipa Kjtkompaninu Hafnarfiri) juku veltuna langmest tmabilinu, ea 6,3x og 8,4x. Margfaldarinn var 3,6x hj Costco, 2,5x hj Wal-mart og einungis 2,0x hj Target.

Velta Costco var 87% af veltu Target ri 2000 en var komin 157% ri 2015. a er hugavert a r verslanir sem hafa kvena srstu virast n a auka veltu sna rtt fyrir harandi samkeppni strra risa.

egar liti er til vaxtar veltu er oft liti til vaxtar hverri verslun sta ess a lta heildartluna. Verslun getur auki slu sna me fjlgun verslanaen arsemin er hins vegar ekki jafn mikil ef veltan hverri verslun eykst lti ef nokku. Tvr verslunarkejur bera af rin 2005-2015. r eru Whole Foods og Costco. essu tu ra tmabili seldi hver verslun Whole Foods tplega 60% meira ri 2015 bori saman vi rinu 2005 en hj Costco var aukningin 53%. rija sti var Kroger verslunarkejan en g fjalla nnar um hana sar.

a sem skiptir kannski enn meira mli, en etta er eitthva sem g held a veri reyndar ekki raunin slandi, er a njar verslanir Costco selja stugt meira og meira fyrstu rin eftir opnun. Dmi um etta er a r 31 verslanir sem Costco opnai ri 2007 voru me $76M mealtals veltu rinu en ri 2015 var s tala nstum v bin a tvfaldast og var komin $144M. Vxturinn er v stugt a aukast fyrstu rin eftir a Costco verslun hefur starfsemi, sem gefur vsbendingu um a flk heldur trygg vi verslunina og alagar kauphegun sna a Costco lkaninu.

lagning

lagning Costco er meal a lgsta sem ekkist. Samkvmt tlum r rsreikningum er hn 12-13% en opinber stefna er kringum 15%.lagningin hjTarget hefur smm saman lkka og aallega sustu rin, og er a hugsanlega skringin v a vxtur hverri verslun Target jkst sasta ri og jafnvel meira en hj hinum verslununum sem samanburur
var gerur .ri 2000 var lagningin 29% hj Target en hn er nna komin 26,5%. lagningin hj Wal-mart hefur aftur mti aukist fr rinu 2000 egar hnvar rmlega 20% og er n komin 25% (bar Brewton eru vntanlega ekki sttir vi etta).

a er athyglisvert a lagning Haga er svipuum ntum og hj Wal-mart og Target og hefur hn jafnvel veri minni. etta vri jafnvel efni heila grein v almennt telur almenningura lagning hrlendis s miklu hrri en erlendis.

Srvruverslun eins og Whole Foods hefur aftur mti jafnvel veri a auka lagningu
vrum snum og sama tma noti mikils vaxtar.Kroger verslanir hafa aftur mti lkka lagningu snum bum r 25% niur 20% rin 2000-2015. Kroger verslanir eru ekki svipaar Bnus og Krnunni. Lklegt er a essi lkkun lagningu fyrirtkisins skri
a einhverju leyti ann vxt sem fyrirtki hefur snt bi hva heildarveltu varar og einnig vxt slu hverri verslun undanfarin r. a a Target ssmm saman a minnka lagningu sna er hugsanlegskring v a s stefna a halda fram hrrilagningu s ekki lengur vi li. a ber a hafa huga a essar verslanir eru einnig a berjast vi
amazon.com verslun auk ess sem hugsanlega hafiTarget einblnt frekar vrur me lgri lagningusustu r.

Markasviri

ll fyrirtkin sem liti var til eru skr hlutabrfamarkai. Aeins tv af 10 fyrirtkjum sem liti var til veitu eigendum snum 10% rlega vxtun ea meira rin 2000-2015. au eru Costco (10,3%) og Whole Foods (14,0%). Lowes (byggingavrufyrirtki) hefur einnig veitt ga rlega vxtun (8,9%) og Kroger (5,0%).a er athyglisvert hversu slk vxtun hlutabrfa
Walmart og Target hefur veri sustu rin. svoa hn hafi veri viunandi sustu fimm rin er hn engu a sur slk samanbori vi flestaara smsluaila. Kroger, sem hafa einbeitt sra lgri vruverum eins og sst umfjllun umlagningu, hafa veitt eigendumsnum stugt betri vxtun (rtt er a halda v til haga a Walmart ogTarget greia reglulegan ar sem skekkir ennan samanbur a einhverju leiti).

Samantekt af tlulegum ggnum


au fyrirtki sem hafa skilgreint sig best fr aldamtum eru au fyrirtki sem hafa auki
mest slu sna og veitt fjrfestum bestu vxtun fyrir hnd eigenda sinna. a ekki einungis vi um heildarveltu verslana heldur einnig veltu sambrilegum verslunum. egar liti er til verslana sem srhfa sig ekki einhverjum srstkum vrutegundum, essum samanburi Home Depot, Lowes og Best Buy, eru a Costco, Whole Foods, Bed Bath & Beyond og Kroger sem hafa vaxihraast og veitt hluthfum bestu vxtunina. ettasst jafnvel enn betur egar liti er til vxtunar hlutabrfum Kroger sem hafa hkka viri eftir a
lagning fyrirtkisins fr a minnka.


Skilgreining


Costco og Whole Foods hafa skilgreint sig semfyrirtki ar sem a einungis gavrur eru seldar.Costco selur r afar drt en Whole Foods eru memikla lagningu en fyrirtki skilgreinir sig frekarsem ruvsi, me hgavrur sem fst almenntekki strmrkuum og neytendur eru tilbnir akaupa. sama tma hefur Kroger skilgreint sig meira sem dr verslun me minni lagningu oghefur veltan a sama skapi aukist ar. Sustu rhefur Target minnka lagningu sna sem hefurori til ess a veltan er njan leik a aukast ri2015. Hins vegar hefur vxturinn hj Bed Bath & Beyond einnig veri mikill a lagningin ar s mest af llum verslunum sem skoaar voru rannskn Zenterrannskna.

Breytt verslunarmynstur


essu sambandi m tla a vxtur verslunar slandi sem fyrir eru komi til me a standa sta nstu r og jafnvel dragast tluvert samanhj sumum verslunum vegna innkomu Costco
slenska markainn. Neytendahegunin virist veraa breytast hj kvenum hpum samflagsins Bandarkjunum, eins og sj m aukinni verslun Costco ar sem neytendur versla magni, auk ess ersala a aukast Whole Foods og Kroger, sem barhafa sna srstu, mean salan dregst saman hefbundnari verslunum eins og Walmart og Target.
Neytendur virast vera vervikvmir og setja aekki fyrir sig a versla magni til ess a f lgraver.


Vegna essa m velta fyrir sr hvort slenskarverslanir urfi a agreina sig betur fr Costco ogskapa sr meiri srstu. etta tel g vera run sem eigi eftir a rkja hrlendis nstu rin. Rtt eins og Wal-mart var fararbroddi krafti strar og grar fangastjrnunnar mun slenskur verslunarmarkaur einblna frekar annars vegar lgum verum og hins vegar gum. Tlurnar Bandarkjunum sna a fyrirtki sem n a skapa sr srstu snu svii n a rfast. au fyrirtki sem falla einhversstaar milli, eins og til dmis Wal-mart og Target, koma til me a eiga undir hgg a skja.

Rtt eins og Wal-mart breytti verslunarmynstri Brewton fyrir langa lngu san er svipu run rtt a byrja hr slandi. Fyrrverandi kona mn sagi reyndar nlega a Costco verslanir vru komnar nrliggjandi borgir Castleberry Alabama.

MWM

ps. skrslunni var tla a bensnver hj Costco veri um 6 til 20 krnum lgra en hj slensku oluflgunum. Sumum fannst etta kannski vel lagt en vi vorum lklegast of varfrin. N er komi ljs a lterinn hj Costco kosti 170 krnur. etta tti ekki a koma vart. Innkaupaver hvern lter dag er kringum 160 krnur. egar vi greindum etta fyrra var breska pundi um a bil rijungi drara. Forsenda okkar fyrir v a bensnver yri 20 krnum lgra hj Costco (.e. hver lter) var bygg eirri lagningu sem Costco framfylgir Bretlandi. lagningin Bretlandi reiknu miaist vi tluvert sterkara bresku pundi gagnvart slensku krnunni. v er kringum 26-26 krna vermismunur ekki eitthva sem tti a koma vart. Eina vissan var hvort a Costco myndi framfylgja stefnu sinni Bretlandi slandi. Eitt enn, a er misskilningur a Costco geti ekki flutt inn bensn, a eru raunar far hmlur fyrir v a fyrirtki hefji bensnslu hrlendis. Benda m a Kaups hefur veri a reifa fyrir sr eim efnum vi verslunum Krnunnar.

RV fjallar aeins um etta essari frtt - http://www.ruv.is/frett/costco-breytir-verslunarmynstrinu

Einnig var rtt vi mig frttatma varandi mli, frttin hefst eftir um a bil 5 og hlfa mntu eftir a frttatmi hefst hrna -http://www.ruv.is/sarpurinn/ras-1/kvoldfrettir/20170521


Fjrfestingar lfeyrissja aljlegum mrkuum

Eftir nokkur r vijum gjaldeyrishafta geta slendingar n fjrfest erlendum mrkuum. Hi slma vi tmasetninguna er a san gjaldeyrishft skullu kjlfar hrunsins hefur viri hlutabrfavsitalna meira en tvfaldast flestum mrkuum. v til vibtar hefur viri skuldabrfa einnig hkka svo miki a g rk eru fyrir v a mesta blan fjrmlamrkuum dag s a mestu leyti tengt skuldabrfum. Hi ga vi tmasetninguna er a slenska krnan hefur sjaldan, ef nokkurn tma veri jafn sterk og einmitt dag. S teki tillit til verblgu Danmrku og run launavsitlu hrlendis kostar danska krnan fyrir slending tluvert minna en ri 2007! v m bta vi a danska krnan er beintengd evrunni svo a hi sama vi um evruna.

dkk isk laun verdbolga mbl

DKK ISK

etta er eitthva sem lfeyrissjir veita sjlfssagt mikla athygli dag. N er aeins tplega fjrungur eigna eirra erlendum fjrfestingum. etta er afar skynsamlegt. g benti a strax ri 2009 a sta ess a hmark vri lgum varandi prsentu eignum lfeyrissja tti glf a vera ess sta. Bi eykur slkt httu fjrfestingum auk ess sem a veitir kveinn ryggisventil; egar a efnahagurinn dregst saman slandi og ISK veikist v, hkka erlendar eignir viri slenskum krnum tali. etta hefur raunar veri fastur punktur kennslu minni HR bnkum og fjrmlamrkuum.

Kraftur trs

a er vart hgt a rttlta kaup erlend skuldabrf dag egar a vxtunarkrafan fyrir 10 ra rkisskuldabrf er flestum lndum me okkalegt lnshfismat kringum 1-2%. etta vi jafnvel a lfeyrissjir eigi vart meira en 1-2% fjrfestinga sinna erlendri grundu skuldabrfum (a er sguleg skring v sem bur betri tma). A sama skapi gtu lfeyrissjir veri tregir til a fjrfesta af krafti erlend hlutabrf; ef gengi eirra fri a lkka njan leik hefi slkt hjkvmilega slm hrif og sjsstjrar eirra litu illa t a hafa fari me stran hluta fjrfestinga akkrat eim tmapunkti egar a hlutabrfavsitlur vru methum.

er ekki hgt a lta framhj v a a liti jafnvel enn verr t ef eir myndu ekki nta sr sterka stu ISK sem n rkir. Ef ISK myndi veikjast tluvert njan leik vri erfitt a rttlta a a hafa ekki fari me tluveran hluta af fjrfestingargetu eirra til tlanda.

Erlendir eignaflokkar

v ttu lfeyrissjir a beina fjrfestingum snum hi fyrsta erlendan gjaldeyri. A mnu mati ttu eir a leggja dgan hluta af eim fjrfestingum stutt skuldabrf til a tryggja a a bi s a umbreyta tluveran hluta ISK eignum eirra erlendar myntir. Hgt vri san smm saman a fjrfesta hlutabrf egar a au skuldabrf falla gjalddaga. Hinn hlutinn tti san a fara fjrfestingar hlutabrfum sem eru sur nm fyrir sveiflum hlutabrfamrkuum.

Slkar plingar rmast ekki fyrir stuttri grein eins og essari. g fjalla nnar um a grein minni Afnm hafta: Hver segir a lfeyrissjirnir fari t njasta hefti Frjlsrar verslunar. Mli g me v hefti pskafrinu. g ska ykkur gleilega pska.

FV 2017 02 lifeyrissjodir forsida

MWM

Hr er upphafleg grein mn ar sem g mli me a glf veri sett erlendar fjrfestingar.

Hr er hlekkur a greininni Frjlsri verslun.


25 bps lkkun strivaxta - vibrg

Selabankinn lkkai strivexti 0,25% morgun. Eru eir v komnir 5,00%. Einhverja hluta vegna virtist etta koma markasailum vart (nefndin var allt af v klofin sasta fundi) v a vxtunarkrafa slenskra rkisskuldabrfa lkkai um 25 bps flestum flokkum.

Yfirlsingin

yfirlsingu peningastefnunefndar Selabanka slands samhlia tilkynningu um vaxtalkkunina kemur fram a meiri hagvxtur hafi tt sr sta fyrstu nu mnuum rsins en Selabankinn sjlfur spi. Krftugur jnustutflutningur, sem er augljslega tengt fjlgun feramanna, hafi mikil hrif.

Arir ttir voru nnast eins og spr geru r fyrir. Meal annars mlist verblga enn lg. Hn hefur ekki veri hrri en n sustu tv r. Ytri skilyri hafa veri hagst eim efnum, slenska krnan hefur styrkst og auk ess telur Selabankinn a ahaldssm peningastefna hafi haft hrif, "sem hefur skapa verblguvntingum kjlfestu."

Hgt er a vera sammla um essi fyrstu tv atrii. Ver olu hefur haldist lgt en nlegar hkkanir veri olu erlendis geru a a verkum a hlutabrf Eimskip og Icelandair fllu viri. Ytri skilyrin eru v brothtt. Styrking slensku krnunnar hefur einnig dregi mjg r verblgu v ver margra innfluttra vara hefur lkka undanfari. g tel mig einnig vera a sj merki um a a sumir smsalar su farnir a lkka ver vrum undanfara komu Costco til slands (g nefni ekki kvein dmi).

Ahaldssm peningastefna Selabankans hefur hins vegar haft takmrku hrif. a er miklu frekar s stareynd a bankar hafi veri me ahaldssama peningastefnu tlnum sem dregi hefur r peningaprentun og verblgu. Flk hefur flestum tilfellum dregi r neyslu og hefur hn til dmisveri undirrstfunartekjum undanfarin misseri (etta gti hafa veri a breytast sustu mnui). Auk ess hafa launahkkanir a strum hluta tengst auknu framlagi lfeyrissji, sem ir a hluti af eim hkkunum fara ekki t verlagi heldur sparna. a mtti jafnvel fra rk fyrir v a ahaldssm peningastefna Selabankans hafi haldi fjrmgnunarkostnai fyrirtkja han sem hafi a einhverju leyti fari t verlagi.

Tlkun

a er a mnu mati sraftt sem fram kemur tilkynningu Selabankans sem rkstyur 0,25% lkkun strivaxta, srstaklega ljsi fyrri yfirlsinga peningastefnunefndar bankans. Verblga hefur ekki veri hrri tluvert langan tma og hagvxtur er, og samkvmt flestum spm verur, blsandi siglingu.

A mnu mati er skringin miklu frekar s a nverandi vaxtastefna stenst ekki lengur mia vi erlendar astur. rtt fyrir ess vaxtahkkun og gn hkkandi verblgu eru raunstrivextir enn rtt tplega 3%. Slkt er sgulega algengt og mia vi vaxtastig dag aljlegum mrkuum er a einsdmi.

Raunvaxtastig, .e. vextir umfram verblgu, er flestum vestrnum rkjum n kringum nll, og jafnvel neikvtt. a er skiljanlegt a vaxtastigi hrlendis s hrra v hr er hagvxtur miklu hrri en erlendis. N egar a afnm hafta er handan hornsins (a eru vel a merkja hft enn vi li, aallega fyrir erlenda fjrfesta sem hefu huga v a fjrfesta slensk skuldabrf) verur erfira a hafa sjlfssta vaxtastefnu, .e. stefnu sem er engu samrmi vi vaxtastefnu vi helstu viskiptalnd slands.

slenska krnan er orin a sterk a hn er n orinn sterkari en hn var hi frga r 2007 - sj 2007 ISK. Flestir voru, me baksnisspegil a vopni, sammla um a hn hafi veri allt of sterk og hefi a skapa jafnvgi jarbskapnum. Innflutar vrur voru of drar og tflutningsgreinar ttu vk a verjast.

essi ofangreind atrii hafa kalla raddir um a hugsanlega yrfti a beintengja slensku krnuna. nnur lei vri a Selabankinn keypti enn meiri gjaldeyri til a sporna vi gengi slensku krnunnar. Bar leiir eru til lengri tma ekki raunhfar. etta fjallai g nlega um pistli mnum Hinn mgulegi rhyrningur og strivextir.

v tel g a Selabankinn s a lkka strivexti v a ljst er a sporna arf vi frekari styrkingu krnunnar. Nverandi vaxtamunur er of hr og auka arf hvata til a f slendinga til a spara erlendis, sem myndi sporna vi styrkingu krnunnar. A mnu mati gtu strivextir nsta ri lkka vegna ofangreindra tta um 2% til vibtar. Samhlia slkri lkkun urfa stjrnvld og fjrmlafyrirtki a gta ahalds tlnum og framkvmdum til ess a hr eigi sr ekki sta 2007 ofris efnahagslfinu.

MWM

ps. g hlt nlega fyrirlestur um slensku krnuna og hinn mgulega rhyrning og strivexti Hsklanum Reykjavk nlega. Hgt er a sj fyrirlesturinn hrna -https://youtu.be/3SSGHzhT7k8


Landsbankinn, Borgun og eignarhlutur rkisins

Skrsla sem Rkisendurskoun birti vikunni snir a verkferlum innan Landsbankans var verulega btavant varandi slu hans nokkrum eignum. Skrslan, Eignasala Landsbankans hf. 2010-16, ltur yfir farinn veg nokkrum slum Landsbankans eim rum. Sumar eignir voru seldar lgu veri og var Icelandic Group til dmis selt ri 2010 veri sem var hi sama og kaupendur seldu 12 af 31 dtturflgum flagsins aeins ri sar. a er hins vegar vert a benda a eim tmapunkti voru einfaldlega fir kaupendur til staar, mikil vntun var fjrmagni og eignir seldust lgu veri, eins og fasteignamarkaurinn eim rum til a mynda bar keim af.

Borgun

Slkt fyrirkomulag hefi hins vegar ekki tt a vera lengur til staar ri 2013 n seinna. Skrslan er fellisdmur verklaginu vi slu bankans 31,2% eignarhlut snum Borgun. Ekki er hgt a sj a einhverjir verulegir viskiptalegir annmarkar hafi legi fyrir opnu sluferli fyrirtkinu. Lklegt er a slku ferli hefi a komi fram a valrttur slu Visa Europe til handa Borgun vri til staar. tilfelli Landsbankans vissi bankar a Valitor, sem bankinn var a selja um svipa leyti, tti slurtt Visa Europe, en var ekki athuga ( a minnsta ekki me afgerandi htti) hvort a slkt tti vi um Borgun.

g fjallai um essi atrii Speglinum gr - http://ruv.is/sarpurinn/ras-1/spegillinn/20161122. Sagi g a bankar Landsbankans hefi vita af valrtti sem Borgun tti rtt tengslum vi Visa Europe sem nmi allt a 10 ma. krna. Hi rtta er a bankar Landsbankans vissi af valrtti Valitors vegna Visa Europe. Bist g afskunar essu.

Hins vegar stendur a hagga sem orrtt kemur fram skrslunni, a tengslum vi slu hluta Landsbankans Valitor hafi veriljst a stjrnendum Landsbankans var vel kunnugt um valrttinn, a honum gtu fylgt talsver vermti og a aildar-flg Visa Europe fengju hluta ess hagnaar fyllingu tmans. Hvergi var hins vegar viki a v a Borgun gti einnig hagnast af valrttinum tt flagi hefi veri aildarflag Visa Europe fr rinu 2010(bls. 66).

Eignarhlutur rkisins

essi umra dregur n fram dagsljsi umru um eignarhald rkisins. Ekki er langt san a stjrnendateymi Landsbankans fr fram a hfustvar bankans yru byggar mibnum me rnum kostnai. Rk komu fram um a s kostnaur kmi til me a skila sr. Margir ramenn landsins lstu yfir efasemdum vi essum formum. Einnig hafa ramenn kvarta yfir hu vaxtastigi en lti hefur gerst eim mlum. greininni Landsbankinn - Sala fyrir Borgunsem g skrifai byrjun essa rskom fram a ef rki seldi 66% hlut bankanum en tti fram 34% hlut vru fl innan bankans sem hefu arsemissjnarmi a leiarljsi. Tel g a slk rk ttu einnig vi essu mli, ar sem a stjrn bankans hefi lagt meiri herslu a gta fjrmuna eigenda sinna.

Einn af lrdmunum af skrslu Rkisendurskoun er v a mnu mati a umbosvandi sr sta egar a rki er eini eigandi Landsbankans (a reyndar einnig vi um slandsbanka). Blanda eignarhald hefur gefist vel, til a mynda Noregi, og ttu slendingar a leita smiju varandi eignarhald slensku bankanna nstu rum.

MWM


Hinn mgulegi rhyrningur og strivextir

Stundum er vsa til kenninga um verbrfamarkai me orunum egar hefur fundi lykilinn a verbrfamrkuum, er skipt um skrr. Kenningum um verbrfamarkai og efnahagsml er tla a veita innsn hvernig au virka og annig tta sig betur hvaa stefnur og agerir eru skilegar egar kemur a efnahagsmlum. Ein slk kenning snr a hinum mgulega rhyrning (e. The impossible trinity).

A velja og hafna

Kenningin um hinn mgulega rhyrning vaxta- og gjaldeyrismla hefur undanfarna ratugi fest sig sessi hj hagfringum. Samkvmt kenningunni urfa rkisstjrnir llum stundum a velja og hafna me tilliti til essa rhyrnings. Val rkisstjrna stendur milli:

  1. Frjls flis fjrmagns
  2. Beintengingu gengi gjaldmiils
  3. Sjlfstrar vaxtastefnu

Allir ofangreindir liir ykja almennt vera skilegir og eru taldir auka stugleika efnahagsmlum. Samkvmt hinum mgulega rhyrningi hafa jir hins vegar einungis val um tvo af essum remur ofangreindum lium.

mission impossible 1 ver 1

mgulegi rhyrningurinn

stuna fyrir v a tali er a vali standi einungis um tvo tti m setja upp me eftirfarandi htti. Rki getur haft:

    1. Frjlst fli fjrmagns og beintengingu gjaldmili snum en getur ekki haft sjlfsta vaxtastefnu.
    2. Beintengingu gengi gjaldmiils og sjlfsta vaxtastefnu en getur ekki leyft frjlst fli gjaldeyris.
    3. Sjlfsta vaxtastefnu og frjlst fli gjaldeyris en getur ekki haft beintengingu gjaldmili snum.

Tkum dmi um rkisstjrn sem vill beintengja gjaldmiil sinn vi kvena mynt eins og evruna (gti alveg veri annar gjaldmiill ea karfa mynta) og einnig hafa frjlst fli fjrmagns. Ef selabanki ess rkis hefur strivexti hrri en evrulndum flir erlent fjrmagn inn landi og eykur eftirspurn eftir innlenda gjaldmilinum. endanum yrfti a afnema beintenginguna vegna essa misvgis framboi og eftirspurn eftir gjaldmili.

Ef innlendir strivextir eru lgri en evrusvinu flir innlent fjrmagn t r landinu v a innlendir fjrfestar myndu vilja selja innlendar eignir me lgri vxtum og fjrfesta erlendis ar sem vextir eru hrri. Me frjlsu fli fjrmagns flir a til evrusvis. Innlendi selabankinn gti selt hluta af gjaldeyrisforanum til ess a stemma stigu vi essari run en egar a hann er urrausinn er afleiingin s a beintengin gefur eftir og innlendi gjaldmiillinn minnkar viri.mission impossible ver 1 picture 2

mgulegi rhyrningurinn egar bi er a velja beintengingu gjaldeyris og frjlst fli fjrmagns

Fort rhyrningsins

essi kenning vakti lengi vel litla athygli. Hn er gjarnan kennd vi frilegar greinar eftir Robert Mundell og Marcus Fleming sem birtar voru snemma sjunda ratug sustu aldar. eim tmapunkti voru flestar helstu vestrnar jir heims me gjaldmiil sinn beintengdan vi bandarska dollarann, sem var beintengdur gullftinum, og hafi slkt veri vi li san 1944 tengslum vi Bretton Woods samkomulagi. ri 1971 kvu Bandarkjamenn a afnema essa beintengingu og molnai hn fljtlega framhaldinu hj flestum jum. Miki flkt gjaldeyrismrkuum var til ess a menn fru a veita kenningu Mundell og Fleming meiri athygli.

Til eru nokkur dmi um a a jir hafi reynt a hafa allar essar breytur, .e. leyft ll rj atriin innan sinnar efnhagsstefnu. Slkt hefur oftast reynst vel kveinn tma en san enda me skpum. ekkt dmi sgunni eru Asurkin rin 1997-1998 og Argentna 2001-2002 egar a fjrmlakerfi eirra hrundu. Ef horft er aeins nr slandi hafa sumir frimenn haldi v fram a bankakreppan Finnlandi og Svj upphafi tunda ratugarins hefi aldrei geta ori jafn vtk ef rkisstjrnir beggja landa hefu ekki haldi svo stugt beintengingu gjaldeyris sama tma og vaxtastig var sjlfsttt og frjlst fli fjrmagns milli landa var fari a aukast.

A lokum er kannski allt lagi a rifja upp a rin fyrir 2008 jkst frjlst fli til og fr slandi og vaxtastig hkkai stugt. Svipa og gerist Asu rin fyrir kreppuna 1997-1998 styrktist ISK miki egar a erlent fjrmagn streymdi til slands en egar a fjrmagnsflttinn byrjai fyrir alvru hausti 2008 veiktist ISK grarlega me afleiingum sem arfi er a rifja upp. etta er kennslubkardmi um httur frjls flis gjaldeyris sem fjalla er til dmis um njustu tgfu bkar Kindlebergers & Alibers, Manias, Panics, and Crashes.

Staan slandi dag og morgun

Frjlst fli fjrmagns:

Gjaldeyrishft tku gildi slandi ri 1930. au voru afnumin ri 1995 einungis til a vera aftur sett strax kjlfar hrunsins ri 2008. Hftin voru nnast algjr. Snemma rs 2007 gat einstaklingur fengi hsnisln fyrir tugi milljna ISK me ltilli fyrirhfn. g ekki fr fyrstu hendi dmi um a einstaklingi var hafna um erlendan gjaldeyri sem svarai til fimm sund ISK hausti 2008. San hafa hftin smm saman veri a losna. Nstkomandi ramt vera au afnumin v marki a flestir einstaklingar vera eirra ekki varir. a er ekki ar me sagt a frjlsu fli fjrmagns hafi a fullu leyti veri komi - http://www.visir.is/losun-hafta,-ekki-afnam/article/2016161108850 .

Selabankinn hefur heimildir til ess a setja bindiskyldu fjrfestingu erlendra aila. Fari erlent fjrmagn a streyma til landsins af miklum unga, sem gti hglega fari aftur r landi me tilheyrandi ltum, getur selabankinn haldi eftir a strum hluta fjrmagnsins lgum vxtum a lklegt er a erlendir fjrfestar, sem ekki er hgt a lta sem langtmafjrfesta, sji hag snum borgi me v a fjrfesta slandi.

Me essu er veri a draga r mguleikum v a s saga endurtaki sig a fjrmagn streymi til landsins og kyndi undir enslu og stugleika aeins til a hverfa aan eins og hendi s veifa vi fyrstu merki um niursveiflu eins og gerist ofangreindum dmum slandi, Asu og Argentnu.

a m v segja a hr s frjlst fli fjrmagns a myndast en ekki a llu leyti. a er me rum orum bi a loka einum hluta rhyrningsins a einhverju leyti.

Beintenging gjaldmiils:

slenska krnan er ekki beintengd neinni mynt dag. Um tma eftir hrun var engu lkara en a gengi ISK vri strt af Selabankanum en dag eru feramenn farnir a hafa grarleg hrif gjaldeyrisfora jarinnar. Vri Selabankinn ekki a kaupa gjaldeyri jafn krftugum mli og hann hefur gert undanfarin misseri vri ISK orinn tluvert sterkari gagnvart rum gjaldmilum.

rtt fyrir uppkaup selabankans er gengi krnunnar komi 2007 hir eins og grein mn 2007 ISK - http://www.mbl.is/vidskipti/pistlar/marmixa/2183650/ - bendir . Innfluttar vrur og verslunarferir tlndum eru ornar a drar a hi lga ver getur leitt til enslu kaupum landsmanna erlendum vrum. etta gti virst vera eins og leiindahjal hagfrings (ea fjrmlafrings) en sagan um standi adraganda hrunsins egar slendingar fru framr sr neyslu tti a vera llum ofarlega minni.

Innlendar greiningardeildir hafa veri duglegar a benda svipaar stareyndir undanfari. Flestar gera r r fyrir a einkaneysla aukist miki nstu misserum. M segja a a s ef til vill fari a fenna spor neikvu hrifanna kjlfar hrunsins hj mrgum og v s htta of mikillri einkaneyslu umhverfi ltils atvinnuleysis og drra erlendra vara. Flestar greiningardeildir eru einnig eirri skoun a nverandi gengi krnunnar til lengri tma s of sterkt a erfitt s a henda reiur slku, v erfitt er a tla hvert jafnvgisgengi gjaldmiils tti a vera. v tilliti m benda a feramannastraumurinn og aukin veii makrls brengla myndina a einhverju leyti.

a eru v g rk fyrir hendi um a etta s rtti tminn, ef einhvern tma eigi a beintengja slensku krnuna vi ara mynt (ea myntkrfu). Veikist ISK miki njan leik - til dmis ef a ferajnustugeirinn myndi vnt dragast saman - myndi a leia til hkkunar erlendum vrum sem fri t verlag og ylli eim sem skulda vertrygg ln bsefjum njan leik. Styrkist ISK enn frekar er htt vi a sama stand myndist og tti sr sta hausti 2008 egar mikil styrking ISK gekk til baka og gott betur sem leiddi til ess a vertrygg ln stkkbreyttust og eigi f margra hsni snu gufai upp. Ef eitthva er yrfti hugsanlega a beintengja ISK aeins veikari grunni en nverandi gjaldmilagengi.

egar essar lnur eru skrifaar hefur Vireisn dusta ryki af hugmyndum um stofnun myntrs sem hefi a hlutverk a stra beintengingu ISK vi ara mynt. Hvort sem Vireisn verur meirihluta nstu rkisstjrnar ea ekki, er lklegt a einhvers konar tgfa af eirri tillgu veri a veruleika nstu misserum.

Astur dag eru kjrnar til ess. Gjaldeyrisfori slands, sem er nausynlegur til a tryggja trverugleika myntrs, er orinn myndarlegur og nlgast n fluga 40% af vergri landsframleislu landsins. ISK er eins og ur hefur veri sagt sterk gagnvart rum gjaldmilum og yrfti myntri, ef eitthva er, a mia beintengingu vi lgra gengi. Meiri stugleiki fylgir slkri beintengingu a mrgu leyti en v fylgja auvita lka gallar en g fer ekki t slma hr.

Ef myntr yri stofna sem stri beintengingu ISK vi ara mynt(ir), hugsanlega me einhverjum vikmrkum, vri komin upp s staa slandi a hr vri frjlst fli fjrmagns vi li a kvenu leyti og einnig beintenging ISK (ea v sem nst) vi annan gjaldmiil (ea krfu gjaldmila). Sjlfst vaxtastefna samkvmt hinum mgulega rhyrning vri v ekki lengur boi.

Vaxtastefna:

Bi er a rita miki um gti vaxtastefnu Selabanka slands undanfarin r og hef g sjlfur ru hvoru freistast til a taka tt eirri umru. Aalmarkmi vaxtastefnunnar slandi hefur sustu 15 r veri a vihalda stugleika verblgu. Lengi vel var slk stefna allsrandi hinum vestrna heimi. Hin sari r hefur sjnum veri frekar beint a efnahagslfinu og hafa r raddir hkka a einblna eigi jafnvel verbrfamarkai, a er a koma veg fyrir verblur.

Ljst er hins vegar a ef leyfa frjlst fjrfli milli landa, jafnvel me eim reglum sem Selabankinn hefur til umra varandi bindiskyldu, og takmarka flot ISK gagnvart rum gjaldmilum, gengur ekki a vaxtastefna slands s jafn sjlfst og hn er nna, og egar g segi sjlfst g vi hinn mikla vaxtamun sem n rkir.

Strivextir flestra vestrnna rkja eru kringum eitt prsent og eru eir raunar undir einu prsenti bi evrusvinu og Bandarkjunum. Strivextir slandi eru dag 5,25%. Raunstrivextir, a er vaxtastig umfram nverandi verblgu sem samkvmt sustu mlingu er 1,8%, eru v kringum 3,4%. Verblga Bandarkjunum dag er kringum 1,5% og strivextir eru 1,00%, sem ir a raunstrivextir ar eru neikvir, en evrusvinu eru raunstrivextir hr um bil nllinu, en einnig neikvir.

Mia vi essa vimiun eru raunstrivextir hrlendis kringum 3,5% hrri en ngrannarkjum okkar. a er kvein einfldun a segja a eir su 3,5% of hir hrlendis v astur erlendis eru ess elis a vaxtastig ar er sgulegum lgum. Jafnvgisvextir eru almennt sagir vera kringum verblgustig samt aukningu framleislu. Skrir a a hluta til af hverju vaxtastig flestum rkjum hefur lkka undanfarin r, bi verblga og framleisluaukning hafa dala verulega.

S liti til sgulegs lags strivaxta verblgu hefur lagi veri kringum 0,9% Bandarkjunum sstu 30 r. Samkvmt v ttu strivextir hrlendis a vera kringum 2,7% ea rmlega 2,5 lgri en eir eru n. Sjlfur tel g a strivextir ttu a vera essum slum mia vi nverandi verblgu.

Samantekt

Sjaldan hefur veri meiri sta til a beintengja ISK (a fullu ea a hluta til) en dag. Auk ess skilar afnm hafta, a mestu leyti, miklum bata fyrir slenskt efnahagslf. Segja m a ofangreindir ttir dekki einn og hlfan hluta af eim tveimur sem leyfilegir eru innan hins mgulega rhyrnings. Sjlfst vaxtastefna er , hins vegar ekki lengur boi. a er ekki ar me sagt a vaxtastig hrlendis urfi nausynlega a vera nkvmlega a sama og erlendis en a arf a taka mi af erlendu vaxtastigi. Slkt kallar lkkun vaxta nstu misseri. g efast um a a fari strax niur 2,7% ea r slir en ni tillgur Vireisnar gegn varandi tel g a vera einungis tmaspursml hvenr slkt gerist.

S vilji hj slendingum til a lkka vaxtakostna yfir hfu er slkt tkifri n fyrir hendi. a hefur fr me sr a slendingar vera a frna sjlfsti vaxtastefnu sinni a strum hluta. ar sem frjlst fli fjrmagns er ekki alveg fyrir hendi vri ekki nausynlegt a vaxtastig yri nkvmlega hi sama hr og annars staar en s mikli vaxtamunur sem n rkir getur aldrei gengi til lengdar, nema a stta sig vi framhaldandi sveiflur ISK, eitthva sem fir geta kvitta undir.

MWM

ps. g fjalla um etta efni og ru v tengt morgun, rijudag, HR klukkan 8.30. Sj nnar hrna:http://www.ru.is/haskolinn/vidburdir/current-trends-in-finance


slensk rkisbrf - samanburur vi sambrileg erlend skuldabrf

Sumari 2015 voru fyrstu reifanlegu skrefin tekin a losun fjrmagnshafta slandi egar agerartlun til losunar fjrmagnshafta var kynnt ann 8. jn. Slitabum fallinna fjrmlastofnana, aallega remur strstu slensku bnkunum, voru settir afarkostir, sem meal annars komu veg fyrir a gjaldeyrir kmi til me a fla t r landinu samhlia afnmi hafta, sem myndi veikja slensku krnuna kvein tma, sem gerir innfluttar vru slenskum krnum tali drari og myndi v leia til verblgu og hkkunar hfustls vertryggra hsnislna hj landsmnnum. hrif vegna losun gjaldeyrishafta eru n egar mikil og eiga a mnu mati enn eftir a vera vtk slensku efnahagslfi nstu rum.

Vori 2015 fram til dagsins dag

Fyrir rmlega ri san, sumari 2015, skrifai g samantekt hrifum afnms fjrmagnshafta slenskan verbrfamarka Frjlsa verslun ar sem a g spi fyrir um framvindu mla tengslum vi afnm gjaldeyrishafta. Spi g ar til a mynda a vaxtastig slandi kmi til me a hkka nstu misseri vegna tta selabankans um verblguhorfur, srstaklega tengslum vi launaskri. Hins vegar var langtmaspin s a samhlia auknu fjrmagni sem kmi til me a streyma inn til landsins og btts lnshfismats slands kmi vaxtastig slandi smm saman a lkka.

essir spdmar sumari 2015 hafa a mestu leyti rst. Selabankinn hkkai strivexti hausti 2015 (s hkkun kom flestum vart) og erlendir fjrfestar hafa veri meal helstu kaupendum rkisbrfa san . Selabankinn var miki gagnrndur fyrir essar vaxtahkkanir og m segja a hann hafi dregi land me v a lkka nveri strivexti njan leik. Hins vegar hafa laun hkka miki og jafnvel meira landsvsu en 10%. Eins og komi hefur fram yfirlsingum Selabankans hafa erlend skilyri eins og lgt oluver og styrking krnunnar me auknum unga feramanna hins vegar olli v a svo a laun hafi hkka miki hafa r hkkanir ekki skila sr verlaginu. Ekki m gleyma a str hluti launahkanna hefurveri formi aukins framlags lfeyrissj. Me rum orum, launahkkanir fara ekki beint neyslu dag heldur mynda r stugri grunn a bttum lfskjrum sar viskeiinu.

N, egar hft eru ann mund a vera af mestu minningin ein, fara hrif slkra tta a skipta minna mli. Verblga virist haldast lg me styrkri krnu, a strum hluta til vegna ess hversu lnshfismat slands er ori gott, og hefur verblgutturinn verlagningu rkisbrfa lkka verulega. Vaxtastig slandi hefur v veri a lkka. vxtunarkrafa rkisbrfa gjalddaga 2031 er til dmis nna rmlega 2% lgri en hn var vori 2015.

Rennt var nlega yfir spdma nlegu blai Frjlsrar Verslunar, Funheitir sprotar.

FV 2016 07 sprotarar kemur fram s skoun mn a vxtunarkrafa slenskra skuldabrfa eigi eftir a lkka enn frekar. Ein af eim rkum er a hn fari a svipa meira til vxtunarkrfu erlendra brfa. etta srstaklega vi um skuldabrf rkja me aeins slakara lnshfismat en sland.

Lnshfismat og nnur rki

Nlega hkkai Moodys lnshfismat slands A3, sem er mikil hkkun lnshfismati slands og hefur a ekki veri hrra san fyrir hrun. Er a n hi sama og Lettlandi. vxtunin sem fst af lettneskum rkisskuldabrfum til 10 ra er rtt rmlega 0,5% en hj slenskum skuldabrfum er hn 5,3%. vxtunin portglskum rkisbrfum er 3,0% ri, en lnshfi Portgals er einungis BB, sem er ruslflokkur, annig a vxtunarkrafa slenskra rkisskuldabrfa aljlegum samanburi er lg. Jafnvel ef teki vri tillit til hugsanlegrar verblgu, en hn er afar lg essum samanburarsvum sem nefnd eru essu sambandi, er vxtunarkrafan hrlendis h ar sem a raunvextir eru kringum 3% en hn er einfaldlega ekki fyrir hendi flestum rum rkjum ar sem a lnshfiseinkunn rkja er sttanleg.

etta skrir vel af hverju erlendir fjrfestar hafa auknum mli fari a fjrfesta slenskum rkisskuldabrfum undanfarin misseri. Me enn frekari likun afnmi hafta er lklegt a erlendir fjrfestar auki enn frekar fjrfestingar snar slenskum skuldabrfum. a innstreymi gjaldeyri, auk alls ess gjaldeyris sem n kemur til slands gegnum feramenn sem veitir Selabankanum auki rmi til a greia niur erlendar skuldir, styrkir efnahag slands og einnig slensku krnuna, sem dregur r verblgu og v einnig v verblgulagi sem er fali vertryggum skuldabrfum. Ekki er hgt anna en a gera r fyrir a afnm hafta auki enn frekar eftirspurn skuldabrfa me samsvarandi lkkun vxtunarkrfunnar.

MWM


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband